Όταν τόσο σύντομα διηγήματα μπορούν να δημιουργήσουν τόσο έντονα συναισθήματα και να συμπεριλάβουν στις σελίδες τους ένα μεγάλο μέρος της τρέχουσας κοινωνικής πραγματικότητας, τότε ο κάθε αναγνώστης αντιλαμβάνεται πως οι ιστορίες αυτές έχουν αγγίξει τόσο τον εσωτερικό όσο και τον εξωτερικό του κόσμο. Κι όταν ένας συγγραφέας «αναζητεί την απάντηση στη διακεκαυμένη ζώνη πυρός του παρόντος» επιστρατεύοντας με τέτοιο τρόπο γλωσσικά κεκτημένα, προσωπικά βιώματα και υπαρξιακές αναζητήσεις, τότε ο κάθε αναγνώστης αντιλαμβάνεται πως οι ιστορίες αυτές σηματοδοτούν μια προσπάθεια προς ένα πιο «πυρασφαλισμένο» – όχι μόνο λογοτεχνικά- μέλλον. Πρόκειται για τη «Ζώνη Πυρός», τη συλλογή δέκα οκτώ ολιγοσέλιδων διηγημάτων του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη.
Τα σύντομα σε έκταση διηγήματα «κατηγοριοποιούνται», θα λέγαμε, σε τρεις ενότητες: Μονόλογοι, Κατ’ ιδίαν και Διάλογοι και μας συμπαρασύρουν σε μια αναμέτρηση η οποία θα μπορούσε να είναι ο εσωτερικός μας μονόλογος, αυτά που λέμε κατ’ ιδίαν με τους δικούς μας ανθρώπους ή εκφράζουμε άλλοτε μανιωδώς κι άλλοτε αγογγύστως στους δημόσιους διαλόγους μας.
Ο μακροπερίοδος λόγος διακόπτεται όταν κάπου παρακάτω, σε κάποιο άλλο διήγημα τα σημεία στίξης παραχωρούν τη θέση τους σε μια τελεία μόνο και επιτάσσουνστη λογική και στο συναίσθημα να βάλουν στοπ και να αλλάξουν πορεία. Η διακειμενικότητα (τι άλλο μπορεί να είναι ο βοσκός που παρασύρει αθώες παιδούλες στο πιο βαθύ μπλουμ ή η προτροπή τού άφησέ με να’ ρθω μαζί σου;) φέρνει προ των πυλών την ατελέσφορη προσπάθεια του συγγραφέα να απαλλαχτεί από τα δικά του διαβάσματα, να γράψει για κάτι που δεν έχει γραφτεί ακόμα κι αυτή του η προσπάθεια είναι μαγευτική για τον αναγνώστη που πλέον έχει εμπιστευτεί τον συγγραφέα, σαν μια έμμεσα δοσμένη λίστα με τίτλο: «αυτά πρέπει να τα διαβάσεις»! Τα προσωπικά βιώματα και οι εμπειρίες, που ανασύρονται από τη μνήμη και αποτελούν προϊόν ενδοσκόπησης δίνουν την αίσθηση ενός ψυχογραφήματος, αν δεν είναι μια αποτυπωμένη στο χαρτί ψυχανάλυση τόσο του συγγραφέα αρχικά όσο και του αναγνώστη δευτερευόντως. Και τέλος οι υπαρξιακές αναζητήσεις αναμειγνύονται με την κριτική ματιά απέναντι στα πράγματα, αυτά του παρελθόντος και του παρόντος, κι από κοινού αναδεικνύουν αυτήν την αντιφατικότητα, η οποίαδεν μπορεί εύκολα να δικαιολογηθεί, ωστόσο φτάνει να παίρνει χαρακτηριστικά «εθνικής ιδιοσυγκρασίας». Αλήθεια, ο συγκερασμός της αμέριστης προγονοπληξίας μας με «τους ήρωες και άγιους στο πάνθεον της εθνικής ιστορίας και της ορθοδόξου πίστεώς μας» είναι οφθαλμοφανώς ασυνάρτητος. Κι όμως υφίσταται. Με την ίδια ευκολία πουσυμβαδίζουν η δεισιδαιμονία μας με την τεχνολογική εξέλιξή μας. Με την ίδια ευκολία που μια σουρεαλιστική εκλογική αναμέτρηση θα μπορούσε να αποτελεί κοινό εκλογικό βίωμα.
Αυτό κάνει ο συγγραφέας· με τη μορφή των δικών του ηρώων μας (παρα)σέρνει και μας φέρνει αντιμέτωπους με την αμηχανία μπροστά στο παλιό και το νέο, τη μετανάστευση, την κρίση της μέσης ηλικίας, την ενδοοικογενειακή βία, την αυτοκτονία, την απόγνωση, τη λογοκρισία, την (μη) έμπνευση, την ευθυνοφοβία, την«αιχμαλωσία» (λόγω) του πνεύματος και την «αιχμαλωσία» (λόγω) του χρήματος.
Πίσω από αυτές τις φαινομενικά καταθλιπτικές αφηγήσεις, ο συγγραφέας, ενίοτε ασθμαίνοντας, πάντως εμφυσά μια πνοή αισιοδοξίας. Εκεί όπου ο ήρωας για να αντιμετωπίσει την ανία και την πλήξη μιας δημοσιοϋπαλληλικής καθημερινότητας, αντί να μεταμορφωθεί ως άλλος Κάφκα, γράφει ποιήματα σε επιτραπέζια ημερολόγια γραφείου. Κι αυτή η έμμετρη καταγραφή των υποχρεώσεων της επόμενης μέρας μόνο αισιοδοξία μπορεί να αποπνέει. Αν μη τι άλλο, ο συγγραφέας μας παραδίδει την «ζώνη πυρός του παρόντος» ή έστω και του παρελθόντος. Η προτροπή του όμως είναι κατά βάθος και κατ’ ουσία να αναδυόμαστε από ένα παρελθόν και να ξεφεύγουμε από ένα παρόν απελευθερωμένοι κι όχι να βυθιζόμαστε σιδεροδέσμιοι σε έναν πυθμένα ρυπαρό και λασπώδη.
Ο Παναγιώτης Χατζημωυσιάδης γεννήθηκε το 1970 στα Γιαννιτσά. Είναι φιλόλογος κι εργάζεται στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Η συλλογή διηγημάτων υπό τον τίτλο«Ζώνη Πυρός» είναι η πέμπτη λογοτεχνική του απόπειρα.
Παναγιώτης Χατζημωυσιάδης
Ζώνη Πυρός
Εκδόσεις Μεταίχμιο
