Μελετώντας κανείς την τρισχιλιετή ένδοξη ιστορία της Πατρίδας μας, εστιάζει την προσοχή του σε δυο πολιτισμούς που ανέβασαν την δόξα της πατρίδας στα ουράνια, τον αρχαίο πολιτισμό και τον Ελληνοχριστιανικό Βυζαντινό Ελληνισμό.
Και οι δυο ανέπτυξαν σε αξιοζήλευτο βαθμό τα γράμματα και τις τέχνες και θεωρούνται ανεπανάληπτοι, γιατί ο πρώτος ο αρχαίος Αθηναϊκός πολιτισμός που δημιουργήθηκε στον χρυσούν αιώνα του Περικλή, αποτελεί την κοιτίδα του Πολιτισμού σα νάματα του οποίου λούσθηκε ολόκληρη η σημερινή ανθρωπότητα. Επίσης στην περίοδο αυτή εμφανίσθηκε η πραγματική Δημοκρατία που αποτελεί σήμερα το αρχέτυπο όλων των σύγχρονων Δημοκρατιών και ο δεύτερος ο Βυζαντινός πολιτισμός καταύγασε με το ανέσπερο του φως για χίλια και πλέον έτη τους λαούς της Ανατολής.
Αμφότεροι, άφησαν από ένα μνημείο αθάνατο για να θυμίζουν στις επερχόμενες γενεές την ένδοξη προγονική κληρονομιά. Τον Παρθενώνα ο Αθηναϊκός Πολιτισμός και την Αγιά Σοφιά ο Βυζαντινός. Και τα δυο μνημεία έχουν κοινά σημεία και φανερώνουν τη θρησκευτικότητα του λαού μας και πριν της ενσαρκώσεως του Θεού. Άλλα κοινά σημεία είναι ότι δυο οι αρχιτέκτονες του Παρθενώνα ο Ικτίνος και Καλλικράτης , δύο και της Αγιά Σοφιάς Ανθέμιος και Ισίδωρος.
ΠΑΡΘΕΝΩΝΑΣ. Το λαμπρότερο μνημείο της αρχαίας Ελληνικής αρχιτεκτονικής. Η κατασκευή του άρχισε μετά τη μάχη του Μαραθώνα το 490π.Χ και τέλειωσε οριστικά το 432π.Χ
Το μήκος του είναι 69,50μ και το πλάτος 31μ. Ο κύριος ναός διαιρείται στον Πρόναο στο σηκό και τον οπισθόδομο. Στο σηκό βρίσκονταν το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Θεάς Αθηνάς που είχε φιλοτεχνήσει ο Φειδίας. Η γλυπτική διακόσμηση του ναού έμεινε ανεπανάληπτη. Στις 92 μετόπες ο Φειδίας σκάλισε σκηνές από τη γιγαντομαχία, τον πόλεμο του Θησέα με τις Αμαζόνες, την κενταυρομαχία και την άλωση της Τροίας.
Στην ζωηφόρο που έχει μήκος 160μ υπήρχαν ανάγλυφες απεικονίσεις, η πομπή των Παναθήναιων.
Στο ανατολικό αέτωμα εικονιζόταν η γέννηση της Αθηνάς και στο δυτικό η φιλονικία Ποσειδώνα και Αθηνάς, για την κυριαρχία της Αττικής.
ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ. Η Αγιά Σοφιά είναι η δεύτερη σφραγίδα που αποτυπώνει τη μετάβαση από το αρχαίο ελληνικό κόσμο στο Βυζαντινό που γίνεται έμβλημα της ιστορίας του νέου Ελληνισμού, καθώς η σημασία της φορτίζεται με τη λυτρωτική επαγγελία της Μεγάλης Ιδέας.
Στο ναό αυτό αποφασίσθηκαν και δραματουργήθηκαν οι τύχες του Ελληνισμού επί χίλια και πλέον έτη. Και βραδύτερο επί τετρακόσια χρόνια θλιβερών περιπετειών οι πατέρες μας και οι μητέρες μας δεν έπαυσαν να πιστεύουν ότι θα αντηχήσει και πάλι κάτω από τους θόλους της Αγιάς Σοφιάς η ιερή της πίστης μας δοξολογία.
