Οι σύγχρονοι ανθρωπότυποι της ελληνικής πολιτικής σκηνής

Ο στόχος των κοινωνικών επιστημών -από τη γένεσή τους- ήταν η μελέτη της κοινωνίας και η κανονικοποίησή της μέσω της εφαρμογής των φυσικών επιστημών στο κοινωνικό πεδίο. Απώτερος σκοπός τους ήταν η ανακάλυψη νομοτελειών οι οποίες θα εξηγούσαν τον κόσμο και τον άνθρωπο. Τελικά, η ώσμωση κοινωνικών και φυσικών επιστημών απέτυχε: Η κοινωνία ως Όλον δεν δύναται να αναπαρασταθεί ούτε παρουσιάζει νομοτέλειες παρά μόνον μεταβαλλόμενες αιτιότητες. Η συγκεκριμένη προσπάθεια θετικοποίησης των κοινωνικών επιστημών προϋπέθετε και μια επιπλέον αξίωση: Τη μετατροπή του υποκειμένου σε αντικείμενο. Άλλωστε, από τη στιγμή που το υποκείμενο γίνεται αντικείμενο, μπορεί εύκολα ομογενοποιηθεί, να μαζικοποιηθεί και άρα να κυβερνηθεί με τη βοήθεια στατιστικών εργαλείων.
Παρ’ όλα αυτά, τα υποκείμενα παρέμειναν υποκείμενα με βούληση, πρόθεση και ασυνείδητο. Απέναντι στην παραπάνω έποψη, κοινωνιολόγοι και πολιτικοί αναλυτές -με βασικό τους εκπρόσωπο τον Max Weber- αντέτειναν τη μεθοδολογία των ιδεοτύπων ή ανθρωποτύπων∙ έχοντας ως βασικό επιχείρημα, ότι μόνο μέσα απ’ αυτό το αναλυτικό εργαλείο μπορεί κανείς να αντιληφθεί την επαυξημένη κοινωνική πραγματικότητα. Ο ανθρωπότυπος δεν περιγράφει κάποιο συγκεκριμένο εμπειρικό παράδειγμα ατόμου ούτε κάποιο στατιστικό μέσο όρο∙ είναι μια νοητική κατασκευή που απομονώνει ορισμένα βασικά ανθρώπινα χαρακτηριστικά και ορισμένες εκλογικεύσεις οι οποίες θεμελιώνονται σε ανθρώπινες αξίες.
Στη βάση αυτή, γίνεται μια προσπάθεια περιγραφής των βασικών σημερινών ανθρωποτύπων που κυριαρχούν στην ελληνική πολιτική σκηνή. Οι ανθρωπότυποι ως τέτοιοι, δεν εξαντλούν την πραγματικότητα ούτε ταυτίζονται απόλυτα με κάποιο πολιτικό κόμμα. Τούτο σημαίνει ότι μπορεί σε κάποιο πολιτικό φορέα να εσωκλείονται πολλοί από τους παρακάτω ανθρωπότυπους, όπως επίσης, ένας ανθρωπότυπος μπορεί να εσωκλείει αρκετά πολιτικά κόμματα. Οι βασικοί ανθρωπότυποι της ελληνικής πολιτικής σκηνής είναι οι εξής:
Ο ρεαλιστής
Είναι αυτός που συντονίζει και συγχρονίζει μηχανικά τις πράξεις του στην πραγματικότητα του κόσμου. Την αναλύει ορθολογικά, συνήθως μέσω των αριθμών, κι ακολουθεί ένα σχέδιο δράσης εστιασμένο περισσότερο στα μέσα και τους τρόπους παρά στο σκοπό: Η τελεολογία και η εντελέχεια του είναι άγνωστες λέξεις. Κινείται στο Είναι χωρίς να αφηγείται ένα Δέον ή ένα Ιδεώδες. Το επείγον της πραγματικότητας τον έχει «απορροφήσει» πνευματικά, δεν έχει την απαιτούμενη (συνειδησιακή) απόσταση από τα γεγονότα για να τα εποπτεύσει και να διαμορφώσει μια στρατηγική: Είναι τακτικιστής και τα γεγονότα τον παρασύρουν προς το δικό τους «Ιδεώδες». Ευάλωτος στην «κακή τύχη» και ευκολόπιστος. Καταπολεμά τη μελαγχολία του προσπαθώντας να πείσει τους άλλους πως πρέπει να κινηθούν προς ένα μέσο όρο, ενώ παράλληλα ακολουθεί πρακτικές χαμαιλέοντα. Η συνταγή του πετυχαίνει αφού επικαλείται τα «αντικειμενικά δεδομένα» και το «κοινό καλό». Επιβιώνει στον κόσμο, αλλά δεν διαμορφώνει τον κόσμο.
