Στην Οξφόρδη του Ηνωμένου Βασιλείου, στο Ashmolean Museum, ευρίσκεται κρατήρας του 420 π.Χ.- 410 π.Χ., ερυθρόμορφου ρυθμού, στον οποίο υπάρχει αγγειογραφία ερυθρόμορφη. Στην αγγειογραφία αυτή παριστάνονται οι Σάτυροι Κώμος, Σίκκινις και Σίμος, οι οποίοι χορεύουν χαρούμενοι κρατώντας τις δάδες τους, οι οποίες δάδες είναι «έτοιμες να λάβουν την φλόγα, την φωτιά», από τον Προμηθέα. Οι ως άνω Σάτυροι είναι έκθαμβοι με το πρωτότυπο – πρωτοφανερωμένο δώρο της φωτιάς που πρόκειται να λάβουν σε λίγο από τον Προμηθέα, δώρο που θα κάνει οσονούπω ο Προμηθέας προς τους ανθρώπους. Ο Προμηθέας στην ίδια σκηνή στέκεται δεξιά κρατώντας νάρθηκα, από όπου ξεπετάγεται η κρυμμένη μέσα σε αυτόν φωτιά, την οποία ο Προμηθέας πρόκειται να παραδώσει αμελλητί στους Σατύρους, στους ανθρώπους.
Την φλόγα-φωτιά είχε κλέψει από τους θεούς, από τον Όλυμπο για να την παραδώσει στους ανθρώπους. Ο Προμηθεύς στην συνέχεια ετιμωρήθη υπό του Διός για την ανίερη πράξη του, αυτήν της κλοπής της φωτιάς και της παράδοσής της εις τους ανθρώπους. Εδέθη εις βράχον του Καυκάσου και αετός, το ιερό πουλί του Διός, κατέτρωγε το ήπαρ, το συκώτι του.
Από τον μύθο αυτόν ο Αισχύλος εμπνεύστηκε το σατυρικό δράμα «Προμηθεύς πυρκαϊεύς», από το οποίο άντλησαν το θέμα τους πολλοί αγγειογράφοι.
Στην ιωνική Αθήνα τιμούσαν με λαμπαδηδρομίες τον Προμηθέα. Τα «Προμήθεια» ήσαν αρχαία αθηναϊκή εορτή προς τιμήν του θεού ή Τιτάνα Προμηθέα εις ανάμνησιν της μεγάλης ευεργεσίας του να χαρίσει την φωτιά στους ανθρώπους. Βασικό στοιχείο της εορτής αυτής ήταν η λαμπαδηδρομία, αγώνας δρόμου με αναμμένες λαμπάδες.
Στο χωριό μου, την Σκήτη Κοζάνης, από το 1923 (Συνθήκη Λωζάνης) μέχρι το 2020 (κορωνοϊός) εγίνετο κατ΄ έτος λαμπαδηφορία εις ανάμνησιν της παράδοσης της φωτιάς από τον Προμηθέα στους ανθρώπους. Κατ΄ έτος μέχρι τότε, παληκάρια-Μωμόγεροι, εσυγκεντρώνοντο το σούρουπο της εθνικοθρησκευτικής ημέρας της 28ης Οκτωβρίου (εθνική επέτειος+εορτή Παναγίας-Αγίας Σκέπης), άναβαν λαμπάδες – πυρσούς και εν πομπή πορεύονταν στην πλαγιά του βουνού, όπου ευρίσκεται το παλιό Υδραγωγείο του χωριού μου, κάτωθεν του νέου Υδραγωγείου του χωριού. Εκεί παρέμεναν μέχρι τα μεσάνυκτα εις ένδειξιν ευχαριστίας προς τον Προμηθέα για την προσφορά της φωτιάς. Στο έθιμο τούτο συμμετείχα κι εγώ μέχρι τα φοιτητικά μου έτη.
Το έθιμο τούτο ετηρείτο στον αρχαιοελληνικό ιωνικό Πόντο, στην Τραπεζούντα και στην περιοχή της Ματσούκας. Εξάλλου, εγγύς του Πόντου και ανατολικώς αυτού ήτο και είναι ο Καύκασος, όπου υφίστατο την τιμωρία του ο Προμηθέας κατά την ελληνική Μυθολογία. Το έθιμο τούτο έφεραν εκ Πόντου οι παππούδες μας το 1923 (ανταλλαγή πληθυσμών). Ο παππούς μου Ευστάθιος Λαμπριανίδης εγεννήθη εις την Τραπεζούντα, πράγμα που αναγράφεται και στην Ληξιαρχική Πράξη Γεννήσεώς του. Ο αείμνηστος παππούς μου απεβίωσε ενενηκοντούτης, σε ηλικία 90 ετών, και όσο ζούσε, μου αφηγείτο ιστορίες εκ Πόντου σχετικώς με το έθιμο τούτο.
Τα έθιμα λοιπόν των λαμπαδηδρομιών στην Ιωνική Αθήνα και των λαμπαδηφοριών στον ελληνικό ιωνικό Πόντο είναι αρχαιοελληνικά.
Απευθύνω έκκληση προς τον Πολιτιστικό – Μορφωτικό – Αθλητικό Σύλλογο του χωριού μου Σκήτης Κοζάνης, προς τον Δήμο Κοζάνης, προς την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας το έθιμο τούτο να αναβιώσει. Το έθιμο τούτο πρέπει να στηριχθεί. Θα πρέπει να καθιερωθεί ως πολιτιστικός Θεσμός και να λάβει την δέουσα αξία και προβολή. Έχει συνάφεια με τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό μας, με την ελληνική Μυθολογία μας. Είναι ανάγκη να αναδείξουμε τον πολιτισμό μας.
Απευθύνομαι και εις τους Μωμόγερους των υπολοίπων οκτώ Πολιτιστικών Συλλόγων Δήμου Κοζάνης και Δήμου Εορδαίας, ήτοι Αλωνακίων, Πρωτοχωρίου, Αγίου Δημητρίου, Ρυακίου, Τετραλόφου, Ασβεστόπετρας, Κομνηνών, Καρυοχωρίου.
Ζητώ από αυτούς, με ευγένεια, να συμμετάσχουν στην τέλεση του εθίμου τούτου της λαμπαδηφορίας (πορείας με αναμμένες λαμπάδες-πυρσούς), το οποίο θα γίνεται στην Σκήτη Κοζάνης κατ΄ έτος και δη κατά το σούρουπο της 28ης Οκτωβρίου και θα διαρκεί μέχρι τα μεσάνυκτα της ιδίας ημέρας.
Ολόκληρος ο Ελληνισμός θα αγκαλιάσει με γλυκύτητα τον θεσμόν τούτον, γιατί το έθιμο τούτο έχει αναφορά εις την ελληνική Μυθολογία και εις τον αρχαιοελληνικό μας πολιτισμό, θα γίνει δε γνωστός ο θεσμός ούτος εις τα πέρατα της Οικουμένης. Θα μπορούσε ο θεσμός να ονομασθεί τα «Νέα Προμήθεια» και να αποκτήσει αίγλη αντίστοιχη με την Αφή της Ολυμπιακής φλόγας. «Αφή Ολυμπιακής Φλογός από την μια, «Άψις φλογός πυρσών «Νέων Προμηθείων» από την άλλη. [Άψις -εως = το άναμμα, φλοξ -ογός =φλόγα. Άψις φλογός= το άναμμα της φλόγας].
Παραπέμπω στο αναρτημένο στο διαδίκτυο από 13-5-2025 επιστημονικό μου έργο με τίτλο : «Μωμόγεροι» καθώς και στο ανηρτημένο στο διαδίκτυο κείμενό μου από 25-9-2026 με τίτλο : «Γλυπτά Αγγεία 311-320 αρχαιοελληνικά σε ξένα Μουσεία».
25-9-2026
