Απόφοιτη του τμήματος Ψυχολογίας του ΑΠΘ, ειδικεύεται στην υποστήριξη ατόμων με καρκίνο και με πένθος. Επέστρεψε στην πόλη μας απευθείας από το Αμπερντήν της Σκωτίας, έχοντας στις αποσκευές της τον τίτλο του MasterofScience και την πιστοποίηση ως HealthCoach.
Αυτά στα χαρτιά, γιατί αν μιλήσουμε για εμπειρία θα πρέπει να αναφερθούμε στις άπειρες ώρες εθελοντισμού, έρευνας και έμπρακτης ενασχόλησης με καρκινοπαθείς και συλλόγους. Της ζητήσαμε να μοιραστεί μαζί μας το όραμά της, αλλά και τις πολύτιμες και σπάνιες γνώσεις που έχει αποκομίσει στη μέχρι τώρα πορεία της.
Τι ακριβώς κάνει ένας ψυχολόγος υγείας και σε ποιους απευθύνεται;
Ας ξεκινήσουμε με μία παραδοχή: οι περισσότερες ασθένειες που εμφανίζουν οι άνθρωποι σήμερα είναι αρκετά διαφορετικές από εκείνες πριν από πολλά χρόνια. Με αφορμή λοιπόν αυτήν την αλλαγή αλλά και τον τελείως διαφορετικό τρόπο που προσεγγίζει ο κάθε άνθρωπος την ασθένεια και την υγεία, η Ψυχολογία Υγείας προσπαθεί να κατανοήσει εις βάθος εκείνες τις ψυχολογικές διεργασίες που συμβάλλουν στη σωματική υγεία και τον τρόπο που αλληλοεπιδρούν ψυχολογικοί, περιβαλλοντικοί, βιολογικοί και πολιτισμικοί παράγοντες στον τομέα της υγείας και της ασθένειας. Βασικός στόχος είναι να μπορέσουμε να κατανοήσουμε όλες εκείνες τις ψυχολογικές διεργασίες που μπορούν να μας βοηθήσουν να βελτιώσουμε τη σωματική υγεία.
Πώς προέκυψε η ενασχόλησή σας με τις ψυχολογικές προεκτάσεις στους ασθενείς καρκίνου και τις οικογένειές τους;
Ο θάνατος ενός πολύ κοντινού μου συγγενικού προσώπου ήταν αυτός που με έκανε να ασχοληθώ με το συγκεκριμένο αντικείμενο. Ο θάνατος ενός ανθρώπου είναι από μόνο του ένα τραυματικό γεγονός. Πόσο μάλλον όταν πρόκειται για έναν δικό σου άνθρωπο, σε μια από τις πιο δύσκολες περιόδους της ζωής όπως είναι η εφηβεία αλλά και από μια ασθένεια που τότε, 10 χρόνια πριν δεν τολμούσε να την πει κανείς με το όνομα της, ΚΑΡΚΙΝΟΣ. Θυμάμαι κατά τη διάρκεια του 3ου έτους των σπουδών μου στη Θεσσαλονίκη, παρακολούθησα μια διάλεξη της κα Ντίνας Τσελεπή (ψυχολόγος – διευθύντρια ΜΕΡΙΜΝΑ) σχετικά με την απώλεια και τη διαχείριση της. Πολλά από όσα μας είπε ένιωσα πως τα είχα ζήσει και εγώ τότε, όταν πέθανε το αγαπημένο μου πρόσωπο. Φεύγοντας από τη διάλεξη, έκανα μια αναδρομή στο παρελθόν, τι έκανα σωστά και τι όχι, τι πίστευε η κοινωνία για τον καρκίνο, τι πίστευε η οικογένεια μου, τι γνώσεις είχαμε ή δεν είχαμε… είδα πως πλέον υπάρχει περισσότερη γνώση και πληροφόρηση επάνω στο συγκεκριμένο θέμα και ήθελα να μάθω όλο και περισσότερα πράγματα. Όλα αυτά πυροδότησαν τις σκέψεις μου και έβγαλαν στην επιφάνεια την ανάγκη μου να εξειδικευτώ επάνω στο συγκεκριμένο αντικείμενο προκειμένου να βοηθήσω και εγώ έτσι ώστε να μην γίνουν τα ίδια λάθη που γινόταν πριν χρόνια σχετικά με τη διαχείριση της ασθένειας του καρκίνου. H ανάγκη μου να μεταδώσω γνώσεις για το τόσο σημαντικό αυτό θέμα ήταν και αυτό που με έκανε να πάρω την απόφαση να φύγω στο εξωτερικό, να εκπαιδευτώ και να γυρίσω πίσω να τις μεταδώσω σε όσους πραγματικά τις χρειάζονται και δυστυχώς δεν είναι λίγοι.
