Τα τελευταία χρόνια λόγια πολλά ακούγονται περί των πνευματικών και ηθικών αξιών στην εποχή μας, από άτομα τα οποία με τη συμπεριφορά τους δυσπιστούν ή και αμφισβητούν το κύρος και τη σημασία τους.
Πολλοί ομιλούν για αξίες και αρχές από λόγους σκοπιμότητας και ιδιοτέλειας, ενώ το πιστεύω τους απέχει πολύ από την ουσία των πραγμάτων.
Άλλοι αντικρίζοντες το πανόραμα του σύγχρονου καιρού, νομίζουν και αποκρυσταλλώνουν την ιδέα ότι ο λόγος περί ηθικής και αξιών είναι μάταιος και άσκοπος, πιστεύοντες ότι η τεχνική πρόοδος θα υποσκελίσει, ότι πνευματικό, τίμιο και αληθές στολίζει το βίο μας.
Γιατί αξία και αρχή είναι κάτι που γεμίζει την ψυχή του ανθρώπου, ανεβάζει τη ζωή, γεμίζει το πνεύμα, κάτι που γεννά ανακούφιση και ευχαρίστηση.
Πολλοί διαχώριζαν τις αξίες και τις αρχές σε λογικές, αισθητικές οικονομικές. Είναι ταυτόσημες με διάφορα ιδανικά. Η ζωή μας κρίνεται και η δραστηριότητά μας προσδιορίζεται κατά τρόπο σχετικό ή απόλυτο από τα αγαθά αυτά.
Τα πράγματα αποδεικνύουν ότι ο άνθρωπος που έζησε σε οποιαδήποτε εποχή, έχει ανάγκη να διέπεται από κάποιες αρχές και αξίες, τις οποίες αν θελήσει να αρνηθεί δε γίνεται και στο τέλος θα τις δεχθεί και θα τις εγκολπωθεί.
Κατά τους δύσμοιρους καιρούς που ζούμε, τους οποίους χαρακτηρίζει η άρνηση, η ασέβεια, η πλήρης ακηδία τονίζονται ως μεγάλα αγαθά, προβάλλονται σαν υπέροχες αξίες σε όλα τα στρώματα, η ελευθερία, η ειρήνη, η αγάπη, η δικαιοσύνη, η φιλανθρωπία, η φιλαλήθεια.
Αγώνες πολλοί είχαν αυλακώσει και προσπάθειες ρωμαλέες γύρω από τα ιδανικά αυτά έχουν χαράξει το μέτωπο της ιστορίας και το έχουν ρυτιδώσει. Τα αιώνια ριζώματα τους και οι αΐδιες αρχές τους και οι ρίζες βρίσκονται στην αρχαία Ελλάδα και προπαντός στο Χριστιανισμό.
Γνήσιος και μεγάλος κήρυκας των μεγάλων αξιών της ζωής είναι ο Παύλος, ο Απόστολος των Εθνών και δε θα αποτελούσε υπερβολή να υποστηρίξει κανείς ότι ήταν ο θεμελιωτής του Ευρωπαϊκού πολιτισμού.
Η ζωή και το έργο του είναι η πλήρης ενσάρκωση και ενσωμάτωση των μεγάλων αξιών και ωραίων αρχών της ζωής κατά μείζονα λόγο είναι η οδηγητική γραμμή της δικής μας ζωής.
Αγώνισμα σπουδαίο και πολυφίλητο αγαθό θεωρείται σήμερα η Ελευθερία ήταν προνόμιο για τον αρχαίο κόσμο. Υπέροχο το νόημα της στον Παύλο «Εν Ελευθερία εκλήθητε» ετόνισε προς τους Γαλάτες.
Είχε συλλάβει το περιεχόμενο της ευγενικής αυτής λέξης και εννοίας.
Σε άλλη επιστολή έγραφε «Ου το Πνεύμα Κυρίου εκεί ελευθερία». Βέβαια όταν ομιλούσε για ελευθερία δεν ενοούσε μόνο την εξουσία εκδήλωσης της θέλησης, αλλά και την ανάγκη αυτής αντιλαμβανόμαστε μέσα στην ανθρώπινη φύση.
Η Ελευθερία υμνείτε και αναδεικνύεται ως κορυφαίο αγαθό μεταξύ των ανθρώπων.
