Κυριακή πρωί, 21 Δεκεμβρίου 2025. Εναγωνίως τηλεφωνώ σε κέντρο τύπου της επαρχιακής πόλης μου, για να μου κρατήσουν το επετειακό φύλλο της «Απογευματινής» της Κωνσταντινούπολης για τα 100 χρόνια ζωής της, το οποίο κυκλοφόρησε στην Ελλάδα ως ένθετο της σημερινής (21 Δεκεμβρίου 2025) «Καθημερινής», γιατί είχα το προαίσθημα ότι αυτό το επετειακό φύλλο εκτός από το κλασικό άρωμα του χαρτιού της εφημερίδας θα κόμιζε την αύρα του Βοσπόρου και του Κερατίου, με την πνοή της Ρωμιοσύνης και του Οικουμενικού Πατριαρχείου και τα αρώματα της ιστορίας, της παράδοσης, της νοσταλγίας, των θυμήσεων, των ονείρων, των εθίμων, του πολιτισμού, του χρόνου, των γεγονότων και των στιγμών του Γένους.
Η αγωνία αυτή επαληθεύτηκε, καθώς τα κείμενα της «Απογευματινής» με συγκίνηση και δέος αποτυπώνουν σε κάθε αράδα τα σπουδαία και αξέχαστα βιώματα των Ρωμιών, οι οποίοι έζησαν το πολίτικο πνεύμα τα τελευταία 100 χρόνια, ο καθένας στην εποχή του και από την οπτική του. Η συγκίνηση και το δέος, φυσικά, κατάκλυσε κάθε αναγνώστη που με αγωνία αναζήτησε την έντυπη επετειακή «Απογευματινή», προκειμένου να ταξιδέψει στο χρόνο, όχι μέσω της επαναστατικής τεχνητής νοημοσύνης, αλλά μέσω της παραδοσιακής τυπογραφίας, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική επιδραστικότητα του έντυπου τύπου σε όλες τις αισθήσεις του αναγνώστη. Η συγκίνηση ήταν μεγαλύτερη, καθώς πριν από χρόνια –το κοντινό 2023– περπάτησα στους χώρους της «Απογευματινής» ως επισκέπτης.
Έχοντας στα χέρια μου την «Απογευματινή» θα προσπαθήσω να παραφράσω τους τίτλους των αφιερωματικών κειμένων και να συνδέσω τις σκέψεις των προσωπικοτήτων που έγραψαν για την ελληνόγλωσση εφημερίδα της Πόλης, η οποία βρισκόταν ανελλιπώς –και βρίσκεται– στα σπίτια των Ρωμιών (και όχι μόνο) αναγνωστών της (Νίκη Beales), αποτελώντας ακάματο συνοδοιπόρο και συμπαραστάτη της Ομογένειας, στην υπηρεσία της οποίας βρίσκεται επί 100 χρόνια (Γεώργιος Παπαλιάρης).
Η «Απογευματινή» γεννήθηκε στις 12 Ιουλίου 1925, στην Πόλη του 1 εκατομμυρίου, με τους Ρωμιούς να αποτελούν το 1/5 του πληθυσμού, περίπου 200.000 (Ευαγγελία Αχλάδη). Φέτος, συμπληρώνει ένα αιώνα και, με την επέτειό της, μας καλεί να θυμηθούμε και να μνημονεύσουμε το παρελθόν, φτάνοντας στο παρόν και σχεδιάζοντας το μέλλον. Η ζωή της «Απογευματινής» αποτυπώνει τη ζωή της Ρωμιοσύνης και του κάθε Ρωμιού· τη ζωή με τις ανόδους και τις πτώσεις, τις ευτυχείς συγκυρίες και τους κλυδωνισμούς· κυρίως, όμως, μία ζωή με μοναδικό στόχο την επιβίωση μέσα στον χρόνο με πίστη, αγωνιστικότητα και δυναμισμό, έχοντας το βλέμμα στραμμένο στο αύριο (Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος). Η εφημερίδα βρίσκεται επί 100 χρόνια προ του κοινού, αντέχοντας και υπομένοντας κάθε πρόκληση και επώδυνη συνθήκη· γράφεται, τυπώνεται και ενημερώνει κάθε Ρωμιό και φίλο της Ρωμιοσύνης ανά την Οικουμένη (στον ψηφιακό, πλέον, κόσμο), αποτελώντας, παράλληλα, τον ιστό που διατηρεί ενωμένη την ομογένεια υπό τη σκέπη του Οικουμενικού Πατριαρχείου (Μηνάς Βασιλειάδης).
