Οι εξελίξεις γύρω από τον ΟΠΕΚΕΠΕ ενεργοποιούν ένα αναγνωρίσιμο ψυχικό τοπίο σε όσους τις παρακολουθούν. Η πρόσληψη των γεγονότων κινητοποιεί εσωτερικές διεργασίες που επηρεάζουν τη σχέση με τους θεσμούς, την εργασία και την καθημερινή προσπάθεια. Το άτομο εντάσσει τις πληροφορίες σε ήδη συγκροτημένα γνωστικά και συναισθηματικά σχήματα, που έχουν προκύψει μέσα από προηγούμενες παραστάσεις και συλλογικές αφηγήσεις.
Η απογοήτευση εμφανίζεται με σταθερή ένταση και φέρει χαρακτηριστικά κόπωσης. Προκύπτει από τη συσσώρευση βιωμάτων που καλλιεργούν την αντίληψη ότι η πρόσβαση σε ευκαιρίες δεν διέπεται από σταθερούς και διαφανείς όρους. Όσα έρχονται στο φως και εκείνα που δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως, ενσωματώνονται σε αυτή τη νοηματοδότηση και ενισχύουν ήδη εδραιωμένες πεποιθήσεις. Η ψυχική ενέργεια μειώνεται και η διάθεση για επένδυση στην προσπάθεια περιορίζεται, σε μια περίοδο όπου τα κίνητρα για νέους αγρότες και πρωτοβουλίες αποαστικοποίησης αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.
Παράλληλα, αναδύεται ένα αίσθημα αδικίας με έντονη βιωματική χροιά. Η ίδια η επιδίωξη φιλτράρεται μέσα από την αντίληψη ότι η εξέλιξη εξαρτάται από πολιτικές διασυνδέσεις. Η έννοια του «κονέ» καταλαμβάνει κεντρική θέση στην ερμηνεία της πραγματικότητας και λειτουργεί ως βασικός τρόπος κατανόησης της εξέλιξης. Οι συνθήκες ζωής εκτιμώνται ολοένα και περισσότερο με όρους πρόσβασης, περιορίζοντας την αίσθηση ελέγχου και προσωπικής επιρροής και υπονομεύοντας την αίσθηση κυριότητας του εαυτού.
Το περιβάλλον βιώνεται ως ανταγωνιστικό, με όρους που δεν είναι πάντα ορατοί. Εγκαθίσταται, έτσι, μια διαρκής πίεση στην καθημερινότητα, όπου το υποκείμενο τρέχει σε ένα πεδίο με διαρκώς μεταβαλλόμενους κανόνες και δύσκολα προβλέψιμους. Η επιδίωξη αποσυνδέεται από τη βεβαιότητα της ανταπόδοσης,, παράγοντας άγχος χαμηλής έντασης που παρατείνεται στον χρόνο.
Η δυναμική αυτή εντείνει ένα παρατεταμένο αίσθημα απειλής, που εκδηλώνεται ως γενικευμένη ανασφάλεια απέναντι στους όρους μέσα στους οποίους ο κάθε άνθρωπος κινείται και οργανώνει τη ζωή του, καθώς οι θεσμοί χάνουν τη λειτουργία τους ως σταθερά σημεία αναφοράς. Η επένδυση σε μακροπρόθεσμους στόχους δυσκολεύει και ο ορίζοντας σχεδιασμού στενεύει, ακόμη περισσότερο όταν αφορά την οικογενειακή προοπτική.
Η συνεχής έκθεση σε τέτοιου τύπου ειδήσεις, ιδίως μέσα από ψηφιακές πλατφόρμες ροής πληροφορίας, οδηγεί σε ψυχική εξάντληση. Η επανάληψη παρόμοιων αφηγήσεων ενισχύει την αίσθηση κανονικότητας του φαινομένου. Συνακόλουθα, ο κυνισμός εμφανίζεται ως τρόπος άμυνας και, εν τέλει, προσαρμογής. Οι προσδοκίες μειώνονται, η συναισθηματική επένδυση περιορίζεται και η καθημερινότητα συνεχίζεται με χαμηλότερη ένταση ματαίωσης. Η εμπιστοσύνη προς τους άλλους αποδυναμώνεται.
Σε αυτό το σημείο, το βίωμα αποκτά και υπαρξιακή διάσταση. Το άτομο επανεξετάζει την αξία της σχέσης του με τους στόχους ζωής του και τη θέση του μέσα στο κοινωνικό σύνολο. Η εργασία, η εκπαίδευση και η προσωπική εξέλιξη χάνουν το βάρος τους ως όροι προόδου. Η αίσθηση νοήματος περιορίζεται.
Συνολικά, η συσσωρευμένη ψυχική ένταση οργανώνεται γύρω από τρεις βασικούς άξονες: απογοήτευση, αίσθημα αδικίας και διάχυτη επισφάλεια. Οι άξονες αυτοί αλληλοενισχύονται και διαμορφώνουν μια σταθερή εσωτερική δυναμική που επηρεάζει τη στάση απέναντι στη ζωή και στους άλλους.
Η κατανόηση αυτών των αντιδράσεων συνδέεται με την εσωτερική εγγραφή των γεγονότων στον καθένα μας. Στο επίπεδο αυτής της εσωτερικής διεργασίας διαμορφώνεται η πραγματική τους επίδραση, η οποία δεν μεταβάλλεται εύκολα από όσα προβάλλονται στον δημόσιο λόγο, ακόμη και όταν παρουσιάζονται ως άμεσες λύσεις ή καθησυχαστικές ερμηνείες. Εκεί αποτυπώνεται η κόπωση και το σημείο αντοχής απέναντι σε παγιωμένες συνθήκες. Σε στιγμές όπου καλείται να εκφραστεί συλλογική κρίση, η κόπωση αυτή μετατρέπεται σε στάση, συχνά πιο σιωπηλή απ’ όσο (δια)φαίνεται.
*Αντώνης-Μάριος ΠαΠαγιώτης, e-κοδόμος.
Δόκιμος Ψυχολόγος / Υπό διαμόρφωση Ψυχοθεραπευτής – σε μακρά θεραπεία με την ακαδημαϊκή κοινότητα
Ο ίδιος, κινείται μεταξύ ετερόκλητων ακαδημαϊκών και επαγγελματικών πεδίων, με σταθερό προσανατολισμό στην ψυχολογία και την ψυχοθεραπεία. Η εμπειρία του στον ανθρωπιστικό τομέα αποδεικνύεται μετασχηματιστική, ενώ η ενεργή του παρουσία στον χώρο της επικοινωνίας, του πολιτικού και ψηφιακού μάρκετινγκ συνεχίζει να τροφοδοτεί τις συνθετικές του αναζητήσεις. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα εστιάζουν στις ψυχολογικές, κοινωνικές και πολιτισμικές επιπτώσεις των τεχνολογικά διαμεσολαβημένων αλληλεπιδράσεων.
