Η ραγδαία κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ έθεσε την ιστορικά πολυδιάστατη Συρία σε ένα αχαρτογράφητο τοπίο. Το τέλος μιας τυραννικής δυναστείας δεν σηματοδοτεί, ωστόσο, την απαρχή μιας σταθερής πολιτικής δομής. Αντιθέτως, η χώρα βρίσκεται ενώπιον ενός λαβυρίνθου σύνθετων προκλήσεων, όπου η εσωτερική αποσταθεροποίηση, οι γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί και τα ασύμμετρα συμφέροντα διαπλέκονται επικίνδυνα.
Η εσωτερική δυναμική: Από την αποσύνθεση στην πολυδιάσπαση
Η Συρία δεν είναι μια ενιαία πολιτική οντότητα· είναι ένας μωσαϊκός καμβάς κοινοτήτων, θρησκειών και εθνοτήτων, η συνύπαρξη των οποίων διέπεται από ιστορικές αντιθέσεις. Η ανατροπή του Άσαντ απελευθέρωσε δυνάμεις που για χρόνια δρούσαν στο περιθώριο ή υπό καταστολή.
Η Hayat Tahrir al-Sham (HTS) δεσπόζει ως ο κύριος φορέας εξουσίας, όχι μόνο λόγω της στρατιωτικής της ισχύος αλλά και της διπλωματικής της ευελιξίας. Η προσπάθεια του Αμπού Μοχάμεντ αλ-Τζουλάνι να αναμορφώσει την εικόνα της οργάνωσης είναι μια προσεκτικά σχεδιασμένη στρατηγική που απευθύνεται τόσο σε εσωτερικά ακροατήρια όσο και στη διεθνή κοινότητα. Ωστόσο, το παρελθόν της HTS ως μετεξέλιξη της Αλ Νούσρα και η εγγενής της ιδεολογική ριζοσπαστικότητα ενδέχεται να περιορίσουν τη δυνατότητα της να δημιουργήσει μια συμπεριληπτική διακυβέρνηση.
Αντίθετα, ο Ελεύθερος Συριακός Στρατός (FSA), αν και υποστηριζόμενος από την Τουρκία, παραμένει κατακερματισμένος. Η απουσία ενιαίας στρατηγικής, σε συνδυασμό με τις διαφορές ανάμεσα στις φατρίες του, ενισχύει τον κίνδυνο εμφύλιων διενέξεων μεταξύ των δύο βασικών αντιπολιτευτικών πόλων. Στην καλύτερη περίπτωση, η εσωτερική αυτή αντιπαράθεση θα οδηγήσει σε ένα ασταθές μοίρασμα εξουσίας· στη χειρότερη, σε έναν νέο κύκλο αιματηρών συγκρούσεων.
Η Περιφερειακή Σκακιέρα: Ρευστότητα και επανευθυγράμμιση ισχύος
Η πτώση του καθεστώτος Άσαντ ανατρέπει τις γεωπολιτικές ισορροπίες σε μια περιοχή όπου η Συρία λειτουργούσε ως θεμέλιο της επιρροής εξωτερικών δρώντων.
Η Ρωσία, αν και παραδοσιακός εγγυητής του καθεστώτος, βρίσκεται πλέον σε δυσχερή θέση. Η ταύτισή της με τον Άσαντ αποδυναμώνει τη δυνατότητά της να ελιχθεί. Η απώλεια της ναυτικής βάσης της στη Λαττάκεια θα αποτελέσει σοβαρό πλήγμα στην στρατηγική της παρουσία στη Μεσόγειο. Αντιμέτωπη με τη δυτική απομόνωση και τις προκλήσεις στην Ουκρανία, η Μόσχα καλείται να επαναπροσδιορίσει τις προτεραιότητές της.
Το Ιράν, από την άλλη πλευρά, βιώνει μια σοβαρή γεωπολιτική υποχώρηση. Η Συρία ήταν το συνδετικό στοιχείο του «σιιτικού άξονα» που επέτρεπε την πρόσβαση στη Μεσόγειο και τη στήριξη της Χεζμπολάχ. Με την αποδυνάμωση της Χεζμπολάχ και την απώλεια ερείσματος στη Συρία, η Τεχεράνη αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο πλήρους απομόνωσης από τη Δυτική Ασία. Η θέση της, άλλοτε ισχυρή, μοιάζει πλέον με σκιά του παρελθόντος της.
Η Τουρκία, σε αντίθεση, αναδεικνύεται ως ο μεγάλος κερδισμένος της παρούσας φάσης. Η στήριξη στον FSA της προσφέρει γεωπολιτική μόχλευση, ενώ η στρατηγική συμμαχία της με τις δυνάμεις της αντιπολίτευσης της επιτρέπει να καθορίσει εν μέρει την επόμενη ημέρα. Ωστόσο, η φιλοδοξία της Άγκυρας να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο μπορεί να προκαλέσει τριβές τόσο με τη Δύση όσο και με τις υπόλοιπες περιφερειακές δυνάμεις.
Το Διεθνές Πλαίσιο: Η ισορροπία μεταξύ επεμβατισμού και αναμονής
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ παρακολουθούν προσεκτικά τις εξελίξεις. Η ήπια στάση του Τζουλάνι προς τους Κούρδους και η αποφυγή επιθετικής ρητορικής κατά της Δύσης υποδηλώνουν μια προσπάθεια εξασφάλισης ανοχής ή ακόμα και ανοιχτού διαλόγου. Ωστόσο, η δυτική στήριξη στους Κούρδους παραμένει αγκάθι, ενώ η πιθανότητα πλήρους αποχώρησης των ΗΠΑ από τη Συρία θα αφήσει κενό που θα επιδιώξουν να εκμεταλλευτούν δυνάμεις όπως η Τουρκία ή η HTS.
Συμπεράσματα: Το χάος ως νέα κανονικότητα;
Η Συρία εισέρχεται σε μια φάση όπου η αστάθεια και η πολυκεντρικότητα κυριαρχούν. Η έλλειψη συνεκτικής στρατηγικής και οι διαιρετικές γραμμές καθιστούν το μέλλον αβέβαιο. Αν η διεθνής κοινότητα αποτύχει να δράσει με αποφασιστικότητα, ο κίνδυνος μετατροπής της Συρίας σε ένα μόνιμο κέντρο αστάθειας είναι υπαρκτός. Η ανατροπή του Άσαντ δεν είναι το τέλος του πολέμου· είναι η αρχή μιας νέας, πολυπλοκότερης σύγκρουσης.
Γεώργιος Χατζηπαυλίδης
Διεθνολόγος
