Το καλοκαίρι έχει ταυτιστεί με τις διακοπές, τη χαλάρωση και τις όμορφες στιγμές. Ωστόσο, για αρκετούς ανθρώπους αποτελεί μια περίοδο που συνοδεύεται από άγχος, μοναξιά ή ακόμη και μελαγχολία. Η πίεση να είμαστε συνεχώς χαρούμενοι, σε συνδυασμό με τις εικόνες «τέλειας ζωής» που προβάλλονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δημιουργούν συχνά μη ρεαλιστικές προσδοκίες και εντείνουν τις συγκρίσεις.
Η ψυχολόγος MSc Κλινικής Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Θεοδοσία Ζ. Πιτένη, μιλά στο e-ptolemeos.gr για την «τοξική θετικότητα», την καλοκαιρινή μελαγχολία, την επίδραση των social media και εξηγεί γιατί η αποδοχή όλων των συναισθημάτων μας αποτελεί βασικό στοιχείο της ψυχικής υγείας.
Κα Πιτένη, τα τελευταία χρόνια ακούμε όλο και συχνότερα τον όρο «τοξική θετικότητα». Τι σημαίνει;
Η τοξική θετικότητα είναι η πίεση να παραμένουμε διαρκώς αισιόδοξοι, ακόμη και όταν βιώνουμε δύσκολες καταστάσεις. Όμως όλα τα συναισθήματα έχουν αξία. Η θλίψη, ο φόβος ή ο θυμός δεν είναι «λάθος» συναισθήματα, αλλά φυσικές αντιδράσεις που μας βοηθούν να επεξεργαστούμε όσα ζούμε. Η πραγματική ψυχική ανθεκτικότητα δεν βρίσκεται στην άρνηση του πόνου, αλλά στην αποδοχή και διαχείρισή του.
– Γιατί το καλοκαίρι μπορεί να συνοδεύεται από άγχος ή μελαγχολία;
Το καλοκαίρι έχει συνδεθεί κοινωνικά με την ξεγνοιασιά, τις διακοπές και την ευτυχία. Ωστόσο, η ψυχολογία του ανθρώπου δεν ακολουθεί πάντα τις εποχές. Πολλοί άνθρωποι αισθάνονται πίεση επειδή θεωρούν ότι «πρέπει» να είναι χαρούμενοι, να περνούν όμορφα και να ζουν στιγμές που μοιάζουν ιδανικές. Όταν η πραγματικότητα διαφέρει από αυτή την εικόνα, μπορεί να εμφανιστούν απογοήτευση, άγχος ή μοναξιά. Παράλληλα, το καλοκαίρι συχνά χαλαρώνει τους έντονους ρυθμούς της καθημερινότητας και αφήνει περισσότερο χώρο για σκέψη και αυτοπαρατήρηση. Συναισθήματα που τον χειμώνα καλύπτονται από τις υποχρεώσεις, όπως η θλίψη, οι ανησυχίες ή οι ανεκπλήρωτες επιθυμίες, έρχονται πιο εύκολα στην επιφάνεια.
– Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επηρεάζουν περισσότερο την ψυχολογία μας το καλοκαίρι; Ποια η άποψή σας;
Σημαντικό ρόλο παίζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα οποία προβάλλουν μια εξιδανικευμένη εικόνα του καλοκαιριού. Οι συνεχείς εικόνες διακοπών, παρέας και ευτυχίας ενισχύουν τις κοινωνικές συγκρίσεις και μπορεί να δημιουργήσουν την ψευδαίσθηση ότι «όλοι οι άλλοι περνούν καλύτερα». Στην πραγματικότητα, η καλοκαιρινή μελαγχολία είναι ένα συχνό και απόλυτα κατανοητό φαινόμενο. Μας υπενθυμίζει ότι η ψυχική υγεία δεν σημαίνει να νιώθουμε συνεχώς χαρά, αλλά να μπορούμε να αναγνωρίζουμε και να αποδεχόμαστε όλα τα συναισθήματά μας, ανεξάρτητα από την εποχή του χρόνου.
– Το φαινόμενο αυτό αφορά κυρίως τους νέους ή επηρεάζει εξίσου και τους ενήλικες;
Η πίεση της «τέλειας ζωής» δεν αφορά μόνο τους νέους. Παρότι οι έφηβοι και οι νεαροί ενήλικες είναι συχνά πιο ευάλωτοι λόγω της έντονης χρήσης των social media και της ανάγκης για κοινωνική αποδοχή, η κοινωνική σύγκριση και η πίεση να είμαστε διαρκώς ευτυχισμένοι επηρεάζουν ανθρώπους όλων των ηλικιών.
Στους νεότερους ανθρώπους μπορεί να επηρεάσουν περισσότερο την αυτοεκτίμηση και την εικόνα που διαμορφώνουν για τον εαυτό τους, ενώ στους ενήλικες συχνά συνδέονται με προσωπικούς απολογισμούς, ανεκπλήρωτους στόχους, οικογενειακές ή οικονομικές πιέσεις. Το καλοκαίρι, επειδή συνδέεται με την ξεγνοιασιά και την απόλαυση, πολλές φορές ενισχύει τη σύγκριση ανάμεσα στη ζωή που έχουμε και στη ζωή που θεωρούμε ότι «θα έπρεπε» να έχουμε.
Το πιο ουσιαστικό αντίδοτο απέναντι στην πίεση των social media είναι η υπενθύμιση ότι συγκρίνουμε την εσωτερική μας πραγματικότητα με τις καλύτερες στιγμές των άλλων. Και αυτή είναι μια σύγκριση που κανείς δεν μπορεί πραγματικά να κερδίσει.
Επομένως, δεν πρόκειται για ένα ηλικιακό φαινόμενο, αλλά για ένα κοινωνικό και ψυχολογικό φαινόμενο που εκδηλώνεται διαφορετικά ανάλογα με τις εμπειρίες και τις συνθήκες ζωής του κάθε ανθρώπου.
Η ποιότητα της ζωής δεν καθορίζεται από το πόσο εντυπωσιακές είναι οι εμπειρίες μας στα μάτια των άλλων, αλλά από το πόσο ουσιαστικές είναι για εμάς τους ίδιους.
– Πότε η μελαγχολία είναι φυσιολογική και πότε χρειάζεται η βοήθεια ενός ειδικού;
Η μελαγχολία είναι ένα φυσιολογικό ανθρώπινο συναίσθημα και δεν ταυτίζεται με την κατάθλιψη. Αν όμως επιμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα, επηρεάζει την καθημερινότητα, συνοδεύεται από κοινωνική απόσυρση, απώλεια ενδιαφέροντος, διαταραχές ύπνου ή σκέψεις απελπισίας, τότε είναι σημαντικό να αναζητήσουμε βοήθεια από έναν ειδικό.
– Τι θα συμβουλεύατε κάποιον που δεν μπορεί να κάνει διακοπές ή συγκρίνει συνεχώς τη ζωή του με όσα βλέπει στα social media;
Η ψυχική ξεκούραση δεν εξαρτάται αποκλειστικά από έναν ταξιδιωτικό προορισμό. Χρειάζεται να θυμόμαστε ότι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βλέπουμε μόνο επιλεγμένες στιγμές και όχι την πραγματική ζωή των ανθρώπων. Η μείωση της έκθεσης στα social media, η ενασχόληση με δραστηριότητες που μας γεμίζουν και η εστίαση στις προσωπικές μας ανάγκες μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην ψυχική μας ευεξία.
Η κ. Πιτένη καταλήγει με ένα μήνυμα αποδοχής των συναισθημάτων μας: «Η ψυχική υγεία δεν σημαίνει διαρκής ευτυχία. Σημαίνει να μπορούμε να αναγνωρίζουμε, να αποδεχόμαστε και να διαχειριζόμαστε όλα μας τα συναισθήματα. Δεν χρειάζεται να είμαστε συνεχώς χαρούμενοι για να είμαστε ψυχικά υγιείς. Χρειάζεται να είμαστε αυθεντικοί απέναντι σε αυτό που πραγματικά νιώθουμε».
