Η Παράδοση και η αξία της – Γράφει ο Ευστάθιος Λαμπριανίδης

Η διάθεση προς πρόοδο και δημιουργία χωρίς την σύνδεση, την σχέση και την επαφή της με την Παράδοση σημαίνει πως λησμονούμε την δεύτερη, πως δεν εκτιμούμε τον πλούτο της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, με την ψευδοϊδέα-ψευδαίσθηση πως έτσι μόνο προοδεύουμε.

Είς ανώνυμος είπε την εξής σοφή φράση : «Η μνήμη είναι ο θησαυρός του μυαλού».

Ο ιερός Χρυσόστομος δεν περιορίζεται στην απλή έκθεση των δοξασιών και των συνηθειών των ανθρώπων της εποχής του, αλλά και αναγνωρίζει ότι όσα παραθέτει έχουν μία και μόνη πηγή, τον λαό. Γι΄ αυτό και αναγνωρίζει τον ομαδικό και παραδοσιακό χαρακτήρα των λαογραφικών φαινομένων και της παράδοσης, τονίζοντας ιδιαίτερα την δύναμη της συνήθειας.

Κάπως πιο συστηματικά το θέμα της λαογραφίας και παράδοσης αντιμετωπίζεται στα έργα των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων : του ποντίου Στράβωνα, του Έλληνα Μακεδόνα Νεάρχου, του ιστορικού Πλουτάρχου, του Παυσανία, του Πολέμωνα του Περιηγητή, του στωικού Ποσειδωνίου, του Φιλοστεφάνου, του Κυρηναίου, του Διοδώρου του Σικελιώτη του Γαληνού κ.α., των Ελλήνων Βυζαντινών Θεσσαλονίκης Ευσταθίου, Καισαρείας Αρέθα, Ιωάννου Τζέτζη, Μιχαήλ Γλυκά, Μαξίμου Πλανούδη, κ.α.

Εκείνος που ασχολήθηκε πραγματικά με τη λαογραφία και την παράδοση στα βυζαντινά χρόνια είναι ο Μιχαήλ Ψελλός. Στην πατρίδα μας πρωτεργάτης υπήρξε ο Νικόλαος Γ. Πολίτης που το 1908 ίδρυσε την Ελληνική Λαογραφική Εταιρεία.

Ήθη, έθιμα, παραδόσεις, ιστορικές μνήμες, τραγούδια, μουσικές συνεχίζουν να υπάρχουν και να συγκροτούν την ταυτότητα πολιτισμού ενός λαού.

Η επιθυμία για πρόοδο, επιστημονική και τεχνολογική, και η συμβίωση με τις νέες συνθήκες της σύγχρονης κοινωνίας χωρίς την στενή σχέση με τα ήθη, τα έθιμα μας και την πολιτιστική μας κληρονομιά, μας αποξενώνουν από τις παραδόσεις μας.

Οι παραδόσεις διατηρούνται δια μέσου των αιώνων και προσαρμόζονται στα δεδομένα κάθε εποχής, χωρίς να αλλοιωθεί ο βασικός κορμός και χαρακτήρας τους.

Συνδέουν άρρηκτα το παρόν με το παρελθόν κρατώντας ζωντανή την ιστορική και πολιτιστική μνήμη.

Ο Π. Ι. Τανιμανίδης γράφει : «Έθνος χωρίς παράδοση μοιάζει με τον δυστυχισμένο άνθρωπο που έχασε το μνημονικό του και δεν ξέρει πούθε έρχεται και που πηγαίνει. Τα Έθνη χωρίς την παράδοση δεν μπορούν να ξέρουν τον εαυτό τους, δεν μπορούν να έχουν σύνδεσμο με τις ρίζες τους, δεν μπορούν να έχουν ιστορική συνείδηση της καταγωγής και της προέλευσής τους. Γι΄ αυτό η ορμή της δημιουργίας, η επιθυμία του συγχρονισμού και της προόδου δεν συμφέρει να σκοτώνει ή να παραμερίζει την παράδοση, από λησμοσύνη και περιφρόνηση».

Ο Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, καθηγητής Πανεπιστημίου λέγει : «Η παράδοση έχει την μεγάλη αρετή και τη δύναμη να μας συνδέει με όλη τη σειρά των προγόνων μας και να μας δίνει ελπίδες. Αυτός ο πολύπαθος λαός, η πολύπαθη Ρωμιοσύνη, όπως την λέγει ο Κωστής Παλαμάς, είναι μία παρουσία ακατάλυτη, και είμαστε υποχρεωμένοι να την λογαριάζουμε. Η δύναμη της δημιουργίας και το σύγχρονο πνεύμα της αυξανομένης προόδου, αν δεν στηριχθούν και στην παράδοση, υπάρχει φόβος να καταστρέψουν την μεταξύ τους εύθραυστη ισορροπία»

Ο Ι. Ν. