Στο πλαίσιο των Ελευθερίων της Πτολεμαΐδας, η Δημοτική αρχή οργάνωσε κύκλο εορταστικών εκδηλώσεων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν και η εισήγηση του δασκάλου Θέμη Απατσίδη την Κυριακή 13 Οκτωβρίου 2019 στο Πνευματικό Κέντρο. Η εκδήλωση άνοιξε με τον Ύμνο στην Πτολεμαΐδα από τον Σύλλογο Τροβαδούρων, ακολούθησε ένα σκετσάκι του Ειδικού Εργαστηρίου και μετά την ομιλία έκλεισε με την παιδική χορωδία του Βαρβούτειου Δημοτικού Ωδείου.
Στο πρώτο μέρος της εισήγησης του κ. Απατσίδη έγινε αναφορά στις αιτίες των βαλκανικών πολέμων, οι οποίες πρέπει να αναζητηθούν στα τέλη του 19ου αιώνα στην κρίση του λεγόμενου Ανατολικού Ζητήματος, που περιλάμβανε τη σταδιακή παρακμή της οθωμανικής αυτοκρατορίας, τον διπλωματικό ανταγωνισμό των Μεγάλων Δυνάμεων για κυριαρχία στα οθωμανικά εδάφη και τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα των βαλκανικών λαών που αγωνίζονταν για την ίδρυση των εθνικών κρατών τους. Η κρίση αυτή τελειώνει με τον ρωσο-οθωμανικό πόλεμος του 1877-1878 και τη Διμερή Συνθήκη Αγ. Στεφάνου (3-3-1878)μεταξύ Ρωσικής και Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Το Συνέδριο Βερολίνου (13-6-1878) με συμμετοχή όλων των μεγάλων δυνάμεων και των νέων βαλκανικών κρατών διαμορφώνει τον χάρτη της περιοχής.
Την περίοδο εκείνη τα βαλκανικά κράτη προσπαθούσαν να εδραιώσουν την ύπαρξή τους με εδαφικές προσαρτήσεις σε βάρος των γειτόνων τους και κυρίως της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, με συνέπεια ο στρατιωτικός προϋπολογισμός τους να αγγίζει το 1/3 των κρατικών δαπανών. Παρ’ όλα αυτά η κυρίαρχη τάση των βαλκανικών χωρών ήταν η ειρηνική ανάπτυξη, ο εκσυγχρονισμός και η ενσωμάτωσή τους στον ευρωπαϊκό κόσμο με σύγχρονα φιλελεύθερα πολιτεύματα, ανάπτυξη του εμπορίου και της βιομηχανίας και εμπόριο ισχυρά δίκτυα (επικοινωνιακά, οδικά και σιδηροδρομικά). Όλα αυτά οδήγησαν σε αύξηση των κρατικών δανείων με αποτέλεσμα τον έλεγχο των εθνικών οικονομιών από τις ξένες δυνάμεις.
Η σταφιδική κρίση στην Ελλάδα (1878-1893) ήταν η κύρια αιτία του τεράστιου μεταναστευτικού κύματος, κυρίως προς τις ΗΠΑ. Υπολογίζονται σε 500.000 οι Έλληνες μετανάστες μεταξύ 1880 και 1910.
Το μαύρο 1897 η χρεωκοπημένη Ελλάδα μπαίνει στον ελληνοτουρκικό πόλεμο με στρατό ανεκπαίδευτο και ανοργάνωτο. Η ταπεινωτική στρατιωτική ήττα πληγώνει την υπερηφάνεια των Ελλήνων, υποχρεώνει την Ελλάδα να καταβάλει υπέρογκη αποζημίωση στον Σουλτάνο, να συνάψει νέο δάνειο για να ξεπληρώσει το τεράστιο χρέος και τελικά να της επιβληθεί Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος. Το στραπάτσο του 1897, όμως, είχε και θετικές πλευρές. Η Ελλάδα βγήκε από μια τεράστια αυταπάτη και οι επόμενες ελληνικές κυβερνήσεις επιτάχυναν τις μεταρρυθμίσεις της χώρας και τον εκσυγχρονισμό του στρατού.
Με μάθημα την ταπείνωση του 1897, η δράση ένοπλων ομάδων στον Μακεδονικό αγώνα (1904-1908) συντονίστηκε με απαράμιλλη τεχνική αρτιότητα. Με τον τρόπο αυτό έγινε δυνατή η ισχυροποίηση του ελληνικού στοιχείου στη Μακεδονία, κρατήθηκε ο πληθυσμός πιστός στο Πατριαρχείο και προετοιμάστηκε η ένωση με την Ελλάδα.