Το χρονικό για το χτίσιμο της Αγιάς Σοφιάς παρέχει δύο όψεις του υλικού του, ήτοι την πραγματικότητα και το θρύλο.
Από τη μια αντλούμε πλούσιες πληροφορίες για το κάλλιστο οικοδόμημα της Ορθοδοξίας, από την άλλη μετατοπιζόμαστε στους χώρους του υπερπραγματικού, εκεί που η λογική δίνει τη θέση της στο θαύμα και θρύλος σκηνοθετεί το ιστορικό γεγονός.
Για το Γένος ο ναός που οικοδομήθηκε στο όνομα της σοφίας του Κυρίου, ήταν το κάλλος που έλαβε την ένοχη μορφή του. Ήταν συνεργία Θεού, αγγελικό επιφάνιο, γράφει ο Προκόπιος ότι ‘’Θεού ροπή το έργο τούτο αποτετορνεύεται’’.
Την έμμεση συνεργία του Θεού, την αντιλαμβάνεται κανείς όταν λάβει υπόψη του τη Θρακιώτικη παράδοση, για το αχειροποίητο σχέδιο της Αγιάς Σοφιάς, όπου το αντίδωρο που έπεσε από του βασιλιά το χέρι, το πήρε μια μέλισσα και το πήγε στην κυψέλη κι όταν άνοιξαν το μελίσσι βρέθηκε, σε μελίπτηκτη κηρήθρα το πρόπλασμα του Ναού.
Για να εγκωμιασθεί η απόφαση του Ιουστινιανού και να υμνηθεί η Θεόκτιστη έμπνευση του έργου δεν αναφέρονται τα ονόματα του Ανθέμιου και του Ισίδωρου που ήταν αρχιτέκτονες του έργου.
Ο Ιουστινιάνειος ναός ήταν η τρίτη ανοικοδόμηση της Αγιά Σοφιάς, αφού η πρώτη βασιλική του Μ. Κων/νου, εκεί που ακούσθηκαν οι φωνές του Χρυσοστόμου και του Ναζιανζινού, εκεί που ανεγνώσθηκαν τα πρακτικά της Β. Οικουμενικής Συνόδου και το Σύμβολο της Πίστεως, πυρπολήθηκε για να την ξανακτίσει επάνω στο θαυμάσιο σχέδιο μετά την πυρπόληση του κατά τη στάση του Νίκα.
Η αποπεράτωση του νέου ναού έγινε σε σύντομο χρονικό διάστημα και τα εγκαίνια του έγιναν στις 27 Δεκεμβρίου του 537.
Ο Ιουστινιανός, όταν εισήλθε στον περατωθέντα ναό, είπε επαιρόμενος, το μεμαρτυρημένο “Νενίκηκα σε Σολομών”, έχοντας την συναίσθηση της τεχνικής υλοποίησης ενός θαύματος.
Η συνείδηση αυτή μαρτυρείται από όλη την πλούσια βυζαντινή χρονογραφία. Από αυτούς ο Φραντζής αποκαλεί την Αγιά Σοφιά “Ουρανό επίγειο” και “πάσης της γης αγαλλίαμα”.
Ο Προκόπιος συνεχίζοντας τόνισε ότι οι τεκτονικές καταστροφές και οι δηώσεις των ξένων συνόδευαν την ιστορική διαδρομή της Αγιάς Σοφιάς. Την αισχρότερη όμως σκύλευση υπέστη κατά την άλωση της Κων/πολης από τους Φράγκους τον 12ο αιώνα όπου από τη λεηλασία και τα όργια “το θείον εμολύνθη δάπεδον”. Ο ίδιος όμως ο Ναός της Αγίας Σοφίας αποτελεί πιστό κάτοπτρο της ιστορίας του Ελληνισμού, όχι μόνο όσο ζούσε η υπερχιλιετής αυτοκρατορία, αλλά κυρίως μετά την άλωση από τους Τούρκους. (29 Μαϊου 1453) οπότε έγινε για αιώνες το άσβηστο καντήλι της πνευματικής και κοσμικής ενότητας του Γένους και της αναστάσιμης ιδεολογίας του.
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ
