Σε μια περίοδο που η Ελλάδα αγκομαχά και αδυνατεί εδώ και 6 χρόνια να βγει από την μεγαλύτερη οικονομική της κρίσης των τελευταίων δεκαετιών, μεγάλο μέρος του δημοσίου διαλόγου καταλαμβάνει η κατεύθυνση που θα πρέπει να πάρουν οι μεταρρυθμίσεις που θα καθορίσουν τελικά την μορφή της ελληνικής οικονομίας. Ο γράφων συχνά γίνεται μάρτυρας ιδεολογικών ερμηνειών και αμφισβητήσεων οικονομικών μοντέλων όπως ο «Σοσιαλισμός», ο «Φιλελευθερισμός» ή ο «Νεοφιλελευθερισμός», που κραυγαλέα κάποιοι υπερασπίζονται ή καταγγέλλουν, σαν την λύση ή την καταστροφική επιλογή που θα σημαίνει η υιοθέτηση του καθενός από τα παραπάνω για την ελληνική περίπτωση.
Κατ’ αρχάς ο «αυθεντικός» Σοσιαλισμός ως οικονομικό μοντέλο έχει ως κύριο πυρήνα του την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας. Η οικονομική θεωρεία των Μαρξ και Ένγκελς περί Σοσιαλισμού πρακτικά προβλέπει πως η ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής καταργείται και ξεκινά η δημιουργία νέων συλλογικών σχέσεων παραγωγής, διανομής των προϊόντων και κατανομής του κοινωνικού πλούτου που θα εξυπηρετούν τις ανάγκες του κοινωνικού συνόλου. Πρακτικά πρόκειται για το περίφημο «κομμουνιστικό μοντέλο» που σε όποια χώρα εφαρμόστηκε, μόνο πείνα, ανισότητες, δυστυχία και καταστροφή έφερε στους λαούς και στις χώρες που το εφάρμοσαν. Νομίζω πως δεν χρειάζεται να αναφερθώ περαιτέρω σε ένα σύστημα που η ίδια η ιστορία κατέρριψε πανηγυρικά.
Με την κατάρρευση του «υπαρκτού Σοσιαλισμού» τις αρχές τις δεκαετίας του 1990, οι «φιλικά προσκείμενοι» προς τις σοσιαλιστικές ιδέες κρατούντες διεθνώς ανάγνωσαν την ανάγκη ύπαρξης ενός πιο «χαλαρού» Σοσιαλιστικού Μοντέλου που θα ήταν εφαρμόσιμο. Δηλαδή θα επέτρεπε τουλάχιστον τους βασικούς πυλώνες της οικονομικής ανάπτυξης (ατομική ιδιοκτησία και διαφορετικότητα). Στα πλαίσια κάλυψης της συγκεκριμένης ανάγκης, δημιουργήθηκε ο «Δημοκρατικός Σοσιαλισμός» (τουλάχιστον αναγνώρισαν ότι ο προηγούμενος Σοσιαλισμός δεν ήταν καν «δημοκρατικός»…). Οι βασικές αρχές του συγκεκριμένου οικονομικού μοντέλου προβλέπουν πως επιτρέπεται η ιδιωτική ιδιοκτησία των επιχειρήσεων και των μέσων παραγωγής, αλλά το κράτος είναι σε θέση να ελέγξει τους ιδιώτες επιχειρηματίες ανά πάσα στιγμή και πρέπει να επιτηρεί αυστηρά την ελεύθερη αγορά. Με τον όρο «αυστηρά» γίνεται κατανοητό πως το συγκεκριμένο μοντέλο επιτρέπει την παρέμβαση του κράτους σε κάθε επίπεδο και βήμα μιας ιδιωτικής μονάδας, χωρίς περιορισμούς. Γίνεται εύκολα αντιληπτό πως το συγκεκριμένο οικονομικό μοντέλο δεν αποτελεί τίποτα περισσότερο από έναν «συγκεκαλυμμένο σοσιαλισμό», που επιτρέπει μεν την ελεύθερη ιδιοκτησία και ανάπτυξη σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά πρακτικά επιτρέπει στην κάθε κυβέρνηση να παρεμβαίνει κατά το δοκούν σε όλα τα ζητήματα μιας επιχείρησης (και κυρίως στα έσοδά της…), γεγονός που κατ’ουσία δεν συνεπάγεται «ατομική ιδιοκτησία» αλλά «κρατική ιδιοκτησία με ατομική διαχείριση» ή κατ’ ελάχιστον… «συνιδιοκτησία». Μάλλον αυτό το μοντέλο βιώνουν οι ελληνικές επιχειρήσεις σήμερα…
