Η δημογραφική κατάρρευση, η συνεχής μείωση του πληθυσμού, η φυγή νέων ανθρώπων, η ανεργία και οι επιπτώσεις της απολιγνιτοποίησης συνθέτουν μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα για τη Δυτική Μακεδονία. Οι χαμηλοί δείκτες γεννήσεων, η γήρανση του πληθυσμού και η πληθυσμιακή αποψίλωση ολόκληρων περιοχών δημιουργούν έντονο προβληματισμό για το μέλλον των τοπικών κοινωνιών και των σχολικών μονάδων.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 25 Φεβρουαρίου 2026, στο Κοβεντάρειο Κοζάνης, η επιστημονική ημερίδα της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδας σε συνεργασία με τον Σύλλογο Εκπαιδευτικών Π.Ε. Κοζάνης, με θέμα «Δημογραφικό πρόβλημα: Κοινωνικές και εκπαιδευτικές παράμετροι. Κριτικές προσεγγίσεις, εκπαιδευτικές διεκδικήσεις».
Κεντρικοί εισηγητές της ημερίδας ήταν ο Βύρων Κοτζαμάνης, Καθηγητής Δημογραφίας και Διευθυντής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, ο Χρήστος Τουρτούρας, Καθηγητής στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του ΑΠΘ και ο Θανάσης Καραφύλλης, Καθηγητής στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης.
Ο Διευθυντής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, Βύρων Κοτζαμάνης, αναφέρθηκε στις τελευταίες δημογραφικές εξελίξεις στη χώρα, στάθηκε στις περιφερειακές διαφορές που έχουν εντοπιστεί στους δείκτες γεννήσεων, μετανάστευσης και σχολικής κοινότητας, τονίζοντας πως απαιτούν άμεση προσοχή.
Από την πλευρά του ο κ. Χρήστος Τουρτούρας ανέπτυξε τις κοινωνικές και παιδαγωγικές διαστάσεις του δημογραφικού και πώς οι αλλαγές στην ύπαρξη και δομή των σχολείων επηρεάζουν την κοινωνική συνοχή και τις εκπαιδευτικές ανάγκες, ενώ στις εκπαιδευτικές προεκτάσεις του δημογραφικού ζητήματος, επισημαίνοντας την ανάγκη στήριξης της δημόσιας εκπαίδευσης σε περιοχές με μειωμένο μαθητικό δυναμικό ο κ. Θανάσης Καραφύλλης.
ΔΟΕ: Το δημογραφικό δεν μπορεί να γίνει πρόσχημα για κλείσιμο σχολείων
Ο Πρόεδρος της ΔΟΕ, Σπύρος Μαρίνης, χαρακτήρισε την ημερίδα σημαντική πρωτοβουλία, τονίζοντας ότι το δημογραφικό αποτελεί τεράστιο κοινωνικό και εκπαιδευτικό ζήτημα που αφορά όχι μόνο τη σχολική κοινότητα αλλά ολόκληρη την κοινωνία.
Υπογράμμισε ότι η μείωση των μαθητών δεν πρέπει να οδηγήσει σε συρρίκνωση και κλείσιμο σχολικών μονάδων, αλλά να αποτελέσει αφετηρία για μείωση του αριθμού μαθητών ανά τάξη, ενίσχυση του δημόσιου και δωρεάν σχολείου και βελτίωση των συνθηκών διδασκαλίας.
Παράλληλα αναφέρθηκε στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι εκπαιδευτικοί – χαμηλοί μισθοί, συνεχείς μετακινήσεις, ανεπαρκείς άδειες ανατροφής – τονίζοντας ότι τα προβλήματα της εκπαίδευσης δεν αντιμετωπίζονται με επικοινωνιακές κινήσεις αλλά με ουσιαστικό διάλογο και στήριξη των δίκαιων διεκδικήσεων.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Πρόεδρος του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Π.Ε. Κοζάνης, Αθανάσιος Κωτούλας, χαρακτήρισε τιμητική την επιλογή της Κοζάνης για τη διοργάνωση της ημερίδας, σημειώνοντας ότι η περιοχή βιώνει έντονα τις συνέπειες της απολιγνιτοποίησης. «Η Δυτική Μακεδονία ήταν η καρδιά της ενέργειας και αυτή η καρδιά έπαψε να χτυπά», ανέφερε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι η ρήτρα δίκαιης μετάβασης δεν έχει εφαρμοστεί ουσιαστικά.
