Ο Μικ Τζάγκερ, στα 82 του χρόνια, με αφορμή την κυκλοφορία του 25ου στούντιο άλμπουμ των Rolling Stones, Foreign Tongues, δήλωσε στο podcast The Interview των New York Times ότι «δεν υπάρχει τίποτα καλό στο να μεγαλώνεις». Όταν ρωτήθηκε αν η ηλικία χαρίζει σοφία, απάντησε με χιούμορ πως, ακόμη και αν απέκτησε λίγη, την έχει ήδη ξεχάσει. Η δική του αφήγηση για το γήρας εστίασε στις αλλαγές που επιφέρει ο χρόνος στο σώμα, στη σταδιακή μεταβολή των ανθρώπινων αντοχών και στην ανάγκη προσαρμογής σε αυτές.
Η Μάρω Κοντού, μέχρι και τους τελευταίους μήνες της ζωής της, μιλούσε για τα γηρατειά μέσα από μια διαφορετική οπτική. Στα 91 της χρόνια περιέγραφε μια περίοδο βαθύτερης αυτογνωσίας, εσωτερικής ελευθερίας και συμφιλίωσης με τον εαυτό της. Δήλωνε ότι είχε συνειδητοποιήσει πως η ανθρώπινη ζωή είναι πεπερασμένη και χαρακτήριζε την ηλικία της «χαράς ευαγγέλια».
Οι δύο αυτές δημόσιες τοποθετήσεις αναδεικνύουν διαφορετικούς τρόπους νοηματοδότησης της ίδιας περιόδου της ζωής. Ο Τζάγκερ εστιάζει στις μεταβολές που επιφέρει ο χρόνος στο σώμα και στις ανθρώπινες αντοχές. Η Κοντού αναγνώριζε στην ωριμότητα μια βαθύτερη αίσθηση ελευθερίας, αυτοκατανόησης και εσωτερικής συμφιλίωσης. Οι διαφορετικές αυτές οπτικές αναδεικνύουν τον προσωπικό μύθο ζωής, δηλαδή την εσωτερική αφήγηση μέσα από την οποία κάθε άνθρωπος οργανώνει τις εμπειρίες του, συνδέει τις επιλογές, τις σχέσεις, τις απώλειες και τις μεταβάσεις της ζωής του σε μια ενιαία αφήγηση και αποδίδει νόημα στη διαδρομή του. Μέσα από αυτήν την αφήγηση, τα γεγονότα αποκτούν συνέχεια, η προσωπική εξέλιξη αποκτά συνοχή και το άτομο κατανοεί από πού ξεκίνησε και ποιο έχει γίνει στην πορεία του χρόνου.
Καθώς προχωρούμε στη ζωή, μεταβάλλεται και ο τρόπος με τον οποίο την αφηγούμαστε. Τα γεγονότα παραμένουν τα ίδια, η σημασία που τους αποδίδουμε όμως εξελίσσεται μαζί μας. Μια εμπειρία που κάποτε βιώθηκε ως αδιέξοδο μπορεί αργότερα να αποτελέσει σημείο αναπροσανατολισμού. Μια ανασφάλεια μπορεί να μετασχηματιστεί σε πηγή προσωπικής ανάπτυξης και μια απώλεια σε αφορμή βαθύτερης κατανόησης του εαυτού.
Η ψυχική ωρίμανση αποτελεί μια συνεχή διεργασία που καλλιεργείται σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Η εμπειρία προσφέρει απόσταση και νέες οπτικές, ενώ η αξιοποίησή της προϋποθέτει ενδοσκόπηση, επεξεργασία των απωλειών, αποδοχή των προσωπικών ορίων και διατήρηση μιας ζωντανής σχέσης με το παρόν. Παράλληλα, ο άνθρωπος καλείται να επαναπροσδιορίζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του, ώστε κάθε νέο στάδιο της ζωής να εντάσσεται οργανικά στη συνέχεια της προσωπικής του ιστορίας.
Η δυναμική στάση απέναντι στη ζωή καλλιεργείται μέσα από την περιέργεια, τη συμμετοχή, τη δημιουργικότητα, τις ουσιαστικές σχέσεις και την αίσθηση ότι κάθε ημέρα μπορεί να προσφέρει ένα νέο νόημα. Η υγιής γήρανση εκφράζεται κυρίως ως ψυχική στάση και λιγότερο από το επίπεδο της σωματικής απόδοσης. Ακόμη και όταν οι σωματικές δυνατότητες μεταβάλλονται, η σχέση του ανθρώπου με τον κόσμο, με τους άλλους και με τον ίδιο του τον εαυτό μπορεί να αποκτά ολοένα μεγαλύτερο βάθος.
Τα γηρατειά συνοδεύονται από σωματικές μεταβολές, αποχωρισμούς και μεγαλύτερη επίγνωση της περατότητας της ζωής. Η συνειδητοποίηση αυτή οδηγεί συχνά σε προσεκτικότερες επιλογές στις ανθρώπινες σχέσεις και σε σαφέστερες προσωπικές προτεραιότητες. Πολλοί άνθρωποι επενδύουν περισσότερο σε όσα έχουν πραγματική αξία και αποδεσμεύονται ευκολότερα από απαιτήσεις που κάποτε καθόριζαν την καθημερινότητά τους.
Κάθε στάδιο της ζωής προσφέρει μια ευκαιρία να επαναδιαβάσουμε την προσωπική μας ιστορία με μεγαλύτερη κατανόηση, να συμφιλιωθούμε με όσα μας διαμόρφωσαν και να αναγνωρίσουμε όσα εξακολουθούν να έχουν αξία. Ίσως τελικά αυτό να εξηγεί γιατί δύο άνθρωποι με αντίστοιχα μακρά και δημιουργική διαδρομή μπορούν να αφηγούνται το γήρας με τόσο διαφορετικό τρόπο. Η ηλικία αποτελεί κοινή εμπειρία. Το νόημα που της αποδίδουμε παραμένει βαθιά προσωπικό.
*Αντώνης-Μάριος ΠαΠαγιώτης, e-κοδόμος.
Δόκιμος Ψυχολόγος / Υπό διαμόρφωση Ψυχοθεραπευτής – σε μακρά θεραπεία με την ακαδημαϊκή κοινότητα
Ο ίδιος, κινείται μεταξύ ετερόκλητων ακαδημαϊκών και επαγγελματικών πεδίων, με σταθερό προσανατολισμό στην ψυχολογία και την ψυχοθεραπεία. Η εμπειρία του στον ανθρωπιστικό τομέα αποδεικνύεται μετασχηματιστική, ενώ η ενεργή του παρουσία στον χώρο της επικοινωνίας, του πολιτικού και ψηφιακού μάρκετινγκ συνεχίζει να τροφοδοτεί τις συνθετικές του αναζητήσεις. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα εστιάζουν στις ψυχολογικές, κοινωνικές και πολιτισμικές επιπτώσεις των τεχνολογικά διαμεσολαβημένων αλληλεπιδράσεων.
