- Το 2022 επεστράφη ένα μικρό μαρμάρινο θραύσμα από την Σικελία στο Μουσείο Ακροπόλεως. Πρόκειται για το «θραύσμα Fagan» γνωστό και ως «θραύσμα του Παλέρμο» από την ανατολική ζωφόρο του Παρθενώνος, το οποίο απεικονίζει μέρος των ποδιών και του περίτεχνου χιτώνος της θεάς Αρτέμιδος. Το θραύσμα τούτο επωλήθη από τον βρετανό αρχαιολόγο Φέϊγκαν στο Βασιλικό Πανεπιστήμιο του Παλέρμο. Τον Ιούνιο του έτους 2022, έπειτα από συνεννόηση μεταξύ Ιταλίας και Ελλάδος, το θραύσμα τούτο μεταφέρθηκε στην Ελλάδα και σε ειδική τελετή στην Αίθουσα του Παρθενώνος στο Μουσείο Ακροπόλεως στις 4 Ιουνίου 2022 συνενώθηκε με τον έκτο λίθο της ανατολικής ζωφόρου.
- Στο Μουσείο Λούβρου στο Παρίσι στην Γαλλία ευρίσκεται ανάγλυφο που παριστάνει τον θεό Απόλλωνα με Νύμφες. Το ανάγλυφο τούτο αποτελεί δείγμα της γλυπτικής της Θάσου. Το εν λόγω ανάγλυφο ήταν εντοιχισμένο στην λεγόμενη δίοδο των Θεωρών, στα ΒΔ της Αγοράς της Θάσου. Το ανάγλυφο αυτό του Απόλλωνα και των Νυμφών είναι ένα από τα πιο διάσημα αρχαιοελληνικά ευρήματα της νήσου μας Θάσου, το οποίο κοσμούσε την μνημειακή Δίοδο των Θεωρών ή Δίοδο των Θεωριών στην βορειοανατολική γωνία της Αρχαίας Αγοράς του νησιού. Μετά την καταστολή της αποστασίας των Θασίων το 464 π.Χ. και με τους βαρείς όρους των Αθηναίων, η εμφανιζομένη στο πρώτο τρίτο του 5ου αιώνος π.Χ., (500- 465 π.Χ.), οικονομική ακμή αρχίζει να ανακόπτεται.
Το εν λόγω αυθεντικό τούτο ανάγλυφο είναι μαρμάρινο μνημείο πριν από το 480 π.Χ., ήτοι στο πρώτο τέταρτο του 5ου αιώνος (500- 475 π.Χ.) και εκτίθεται, ως ανεφέρθη, στο Μουσείο του Λούβρου, ενώ πιστά γύψινα εκμαγεία του έχουν επιστραφεί και εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Θάσου μας.
Απεικονίζεται, ως ανεφέρθη, ο θεός Απόλλων Νυμφαγέτης (=ο Απόλλων ως οδηγός των Νυμφών) στεφανωμένος, να κρατάει κιθάρα, ενώ μία νεαρή γυναίκα, Μούσα ή Χάρις, κινείται προς το μέρος του για να τον στεφανώσει.
Η Δίοδος των Θεωριών στη αρχαία ελληνική μακεδονική νήσο μας Θάσο ήταν ένας στενός μαρμάρινος διάδρομος μήκους 11 μέτρων, που έλαβε την ονομασία της από τους Θεωρούς, τους ανώτατους άρχοντες της Θάσου, που ήσαν υπεύθυνοι για τις θρησκευτικές πομπές και για τις δημόσιες σχέσεις της πόλης – κράτους.
Στο χωριό Ξηρολίμνη Κοζάνης, που βρίσκεται δίπλα στο δικό μου, την Σκήτη Κοζάνης, και στην τοποθεσία «Πόρτα» του χωριού αυτού Ξηρολίμνη Κοζάνης ευρέθη κεφαλή αγαλματίου του θεού Απόλλωνος. Η κεφαλή τούτη είναι της Ελληνιστικής Εποχής, ήτοι από 323 π.Χ., θάνατος του Μεγάλου Αλεξάνδρου μέχρι το 31 π.Χ. Ο θεός Απόλλων φέρει πλούσια, λυμένη, μακριά, κυμματοειδή κόμη καλύπτουσα τον λαιμό του και δεικνύουσα να έχει μεγαλύτερο μήκος εκτεινόμενη προς την πλάτη του. Το αγαλματίδιο είναι του 2ου αιώνος π.Χ. (200 π.Χ.-100 π.Χ.) και ευρίσκεται στην Αρχαιολογική Συλλογή Κοζάνης!, η οποία πιστεύουμε ότι σύντομα θα μετονομασθεί σε Αρχαιολογικό Μουσείο.
- Στο Παρίσι της Γαλλίας, στο Μουσείο Λούβρου ευρίσκεται αμφορέας του 500 π.Χ.- 490 π.Χ., ερυθρόμορφου ρυθμού, που φέρει αγγειογραφία. Στην παράσταση τούτη εικονίζεται σκηνή από την τιμωρία του Κροίσου, η οποία όμως δεν συνετελέσθη, δεν ολοκληρώθηκε. Ο Κύρος είχε νικήσει σε μάχη τον Κροίσο και τον καταδίκασε σε θάνατο δια πυράς. Ο Κροίσος ετοποθετήθη πάνω στην ξύλινη προς πυρά βάση. Την ύστατη στιγμή ο Κροίσος αναφώνησε δυνατά : «Σόλων, Σόλων, Σόλων». Ο Κύρος ακούγοντάς τον τον ρώτησε τι σήμαινε η επίκληση τούτη. Ο Κροίσος του απήντησε ότι ο Έλλην σοφός και νομοθέτης Σόλων του είχε πει παλαιότερα την «φράση: «Μηδένα προ του τέλος μακάριζε». (= Μην θεωρήσεις κάποιον ευτυχισμένο, πριν δεις το τέλος του, ήτοι η ευτυχία ενός ανθρώπου κρίνεται από το τέλος του, από τον θάνατό του). Φοβούμενος ο Κύρος μήπως κι ο ίδιος θα έχει στο μέλλον ανάλογη τύχη, του χάρισε την ζωή. Η παράσταση εικονίζει τον Κροίσο επάνω στην ξύλινη προς πυρά βάση να σπένδει και τον δούλο του Κύρου Εύθυμο να σκύβει για να ανάψει τα ξύλα, κρατώντας δυο δάδες στα χέρια του.
- Στο Λονδίνο του Ηνωμένου Βασιλείου, στο British Museum, ευρίσκεται κρατήρας Λουκανικός, του 415 π.Χ.-410 π.Χ., που φέρει αγγειογραφία. Σε αυτήν παριστάνεται σκηνή προετοιμασίας για την τύφλωση του Κύκλωπα Πολυφήμου από τον Οδυσσέα. Στην εικόνα ο Πολύφημος, μεθυσμένος από το κρασί, που του προσέφερε ο Οδυσσέας, είναι ξαπλωμένος. Δίπλα του υπάρχει ο σκύφος, η κούπα με το κρασί, και ο ασκός κρασιού μισοάδειος. Στην ίδια σκηνή ο Οδυσσέας με τους συντρόφους του προετοιμάζονται. Ετοιμάζουν τον κορμό δένδρου – δοκάρι το οποίο θα χρησιμοποιήσουν για να τυφλώσουν τον Πολύφημο. Η σκηνή είναι εμπνευσμένη από το έργο του Ευριπίδη «Κύκλωψ». Δεξιά δύο Σάτυροι συνδέουν τη σκηνή με το ως άνω έργο του Ευριπίδη.
- Στο Μπάρι της Ιταλίας, στο Museo Archeologico, ευρίσκεται απουλικός κρατήρας του 360 π.Χ. που φέρει αγγειογραφία ερυθρόμορφου ρυθμού. Συμφώνως προς έναν χρησμό, μόνον, αν θυσιαζόταν μία κόρη από αρχοντικό γένος, τότε θα νικούσαν οι Ηρακλειδείς τους Αργείους. Και η Μακαρία, η κόρη του Ηρακλή, μόλις το άκουσε, πρόσφερε τον εαυτό της ως θυσία για την σωτηρία των δικών της. Στην εν λόγω παράσταση απεικονίζεται η σκηνή που δύο νέοι κουβαλούν το άψυχο κορμί της Μακαρίας, ενώ η μάχη μαίνεται. Ένας οπλίτης πολεμάει προς τα δεξιά, ένας άλλος έχει πέσει πληγωμένος στο χώμα. Η σκηνή της αγγειογραφίας τούτης παριστάνεται άνωθεν του τίτλου της παρούσης δεκάδος Γλυπτών -Αγγείων 401-410.
- Στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Βερολίνου της Γερμανίας ευρίσκεται χάλκινο αγαλμάτιο του 5ου αιώνος π.Χ., 500 π.Χ.-400 π.Χ., δείγμα της πλαστικής τέχνης του Άργους, που έφθασε στην ακμή της με τον Πολύκλειτο και την Σχολή του. Γύρω στο 470 π.Χ. εκδηλώνονται στην Πελοπόννησο κινήματα δημοκρατικά και προσπάθειες ανεξαρτησίας από την ηγεμονία της Σπάρτης. Πρωτοπόρο παρουσιάζεται το Άργος, το οποίο την περίοδο αυτή εμφανίζει καλλιτεχνική άνθηση.
- Στη Νέα Υόρκη των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, στο Metropolitan Museum, ευρίσκεται αμφορέας, του 550 π.Χ.-525 π.Χ., μελανόμορφου ρυθμού, στο οποίο υπάρχει αγγειογραφία. Σε αυτήν την μελανόμορφη παράσταση εικονίζεται ο Μέμνων πάνοπλος ανάμεσα σε δύο οπλισμένους συμπατριώτες του. Ο Μέμνων ήτο υιός της Ηούς, Βασιλεύς των Αιθιόπων, που είχε λάβει μέρος στον Τρωικό πόλεμο στο πλευρό των Τρώων.
- Στο Βερολίνο, στο Staatliche Museum, στην Γερμανία, ευρίσκεται κύλιξ, του 480 π.Χ., ερυθρόμορφου ρυθμού. Στο εσωτερικό της κύλικος τούτης υπάρχει αγγειογραφία. Στην ερυθρόμορφη απεικόνιση παριστάνεται σκηνή από σιδηρουργείο. Οι τεχνίτες είναι προσηλωμένοι στη δουλειά τους. Έχουν κρεμάσει στον τοίχο δίπλα στο καμίνι του χαλκοχύτη τις εικόνες-μορφές του θεού Ήφαιστου και της θεάς Αθηνάς, ήτοι των προστατών τους.
- Στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Μονάχου στην Γερμανία ευρίσκεται κύλιξ, στα τέλη του 6ου αιώνος π.Χ. (600 – 500 π.Χ.) ερυθρόμορφου ρυθμού. Στο εσωτερικό της κύλικος τούτης υπάρχει ερυθρόμορφη αγγειογραφία, που φέρει την επιγραφή «Λέαγρος καλός». Σε αυτήν εικονίζεται νεαρός έφιππος Αθηναίος που πιστεύεται πως είναι ο Αθηναίος στρατηγός Λέαγρος, που σκοτώθηκε στη μάχη του Δραβήσκου. Οι απώλειες πολλών ανθρώπων στην μη επιτυχημένη αυτή επιχείρηση προκάλεσαν αγανάκτηση στην Αθήνα.
- Στο Βερολίνο, Staatliche Museum, στην Γερμανία ευρίσκεται αμφορέας του 500 π.Χ. – 490 π.Χ., ερυθρόμορφου ρυθμού. Στον αμφορέα τούτο υπάρχει αγγειογραφία. Στην ερυθρόμορφη απεικόνιση παριστάνεται σύμπλεγμα σπουδαίας αρμονίας με τον Ερμή και έναν Σάτυρο του Διονύσου. Ο Ερμής κρατάει στο αριστερό του χέρι κάνθαρο και στο δεξιό οινοχόη. Ο Σάτυρος, ο Ορείμαχος, παίζει το βάρβιτον (= μουσικό όργανο με πολλές χορδές, είδος λύρας). Οι μελωδικοί ήχοι του σαγηνεύουν το ελάφι που υπάρχει μπροστά τους και τους συνοδεύει.
*Ερευνητής – Μελετητής – Αναλυτής 27-10-2026