Ο δογματικός
Είναι αυτός που πιστεύει πως η πραγματικότητα είναι μια και μοναδική: Η δική του. Οι αριθμοί και οι λογικές συνεπαγωγές έχουν νόημα και σημασία μόνο εντός του φαντασιακού του δόγματος το οποίο ονομάζει «πραγματικότητα». Στρατηγική του αποτελεί η άμεση -και με οποιοδήποτε κόστος- μετάβαση στο Ιδεώδες του∙ γι’ αυτόν το Είναι δεν έχει καμιά σημασία και πρέπει να αλλάξει άρδην. Προσπαθεί να υπερβεί το Παρόν και δίδει αξία μόνο στο Μέλλον. Είναι ιδεαλιστής και βαθιά ιδεολόγος. Αντιλαμβάνεται τον εαυτό του -μέσω μιας μεθυστικής συναίσθησης- ως τον κάτοχο της «Θεϊκής Εντολής», ενώ οι πράξεις του θυμίζουν αρχηγό θρησκευτικής αίρεσης. Η τακτική του δεν συντονίζεται με τη στρατηγική του, με αποτέλεσμα να αποτυγχάνει. Τη μελαγχολία της αποτυχίας, την καταπολεμά με ακόμη περισσότερο ακτιβισμό. Προσπαθεί να διαμορφώσει τη συνειδητή πραγματικότητα επιθετικά και πολεμικά χωρίς να υπολογίζει το παρόν και την ιστορία, όμως: Ξεχνά πως η καλύτερη επίθεση είναι η αντεπίθεση.
Ο ψυχορμητικός
Είναι περισσότερο ψυχολογικό άτομο παρά -τυπικά- λογικό. Τοποθετεί το συναίσθημα -ως άλογο πάθος- πάνω από τη λογική. Βαθύτατα συντηρητικός ως προς την πραγματικότητα, φοβάται κάθε τι νέο και γι’ αυτό υπεραμύνεται της πρότερης –και μόνης ορθής κατ’ αυτόν- πραγματικότητας. Ως όπλο για την άμυνα του χρησιμοποιεί την Ύλη κι όχι το Πνεύμα. Χωρίς Πνεύμα δεν μπορεί να ‘ναι στρατηγικός. Τελικά, νομίζοντας πως όλοι θέλουν το κακό του, αναλώνεται σε νευρικές κινήσεις άμυνας. Ηδονίζεται και καταπολεμά τη μελαγχολία του με «κλεφτοπολέμους», όμως, ξεχνά ότι μ’ αυτούς δεν μπορεί να πάρει την «Πόλη». Η ψυχική του ένταση τον βοήθα στο να παίρνει συνεχώς (αυτο)αναβαλλόμενες αποφάσεις: Κινείται συνεχώς αλλά δεν δρα.
Ο ασκητικός
Στωικός, απαισιόδοξος και απογοητευμένος από την πραγματικότητα του κόσμου, τον διεφθαρμένο τρόπο ζωής του λαού και του πολιτικού συστήματος. Αποτραβηγμένος στο πνευματικό και φυσικό του «κάστρο», «λαξεύει» τις παλαιές αξίες της ησυχαστικής παράδοσης. Η συλλογική δράση δεν έχει νόημα γι’ αυτόν, είναι ατομιστής χωρίς παράλληλα να ‘ναι ωφελιμιστής. Βιώνει τις ανώτερες απολαύσεις: Ψυχική αταραξία, φρόνηση και αρετή. Δίδει έμφαση στο Είναι, ενώ καμιά φορά εξαπολύει καλομελετημένα και επαΐοντικά ξεσπάσματα Δεοντολογίας προς την «ηθική πλέμπα». Οργισμένος, ηθικός και ηθικολόγος. Βαθύτητα Πνευματικός: Η Ύλη και η σωματική ρώμη μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα. Καταπολεμά την μελαγχολία του «γονιμοποιώντας» τη γη και απολαμβάνοντας τους καρπούς της Φύσης. Γι’ αυτόν, το «Ζην» είναι το παν∙ αντίθετα, η αγορά(Ευ Ζην) είναι βάρβαρη, παρά φύσιν και αλλοτριωτική.
Δημήτρης Κ. Μίμης
MSc, Διπλ. Μηχανικός και Σύμβουλος Επιχειρήσεων
dimimis@gmail.com
http://facebook.com/dimitrimimis