Κάθε γενιά, σε κάποια στιγμή, καλείται να αποφανθεί για το είδος της χώρας που παραδίδει στην επόμενη. Δεν είναι πάντα οι εκλογές που κρίνουν αυτό το ερώτημα. Μερικές φορές είναι μια συνταγματική αναθεώρηση. Ένα σύνολο επιλογών που δεν αποδίδουν μέσα σε μία τετραετία, αλλά διαμορφώνουν αθόρυβα τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το κράτος για δεκαετίες. Αυτή είναι η φύση της συνταγματικής πολιτικής: απαιτητική, μακρόπνοη και συχνά μακριά από τις εύκολες εντυπώσεις. Γι’ αυτό και απαιτεί σχέδιο, σοβαρότητα και πολιτικό θάρρος.
Το Σύνταγμα του 1975 υπήρξε πράξη εθνικής ανασυγκρότησης. Κατοχύρωσε τη δημοκρατική ομαλότητα, τα θεμελιώδη δικαιώματα και τη θεσμική συνέχεια της χώρας μετά την περιπέτεια της δικτατορίας. Πενήντα χρόνια αργότερα, η Ελλάδα καλείται να ανταποκριθεί σε νέες προκλήσεις: την ψηφιακή μετάβαση, την κλιματική κρίση, τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις, την ανάγκη για ισχυρότερους θεσμούς και μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα.
Η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας για την αναθεώρηση 57 άρθρων αποτελεί τη μεγαλύτερη αναθεωρητική πρωτοβουλία της μεταπολίτευσης. Δεν περιορίζεται σε αποσπασματικές διορθώσεις. Αντιθέτως, επιδιώκει να ανοίξει έναν ουσιαστικό διάλογο για το πώς θέλουμε να λειτουργεί το ελληνικό κράτος τις επόμενες δεκαετίες.
Πίσω από αυτή την προσπάθεια βρίσκεται μια ξεκάθαρη στρατηγική αντίληψη για τη χώρα. Ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει αποδείξει ότι αντιμετωπίζει τη διακυβέρνηση όχι ως διαχείριση της καθημερινότητας, αλλά ως ευκαιρία βαθιών μεταρρυθμίσεων με ορίζοντα το μέλλον. Η συνταγματική αναθεώρηση εντάσσεται ακριβώς σε αυτή τη λογική: να δημιουργηθούν ισχυρότεροι θεσμοί, που θα θωρακίσουν την Ελλάδα των επόμενων γενεών και θα επιτρέψουν στη χώρα να ανταποκριθεί με αυτοπεποίθηση στις απαιτήσεις του 21ου αιώνα.
Σταθμίζω παρακάτω ορισμένες από τις σημαντικότερες προτεινόμενες αλλαγές.
Η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης. Η ανάδειξη της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων θα γίνεται από ειδική κοινοβουλευική επιτροπή μεταξύ των αρχαιότερων δικαστών, περιορίζοντας την εκτελεστική επιρροή. Παράλληλα, θεσπίζεται τριετής περίοδος ασυμβίβαστου για την ανάληψη κυβερνητικών θέσεων από πρώην δικαστές. Πρόκειται για παρεμβάσεις που ενισχύουν την εμπιστοσύνη των πολιτών στην αμεροληψία της Δικαιοσύνης.
Η δημοσιονομική ευθύνη. Η ισορροπία των δημόσιων οικονομικών και η βιώσιμη δημοσιονομική λειτουργία αποκτούν συνταγματική κατοχύρωση. Η εμπειρία της οικονομικής κρίσης απέδειξε ότι η σταθερότητα δεν είναι μόνο οικονομικός στόχος, αλλά και προϋπόθεση εθνικής ασφάλειας και κοινωνικής συνοχής.
Η εκπαίδευση. Η δυνατότητα ίδρυσης μη κρατικών πανεπιστημίων, υπό αυστηρή εποπτεία και υψηλά ακαδημαϊκά κριτήρια, απαντά σε μια πραγματικότητα που εδώ και χρόνια οδηγεί χιλιάδες νέους στο εξωτερικό. Παράλληλα, ενισχύεται η αυτονομία των δημόσιων πανεπιστημίων, με στόχο ένα πιο εξωστρεφές και ανταγωνιστικό εκπαιδευτικό σύστημα.
Η αξιοκρατία στο Δημόσιο. Η αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων με αντικειμενικά κριτήρια και η περαιτέρω ενίσχυση του ΑΣΕΠ αποτυπώνουν μια βασική αρχή: το κράτος οφείλει να υπηρετεί τον πολίτη με αποτελεσματικότητα, διαφάνεια και λογοδοσία.
Το περιβάλλον. Η προστασία του περιβάλλοντος και η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης αποκτούν ισχυρότερη συνταγματική βάση, με αναφορές στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τη διαχείριση των υδάτινων πόρων και την αναδάσωση. Πρόκειται για μια παρακαταθήκη ευθύνης απέναντι στις επόμενες γενιές.
Η λογοδοσία του πολιτικού προσωπικού. Η αναθεώρηση του άρθρου 86 για την ποινική ευθύνη των υπουργών καταργεί τη ειδική αποσβεστική προθεσμία που δημιούργησε επί χρόνια αίσθημα άνισης μεταχείρισης. Η αλλαγή αυτή ενισχύει μια θεμελιώδη δημοκρατική αρχή: ότι η λογοδοσία ισχύει για όλους και ότι η πολιτική ιδιότητα δεν μπορεί να λειτουργεί ως προνομιακή εξαίρεση.
Το Σύνταγμα δεν αναθεωρείται με απλές πλειοψηφίες. Και αυτό είναι η δύναμή του. Η διαδικασία που προβλέπει το άρθρο 110 εξασφαλίζει χρόνο, διάλογο και ευρύτερες συναινέσεις. Η παρούσα Βουλή ανοίγει τον δρόμο και η επόμενη καλείται να λάβει τις οριστικές αποφάσεις, έχοντας προηγηθεί η κρίση του ελληνικού λαού.
Η χώρα που αξίζουμε δεν είναι απλώς αυτή που παραλάβαμε. Είναι εκείνη που επιλέγουμε να οικοδομήσουμε. Ένα σύγχρονο, αποτελεσματικό κράτος που λογοδοτεί στους πολίτες του, ενθαρρύνει τη δημιουργία, προστατεύει τους θεσμούς και δημιουργεί ευκαιρίες για όλους.
Αυτό επιχειρεί η παρούσα αναθεωρητική πρόταση. Όχι να ξαναγράψει την ιστορία – αλλά να της δώσει καλύτερη συνέχεια.