Το αντίπαλο δέος του Σοσιαλισμού και των «παραφυάδων» του αποτέλεσε εξ’ αρχής ο Φιλελευθερισμός. Ή τουλάχιστον αυτή η αντίληψη επικράτησε. Γενικώς η άποψη του Φιλελευθερισμού είναι πως η ιδιωτική οικονομία πρέπει να αφήνεται ελεύθερη από κρατικές παρεμβάσεις, καθώς η ίδια μπορεί να θέσει τους πραγματικούς κανόνες ανταγωνισμού και ανάπτυξης. Βέβαια η τελική μορφή του Φιλελευθερισμού, ο λεγόμενος «Κεϋνσιανός Φιλελευθερισμός» (από τον ιδρυτή του Τζων Κέυνς) κάθε άλλο παρά ελεύθερη την αγορά και την οικονομία από κρατικές παρεμβάσεις προέβλεπε. Οι βασικές του αρχές προέβλεπαν πως η οικονομική πολιτική από την κυβέρνηση, οφείλει να τονώσει την ζήτηση σε καιρούς με υψηλή ανεργία μέσω κρατικών παρεμβάσεων όπως η αύξηση των δημοσίων επενδύσεων. Πρακτικά ο «Κεϋνσιανός Φιλελευθερισμός» θεωρήθηκε το «φάρμακο» ειδικά για περιόδους ύφεσης και το κεντρικό μήνυμα του υπήρξε πως «εκεί η αγορά απέτυχε να κατανείμει ορθά τους πόρους, η κυβέρνηση είναι υποχρεωμένη να τονώσει την οικονομία έως ότου τα ιδιωτικά κεφάλαια αρχίσουν να κινούνται ξανά». Αυτή και μόνο η ερμηνεία δείχνει ότι δεν πρόκειται για μόνιμο οικονομικό μοντέλο αλλά απλώς για ένα προσωρινό οικονομικό σύστημα «έκτακτης ανάγκης» που θα εφαρμόζεται έως ότου τελειώσει η ύφεση και αρχίσει και πάλι να βασίζεται η οικονομία αποκλειστικά σε ιδιωτικά κεφάλαια.
Τέλος υπάρχει και το «τρισκατάρατο» οικονομικό μοντέλο του Νεοφιλελευθερισμού. Απλουστευτικά, οι βασικές αρχές του εν λόγω μοντέλου προβλέπουν πως το κράτος δεν πρέπει να κάνει απολύτως καμιά παρέμβαση στην ιδιωτική οικονομία, να εφαρμόζει γενικούς χαμηλούς φορολογικούς συντελεστές , να απέχει πλήρως από δαπάνες έμμεσης επιδότησης της οικονομίας (προσλήψεις στο Δημόσιο πέραν από τις βασικές ανάγκες, ανυπαρξία προγράμματος δημοσίων επενδύσεων, κτλ) και γενικώς να αφήνει τους «κανόνες της αγοράς» να θέτουν αυτοί και τους κανόνες της οικονομίας. Κεντρικό μήνυμα του Νεοφιλελευθερισμού είναι πως «κανένας δεν γνωρίζει καλύτερα τι χρειάζεται η ιδιωτική οικονομία, από την ίδια την ιδιωτική οικονομία».
Πρόθεση του γράφοντος δεν είναι να συνηγορήσει υπέρ του ενός ή του άλλου μοντέλου. Η ίδια η κοινή λογική καταδεικνύει τι θα έπρεπε να εφαρμόσει η Ελλάδα ή ποιον συνδυασμό των παραπάνω. Ο γράφων απλώς θα ήθελε να καταδείξει το εξής: Είναι σύνηθες να καταγγέλλουν τον Νεοφιλελευθερισμό, κρατιστές που μάλλον οραματίζονται τις «παλιές καλές ελληνικές εποχές», όπου οι Έλληνες ζούσαν σε ένα υψηλό βιοτικό επίπεδο με σχετικά λίγη εργασία, υψηλότατους μισθούς δημοσίου, συντάξεις από τα 50 έτη και τις λοιπές οικονομικές παροχές που δεν θα μπορούσαν να εξοικονομηθούν από κανένα απολύτως οικονομικό μοντέλο παρά από «δανεικά και αγύριστα» χρήματα που δανείζεται το κράτος (και πρέπει κάποια στιγμή να επιστρέψει…). Αυτοί μάλλον έχουν μπερδέψει την αυθαιρεσία, τον οχαδερφισμό και την ζωή εις βάρος των υπολοίπων, με την επιλογή του ενός μοντέλου ή την απόρριψη του άλλου, που θα τους επιτρέψει να ζουν όπως ζούσαν κάποτε. Προφανώς δεν έχουν καταλάβει τι σημαίνει οικονομικό μοντέλο ή απλώς παραπλανούν συνειδητά. Καθώς κεντρική αρχή όλων ανεξαιρέτως των οικονομικών μοντέλων είναι η «παραγωγή και η απόδοση χρήματος με βάση την εργασία που παρήγαγε ο καθένας». Ειδάλλως, κεντρική απαγορευτική αρχή όλων των οικονομικών μοντέλων είναι «ότι κανένας δεν επιτρέπεται να λαμβάνει περισσότερα χρήματα από αυτά που δούλεψε και παρήγαγε, δηλαδή με χρήματα που κάποιος άλλος πρέπει να παράγει ή να δανείζεται για αυτόν».
Παύλος Κιλίντζης
Μέλος της Ένωσης Κεντρώων