Η παρουσία της «Απογευματινής» στη ζωή και την καθημερινότητα των Ρωμιών ήταν μία νοσταλγική στιγμή επικοινωνίας με την Ελλάδα, μαθαίνοντας τα νέα της μέσω αυτής. Όπως, συγκινητικά καταγράφει ο Μανώλης Κωστίδης: «Σε ένα περιβάλλον όπου πια όλοι οι συγγενείς και οι φίλοι μας είχαν φύγει για την Ελλάδα, το κουδούνι του σπιτιού μας δεν χτυπούσε για να έρθει έστω ένας μουσαφίρης. Έτσι, η “Απογευματινή” ήταν και η παρέα μας», αποτελώντας τον ομφάλιο λώρο που συνέδεε τους Ρωμιούς της Πόλης με την ελληνική γλώσσα και την Ορθοδοξία. Η «Απογευματινή» ήταν εκείνη η φωνή που διέλυε τη μοναξιά και τη σιγή, αντηχώντας με ελπίδα ήχους από το μέλλον. Ένας ανεκτίμητος θησαυρός με κείμενα για την πολιτική, τον πολιτισμό, την οικονομία, την εκπαίδευση, την πνευματική ζωή της Πόλης, το εμπόριο, την κοινωνία και, φυσικά, την Εκκλησία, το Οικουμενικό Πατριαρχείο (Γεώργιος-Σπυρίδων Μάμαλος), η «Απογευματινή» κατέστη σύμβολο αντοχής της Ομογένειας, καθώς παρέμεινε ακλόνητη όταν λύγισαν οι πολλοί (Κωνσταντίνος Κούτρας), διαγράφοντας μία ιστορική πορεία με γνώμονα την προάσπιση της πίστης, της παράδοσης και της γλώσσας της πονεμένης από τους πολιτικούς σχεδιασμούς Ομογένειας (Μητροπολίτης Γέρων Πριγκηποννήσων κ. Δημήτριος).
Η αιωνόβια ιστορία της ενημερώνει και διαμορφώνει την κοινή γνώμη, αποτελώντας μάρτυρα των γεγονότων και της ιστορίας της Πόλης (Δημήτριος Ζώτος), ενώ συνεχίζει να αγωνίζεται για την Πόλη, τον Πολίτη και τον πολιτισμό, έχοντας τη στήριξη όλων των φορέων και των προσωπικοτήτων που την ωθούν στον νέο της αιώνα (Κώστας Ιωαννίδης). Η «Απογευματινή» είναι ο σύνδεσμος μεταξύ των Ρωμιών που τα τελευταία 60 χρόνια ζουν ως «εκπατρισμένη κοινότητα» και της Ομογένειας που ζει στην Πόλη (Νικόλαος Ουζούνογλου), η οποία –Ομογένεια– έχει συνεχιστή, αλλά οι προκλήσεις και οι δυσκολίες του δημογραφικού προβλήματος παραμένουν το κύριο πρόβλημα (Άγγελος Μ. Συρίγος). Όλη η πορεία της «Απογευματινής» είναι γεμάτη ειδήσεις και ελπίδα (Γιάννης Θ. Δεμιρτζόγλου), προσφερόμενη στις νεότερες και τις επερχόμενες γενιές ως πηγή έμπνευσης και διαμόρφωσης των ιδανικών τους, διατηρώντας την ελληνική γλώσσα και την Ορθοδοξία στην καρδιά της Ρωμιοσύνης, η οποία ζει και επιβιώνει (Ανδρέας Σκαρλάτος)· με τη Ρωμιοσύνη μάχεται να επιβιώσει και η «Απογευματινή», παλεύοντας για την έκδοσή της (Αριστείδης Χ. Βικέτος).
Κλείνοντας, ακολουθώ το νήμα της Ελένης Φίλη-Νιότη, η οποία ως παιδί βλέποντας την «Απογευματινή» θαύμαζε το μεγάλο κεφαλαίο πρώτο γράμμα της, το «Α», το οποίο παρομοίαζε σαν δόντι με τη μεγάλη ρίζα του. Ακολουθώντας, λοιπόν, τη σκέψη της και μεταποιώντας την εικόνα αυτή, εύχομαι αυτό το ριζωμένο «Α» στη συνείδηση της Ρωμιοσύνης να παραμείνει ζωντανό διαγράφοντας πολλούς ακόμη αιώνες ζωής και μεταφοράς της βοσπορινής αύρας στην Ελλάδα και όλη την Οικουμένη· ένα «Α» καλά φυτεμένο και βαθιά ριζωμένο στο εύφορο χώμα της Μητρός Εκκλησίας Κωνστνατινουπόλεως, με ακάματους κηπουρούς, πρωτίστως, τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο και φροντιστές όλους τους Ρωμιούς, της Πόλης, του εξωτερικού αλλά και τους φίλους που εμβαπτίζονται στα νάματα της Ρωμιοσύνης.
Καλωσόρισες, «Απογευματινή», στον νέο αιώνα της ζωής σου!
Ραφαήλ Λ. Καραβασιλειάδης
Θεολόγος, Φιλόλογος, ΜΑ