Κ. Βέττα: Χωρίς εργασία, στέγη και υγεία δεν ανατρέπεται το δημογραφικό
Η Καλλιόπη Βέττα μίλησε για δημογραφική κατάρρευση, συνδέοντας το πρόβλημα με την ανεργία, την ακρίβεια και το στεγαστικό. Όπως ανέφερε, η περιοχή καταγράφει υψηλή ανεργία και σημαντική απώλεια ΑΕΠ, γεγονός που δυσκολεύει τα νέα ζευγάρια να δημιουργήσουν οικογένεια.
Έφερε ως παράδειγμα πρωτοδιορισμένο εκπαιδευτικό με μισθό 776 ευρώ, επισημαίνοντας ότι χωρίς ουσιαστική στήριξη στην εργασία, στη δημόσια υγεία και στο δημόσιο σχολείο, το δημογραφικό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί. Αναφέρθηκε επίσης στην έλλειψη παιδοαναισθησιολόγου στην περιοχή, που αναγκάζει οικογένειες να μετακινούνται για βασικές ιατρικές πράξεις.
Κασαπίδης: Οι χειρότεροι δημογραφικοί δείκτες στη χώρα και πρόταση δημιουργίας αγροτικών σχολείων
Ο Γιώργος Κασαπίδης παρουσίασε στοιχεία που, όπως είπε, προκαλούν έντονο προβληματισμό. Υποστήριξε ότι η Δυτική Μακεδονία εμφανίζει τους χειρότερους δημογραφικούς δείκτες στη χώρα και από τους δυσμενέστερους στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αναφέρθηκε στην Περιφερειακή Ενότητα Γρεβενών με τα 120 χωριά της και στον Δήμο Πρεσπών, ο οποίος εμφανίζει πληθυσμιακή πυκνότητα περίπου 3 κατοίκων ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο (στοιχεία 2021), σημειώνοντας ότι η κατάσταση έχει επιδεινωθεί περαιτέρω.
Τόνισε την ανάγκη εθνικής στρατηγικής αποκέντρωσης, επισημαίνοντας ότι δεν είναι βιώσιμο το 60% του πληθυσμού να κατοικεί στο 6,5% της γεωγραφικής έκτασης της χώρας. Παράλληλα πρότεινε ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα, αναφέροντας ότι η Ελλάδα εισάγει περίπου το 70% των αγροδιατροφικών προϊόντων και ότι η ανάπτυξη γεωργίας, κτηνοτροφίας και μεταποίησης μπορεί να δημιουργήσει σημαντικές θέσεις εργασίας, ακόμη και μέσω της δημιουργίας αγροτικών σχολείων.
Π. Φαρμάκη: Μη συγχωνεύσεις για το 2025-2026 – Στα σχολεία όλης της χώρας ο “Σχολικός Τουρισμός Δυτικής Μακεδονίας”
Η Αντιπεριφερειάρχης Πολιτισμού, Τουρισμού και Περιβάλλοντος, Πολυτίμη Φαρμάκη, ανέφερε ότι υπάρχει διαβεβαίωση πως για το σχολικό έτος 2025-2026 δεν θα προχωρήσουν συγχωνεύσεις σχολικών μονάδων στη Δυτική Μακεδονία.
Παράλληλα αναφέρθηκε στο πρόγραμμα «Σχολικός Τουρισμός Δυτικής Μακεδονίας», το οποίο έχει αποσταλεί για έγκριση στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και, εφόσον εγκριθεί, θα προωθηθεί σε σχολεία σε όλη τη χώρα, με στόχο την προβολή της περιοχής και την ενίσχυση της εξωστρέφειας.
Α. Κάτσιου: Κοινός στόχος η βιωσιμότητα των σχολείων
Η Αντιδήμαρχος Παιδείας Εορδαίας, Αικατερίνη Κάτσιου, σημείωσε ότι ο Δήμος έχει ταχθεί κατά των συγχωνεύσεων, τονίζοντας ότι η βιωσιμότητα των σχολείων αποτελεί κοινό στόχο πολιτείας και εκπαιδευτικών.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στις δυσκολίες που προέκυψαν μετά την κατάργηση των σχολικών επιτροπών, επισημαίνοντας ότι απαιτείται συνεργασία και συντονισμός ώστε να διασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία των σχολικών μονάδων σε μια ιδιαίτερα απαιτητική περίοδο.
Παρόντες στην εκδήλωση ήταν, μεταξύ άλλων, η Εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ ΚΙΝΑΛ Όλγα Μαρκογιαννάκη, ο Περιφερειακός Σύμβουλος Γιώργος Χριστοφορίδης και εκπαιδευτικοί.