Το δεύτερο πεδίο στο οποίο δραστηριοποιήστε είναι η διαχείριση του πένθους. Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί η προετοιμασία όσων μένουν πίσω να ξεκινήσει πριν ακόμα σημειωθεί μια προδιαγεγραμμένη απώλεια;
Η απώλεια λόγω θανάτου είναι από μόνο της ένα τραυματικό γεγονός στη ζωή ενός ανθρώπου. Η αντίδραση στην απώλεια ποικίλει ανάλογα με την αιτία, αν ήταν αναμενόμενος ή ξαφνικός θάνατος, την ηλικία, τη φάση της ζωής μας κτλ. Στην περίπτωση που γνωρίζουμε ότι ο θάνατος είναι κοντά, είτε λόγω καταληκτικής ασθένειας είτε για άλλον λόγο, η προετοιμασία μπορεί να ξεκινήσει νωρίτερα. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει πως τη στιγμή που θα συμβεί ο θάνατος αυτοί που μένουν πίσω δε θα κλάψουν, δε θα αντιδράσουν, δε θα πονέσουν.Η προετοιμασία και η πρώιμη επεξεργασία, ωστόσο, θα βοηθήσει στην καλύτερη και αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της κατάστασης, καθώς το άτομο θα έχει μάθει κάποιες δεξιότητες, αλλά και το πώς να νοηματοδοτεί την απώλεια και να αναγνωρίζει τα συναισθήματα του και τι σημαίνουν αυτά. Επίσης, είναι πάρα πολύ σημαντικό να δούμε τί συμβαίνει όταν υπάρχει παιδάκι στην οικογένεια, πώς θα το ενημερώσουμε, τί θα του πούμε, τί λέξεις θα χρησιμοποιήσουμε. Η ενημέρωση και η μη απόκρυψη της αλήθειας αποτελεί καίριο σημείο στην προετοιμασία τόσο στο ίδιο το άτομο, όσο και στους γύρω του. Με τη γνώση της κατάστασης δίνεται η ευκαιρία για διευθέτηση εκκρεμών ζητημάτων, του αποχαιρετισμού, του απολογισμού, της ένωσης, αλλά και της έκφρασης συναισθημάτων. Ο φόβος μας για το θάνατο είναι αυτός που μας κρατάει πίσω. Φοβόμαστε και μόνο την ιδέα. Κι όμως στην περίπτωση μιας προδιαγεγραμμένης απώλειας η προετοιμασία μπορεί να φανεί ιδιαίτερα πολύτιμη παρά την δυσκολία και τον πόνο που κρύβει. Μέσα από την προετοιμασία, τα άτομα που μένουν πίσω μαθαίνουν, επίσης, τρόπους για να διατηρήσουν τη μνήμη του ανθρώπου που θα πεθάνει και ανακαλύπτουν νέους τρόπους διατήρησης μνήμης που ταιριάζουν καλύτερα στους ίδιους.
Για πολύ κόσμο, ακόμα και σήμερα, ο,τιδήποτε συσχετίζεται με την ψυχολογία παραμένει μια υπηρεσία πολυτέλειας. Από την άλλη η βιβλιογραφία έχει εδώ και χρόνια αναδείξει πως υπάρχει συσχετισμός καρκίνου και ψυχολογίας. Ποιο είναι το δικό σας σχόλιο;
Όσον αφορά την ασθένεια του καρκίνου, υπάρχει τεράστια βιβλιογραφία σχετικά με τον ρόλο της ψυχολογίας και της συγκεκριμένης νόσου. Σε βιβλιογραφική έρευνα που έκανα κατά τη διάρκεια του Μεταπτυχιακού μου σχετικά με τον καρκίνο του μαστού και τον ρόλο του υποστηρικτικού περιβάλλοντος (socialsupport) βρήκα έναν μεγάλο αριθμό ερευνών που έδειχναν πως οι γυναίκες που συμμετείχαν σε ομάδες ψυχολογικής υποστήριξης είχαν αυξημένο αριθμό κυττάρων που μάχονταν τα κύτταρα του καρκίνου (NaturalKillers -NK) σε σύγκριση με τις γυναίκες που δεν συμμετείχαν. Πέρα, λοιπόν, από τις ψυχολογικές διεργασίες βλέπουμε και το νευρο-ψυχολογικό κομμάτι. Επιπλέον, τεράστιος αριθμός ερευνών υπάρχει και για το στρες σχετικά με την εμφάνιση καρκίνου. Πολλές έρευνες έχουν δείξει πως τα αυξημένα επίπεδα στρες μπορούν να αυξήσουν την πιθανότητα εμφάνισης ή επανεμφάνισης της νόσου. Είναι πολύ σημαντικό να κινητοποιηθούμε και να τονίσουμε την ανάγκη για διαθέσιμη κρατική ψυχολογική υποστήριξη σε κάθε μέρος της Ελλάδας και όχι μόνο στα μεγάλα αστικά κέντρα. Κάποιος, δηλαδή, που μένει σε μια μικρή πόλη ή χωριό δεν έχει δικαίωμα στην ψυχολογική υποστήριξη;
Αν υπήρχε μια και μόνο συμβουλή που θα θέλατε να διαβάσουν όσοι και όσες αυτή τη στιγμή δίνουν τη δική τους μάχη με τον καρκίνο, ποια θα ήταν αυτή;
Θα ήθελα να μην ξεχνούν πως η ζωή είναι σαν την γραμμή της καρδιάς, έχει τα πάνω της και τα κάτω της… εάν ήταν ευθεία θα πεθαίναμε. Όταν λοιπόν κατά την εμπειρία του καρκίνου το άτομο βρίσκεται στα κάτω του, σε εκείνες τις δύσκολες μέρες που το μυαλό θολώνει και όλα φαίνονται τόσο τεράστια, η δική μου συμβουλή είναι να κλείσει τα μάτια και προπάντων τα αυτιά του, να δώσει χώρο και χρόνο στον εαυτό του και να νιώσει τι πραγματικά έχει το ίδιο ανάγκη. Το να ακούς, άλλωστε, τον εαυτό σου αυτές τις στιγμές είναι ένα σπουδαίο πρώτο βήμα. Πολύ.
Info: Το Γραφείο της Πηνελόπης βρίσκεται στην οδό Βασιλίσσης Σοφίας 30 και τα εγκαίνιά του θα πραγματοποιηθούν την Πέμπτη 18/10 στις 18:30.
Επικοινωνία:
Επαγγελματικό Τηλέφωνο:6906928843
Email:pinelopi.melidou@gmail.com
Σελίδα στο Facebook:https://www.facebook.com/melidoupinelopi/