Εν τω μεταξύ στην Οθωμανική αυτοκρατορία επικρατεί το κίνημα των Νεότουρκων και ξεκινά μια πολιτική βίαιου εκτουρκισμού και φυσικής εξόντωσης των γηγενών χριστιανικών πληθυσμών (Αρμένιοι, Ασσύριοι, Έλληνες) με στόχο την ομογενοποίηση των υπηκόων στο ίδιο εθνοθρησκευτικό πλαίσιο.
Τον Μάιο του 1909 σημειώνονται πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα, με τη δημιουργία του Στρατιωτικού Συνδέσμου από νέους αξιωματικούς, με αιτήματα την αναδιοργάνωση του στρατεύματος και την εξυγίανση της πολιτικής ζωής. Τον Αύγουστο του 1909 ξεσπά το κίνημα στου Γουδή, που υποχρεώνει τον βασιλιά να καλέσει τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Ο Βενιζέλος δημιουργεί το σύγχρονο αστικό κράτος, με αναθεώρηση του Συντάγματος, διασφάλιση των ατομικών ελευθεριών, της ελευθερίας του τύπου, των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων και του δικαιώματος της ιδιοκτησίας. Καθιερώνει τη δωρεάν υποχρεωτική στοιχειώδη εκπαίδευση, τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων και εξυγιαίνει το φορολογικό σύστημα, τη δικαιοσύνη και τη δημόσια διοίκηση. Το σημαντικότερο, όμως, ήταν η αναδιοργάνωση του ελληνικού στρατού, η απόκτηση σύγχρονου πυροβολικού, υλικό επικοινωνιών και πολυβόλων, η μετεκπαίδευση αξιωματικών στη Γαλλία και τη Γερμανία και η προσθήκη στο ναυτικό 10 αντιτορπιλικών, 1 υποβρυχίου και του θωρηκτού Αβέρωφ.
Έτσι, το 1912 όταν ξεσπά ο Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος η Ελλάδα έχει σαφή υπεροχή δυνάμεων με αποτέλεσμα την προέλαση του ελληνικού στρατού στο Σαραντάπορο, την Κοζάνη, την απελευθέρωση των Καϊλαρίων την 15η Οκτωβρίου 1912, την παράδοση της Θεσσαλονίκης την 26η Οκτωβρίου 1912 και την παράδοση των Ιωαννίνων την 21η Φεβρουαρίου 1913. Στον πόλεμο καταγράφονται ηρωικές στιγμές, παράλληλες απώλειες, όπως το κάψιμο πόλεων, αλλά και ανθρώπινα στιγμιότυπα στο περιθώριο του πολέμου, όπως η ευσπλαχνία στρατιωτών σε αξιοθρήνητους κατακτημένους, οι εθελοντές γιατροί και οι εθελόντριες νοσοκόμες όλων των εθνικοτήτων. Στη συνέχεια παρατέθηκε μια σειρά ιστορικών χαρτών πριν και μετά το τέλος των βαλκανικών πολέμων.
Στο δεύτερο μέρος της εισήγησης επικεντρώθηκε στο ιστορικό μας χρέος. Ξεκινώντας με την εξέλιξη της ζωής από τα βάθη των γεωλογικών αιώνων μέχρι σήμερα. Έγινε μια φωτογραφική περιδιάβαση στα προϊστορικά, τα αρχαιολογικά και τα ρωμαϊκά ευρήματα του Δήμου Εορδαίας.
Σημειώθηκε πως η ιστορική φυσιογνωμία της περιοχής καθορίστηκε από δύο γεγονότα. Την εγκατάσταση των προσφύγων από Πόντο, Θράκη, Μικρά Ασία μετά το 1922, που αποτελούν δεξαμενή πολυπολιτισμικής μνήμης και την ανάπτυξη των ορυχείων και των σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της ΔΕΗ, μετά το 1956, που επέφερε την πλήρη αναδιάρθρωση της απασχόλησης και συντέλεσε τα μέγιστα στην οικονομική και κοινωνική συνοχή.
Τέλος, διευκρινίστηκε από τον κ. Απατσίδη η έννοια του τοπόσημου, ως το έμβλημα και στοιχείο ταυτότητας μιας πόλης, και τονίστηκε η ιδιαιτερότητα των γιγαντιαίων καταλοίπων ως συγκριτικό πλεονέκτημα της περιοχής. Η εισήγηση έκλεισε με την πρόταση να αναδειχθούν ως τοπόσημο του Δήμου Εορδαίας τα επιβλητικά σύμβολα της βιομηχανικής κληρονομιάς (καμινάδες και πύργοι ψύξης) και ο αρχαίος ελέφαντας (Elephas Antiquus), ύψους 4 μέτρων και βάρους 6 τόνων, που έζησε πριν χιλιάδες χρόνια στους υδροβιότοπους της περιοχής.
