Σάτιρα: Ο καλύτερος «φερετζές» της προσωπικής εμπάθειας και της χυδαιότητας. Ενίοτε και της πολιτικής προπαγάνδας…

Σήμερα λέω να αναφερθώ στην «σάτιρα». Ως άνθρωπος με χαμηλό καλλιτεχνικό αισθητήριο, ελπίζω οι καλλιτέχνες και φιλότεχνοι να μην παρεξηγήσουν τις αναφορές μου. Εξάλλου η πιο κοντινή επαφή μου με την τέχνη, είναι η μουσική που ακούω καθημερινά στο αυτοκίνητό μου. Μου αρέσουν όλες οι μορφές τέχνης (εκτός από την όπερα ίσως) και κάθε φορά θαυμάζω όποιον μπορεί και εξασκεί τέχνη, είτε με την μορφή της χρήσης κάποιου μουσικού οργάνου ή με την άσκηση χορού, μουσικής, υποκριτικής κτλ. Ανέφερα όλα τα παραπάνω, όχι για να εκφράσω τις προσωπικές μου απόψεις περί τέχνης. Δεν νομίζω ότι ενδιαφέρουν και κανέναν εξάλλου. Αλλά γιατί νομίζω πως κάπως έτσι πρέπει να βλέπει την «τέχνη» και ο μέσος άνθρωπος…
Τα τελευταία χρόνια-και μάλλον παράλληλα με την ανάπτυξη της ιδιωτικής τηλεόρασης από τις αρχές της δεκαετίας του 1990-γνωρίσαμε ως Έλληνες και μια ακόμα μορφή «τέχνης»: Την σάτιρα. Τι ακριβώς είναι σάτιρα όμως; Προστρέχοντας σε εγκυρότατο λεξικό για την λεπτομερή εννοιολογική ερμηνεία της λέξης, βλέπω πως η σάτιρα «επιχειρεί τον εμπαιγμό κάποιας έννοιας ή προσώπου που ο σατιρικός καλλιτέχνης θεωρεί ότι αξίζει τέτοια αντιμετώπιση με σκοπό συχνά τη βελτίωση του αντικειμένου. Γίνεται μέσω μεθόδων όπως η παρωδία, η υπερβολή, η σύγκριση, η αναλογία και η ειρωνεία». Δυστυχώς η μορφή της σάτιρας που μάθαμε από τους «Σάτυρους-καλλιτέχνες» τα τελευταία χρόνια, (νομίζω πως και το πρώτο επίθετο ταιριάζει «γάντι» σε πολλούς από αυτούς…) μέσω της τηλεόρασης, ραδιοφώνου και ιντερνέτ δεν έχει καμιά σχέση με την παραπάνω ερμηνεία.
Παράδειγμα, είναι η τελευταία εκπομπή «τηλεοπτικής σάτιρας» του κ. Λαζόπουλου. Όπως και οι περισσότερες προηγούμενες εκπομπές του. Ο συγκεκριμένος κύριος εδώ και χρόνια «σατιρίζει» όποια πρόσωπα, πολιτικά κόμματα και καταστάσεις «δεν του κάνουν». Και αναφέροντας «δεν του κάνουν», εννοώ εξίσου γενικά και αόριστα ακριβώς αυτό: Ότι απλά δεν του κάνουν ως χαρακτήρες, δεν του κάνουν επειδή έχει διαφορές μαζί τους, δεν του κάνουν επειδή δεν συμπίπτουν με τα προσωπικά του συμφέροντα και δεν του κάνουν ως πολιτικές επιλογές και προτιμήσεις. Όλο αυτό λοιπόν, το βαπτίζει «σάτιρα».
Παρακολουθώντας αποσπάσματα της εκπομπής, είδα με ειλικρινή απέχθεια τον «τηλεοπτικό σατιριστή», να ασχολείται καταναλώνοντας τεράστιο τηλεοπτικό χρόνο με το κόμμα Ποτάμι και ειδικά (και προσωπικά) με τον αρχηγό του. Δεν είναι πρόθεσή μου να κάνω στο παρόν άρθρο πολιτική τοποθέτηση ή ανάλυση. Το Ποτάμι είναι ένα κόμμα που έχει λίγους μήνες που ιδρύθηκε, δεν έχει κυβερνήσει, δεν έχει καν συμμετάσχει ούτε στην Βουλή ούτε και σε καμιά κοινοβουλευτική διαδικασία (πέρα από την εκλογή 2 ευρωβουλευτών στις πρόσφατες Ευρωεκλογές) και δεν έχει συμμετάσχει στα μνημόνια και στην λαίλαπα που βιώνουν οι Έλληνες εδώ και 5 χρόνια.
Είναι λοιπόν απορίας άξιο πως και γιατί κάποιος «καλλιτέχνης-σατιριστής» αποφασίζει να αφιερώσει μια ολόκληρη εκπομπή για να «σατιρίσει» ένα κόμμα χωρίς πολιτικό παρελθόν και χωρίς αυτούσια πολιτικά πεπραγμένα που να επιδέχονται οποιοδήποτε είδος κριτικής ή σάτιρας. Περνάμε πολύ έντονες πολιτικές καταστάσεις, η χώρα βρίσκεται σε διαρκή αναστάτωση και προφανώς υπάρχουν πολλά κόμματα και πολιτικά πρόσωπα που θα μπορούσαν να σηκώσουν «τόνους» σάτιρας…
Μάλλον λοιπόν η «αφιέρωση» του κ. Λαζόπουλου στο συγκεκριμένο κόμμα, δεν αποτελεί τίποτα περισσότερο από ευτελή και εξόφθαλμη πολιτική προπαγάνδα. Την οποία ασκεί κραυγαλέα και μονότονα υπέρ του ΣΥΡΙΖΑ από την εκπομπή του εδώ και χρόνια. Και η οποία βεβαίως συνοδεύεται από μεγάλης δόσεις χυδαιότητας. Διότι όταν αποκαλείς κάποιον άνθρωπο «ηλίθιο» δημοσίως (όπως ο κ. Λαζόπουλος αποκάλεσε τον κ. Θεοδωράκη) τότε προφανώς δεν κάνεις σάτιρα. Αλλά δεν κάνεις ούτε καν πολιτική προπαγάνδα. Χυδαιολογείς και υβρίζεις απλά.
Ανάλογες συμπεριφορές έχουμε δει και από άλλους «σατιριστές» οι οποίοι δεν κάνουν τίποτα περισσότερο από το να χλευάζουν και να υβρίζουν πρόσωπα και καταστάσεις που επιλέγουν, για προσωπικούς τους λόγους. Σίγουρα το να προπαγανδίζεις πολιτικά εναντίον κάποιου, είναι μεμπτό αλλά μάλλον (πολιτικά) θεμιτό. Να τον χλευάζεις και να τον υβρίζεις, μάλλον είναι πιο μεμπτό. Αλλά το να υβρίζεις και να χλευάζεις-βαπτίζοντας την χυδαιολογία σου «σάτιρα»-αποτελεί πραγματικό όνειδος για κάθε κοινωνική συμπεριφορά. Ίσως πρέπει η ελληνική πολιτεία και η ελληνική δικαιοσύνη να θέσουν επιτέλους αυστηρότερους κανόνες για τους δημόσιους «σατιριστές» της πολιτικής προπαγάνδας, της συκοφαντίας και των ύβρεων. Εξάλλου οι συγκεκριμένες τρεις λέξεις, δεν περιλαμβάνονται σε καμιά από τις τυπικές μεθόδους εφαρμογής της σάτιρας, που ανέφερα παραπάνω…
Παύλος Κιλίντζης.
pkilintzis@gmail.com