Ο μέγας Γερμανός ποιητής Γκαίτε είχε παρατηρήσει «εκείνος είναι άξιος ελευθερίας, όποιος μπορεί να την κερδίζει κάθε μέρα». Έτσι καταλήγουμε ότι η Ελευθερία είναι το μέγιστο ιδανικό της ζωής μας.
Οι νεότεροι χρόνοι δεν είναι σε θέση να διδάξουν τι σημαίνει αδελφότητα και ότι ο ίδιος ο Απόστολος Παύλος χάρισε στον κόσμο την ασύγκριτη εικόνα του σώματος του Χριστού όπου «Είτε πάσχει εν μέλος συμπάσχουν πάντα τα μέλη».
Η φωτεινή γραμμή του Παύλου στρέφεται με νηφάλιο τρόπο στις κοινωνικές αρχές με πρώτη θέση την αγάπη και την δικαιοσύνη. Η διδασκαλία του Παύλου περί ισότητας είναι η πιο θεσπέσια που αναπτύχθηκε ποτέ. Η ισότητα είναι μια ιδέα παράλληλη με την ελευθερία, λογίζεται ως ισονομία με δικαίωμα έκφρασης γνώμης, με ίσα δικαιώματα, ως προς την ανάληψη λειτουργημάτων σε μια πολιτεία.
Η σημερινή αντίληψη στηρίζεται στην ιδέα της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, αφού το κάθε πρόσωπο είναι ο φορέας μιας αξίας και ο άνθρωπος είναι αναντικατάστατη αξία και οφείλει ο καθένας όχι μόνο να επιτελεί το χρέος του, συνάμα όμως οφείλει να διεκδικεί τα δικαιώματά του.
Η ισότητα, η αλληλεγγύη, η συναδέλφωση καθόριζαν τις σχέσεις μεταξύ των ατόμων μιας κοινωνίας.
Υπέροχη εμφανίζεται η διδασκαλία του Παύλου περί εργασίας διότι η σημασία της πολλαπλά υποδεικνύεται για τον άνθρωπο «μάλλον κοπιάζω εργαζόμενος το αγαθό ταις χερσίν, ινα έχη, ινα μεταδίδονται τω χρείαν έχοντι».
Ο ίδιος ο Παύλος έδειξε το παράδειγμα της φιλεργίας και συνιστά «μετά ησυχίας εργαζόμενοι τον εαυτόν άρτον εσθίωσιν».
Η εργασία είναι καθήκον, αίτημα και αξίωμα ηθικής ζωής, πλήρωμα ηθικών σκοπών, συντελεστής δημιουργίας κόσμου πνευματικού.
Την εργασία θεωρεί ως διαρκή έκφραση προσφοράς και χορηγίας υπηρεσιών και διακονίας προς τους άλλους.
Μπορεί να θεωρηθεί ο κατ’ εξοχή παιδαγωγός της οικογένειας και ο οδηγός των μελών της. Θίγει τα κοινωνικά θέματα της εποχής του που είναι και προβλήματα των καιρών μας.
Από τους νεότερους έχουν προσδιορισθεί ως αξίες και ιδανικά κατά μια ιεραρχία και διαβάθμιση που ισχύει, έχουν διαχρονικό ήθος.
Τις αξίες ο Μαξ Σέλεφ θεώρησε όχι σαν νόμους, αλλά σαν απόλυτες ποιότητες, οι οποίες είναι προσιτές μόνο στο συναίσθημα, όχι στη νόηση.
Σε απόλυτες αξίες πιστεύει και ο Νικολάϊ Χάρτιμαν, ο οποίος μιλάει για «βασίλειο αξιών» για «νοητό κόσμο» στον οποίο εδρεύουν οι αξίες.
Ο Σάρτρ υποστηρίζει ότι τις αξίες δημιουργεί ο άνθρωπος με τη δράση του και ότι δεν υπάρχουν αξίες έξω από την ανθρώπινη δράση.
Οι αξίες προσανατολίζουν τη ζωή των ανθρώπων, κατευθύνουν τη δράση τους, αποτελούν αντίβαρο στις δυσκολίες της ζωής, καλλιεργούν πνεύμα αγωνιστικότητας, είναι πηγή προόδου και πολιτισμού, συντελούν στην κοινωνική ομαλότητα και συνεργασία.
ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
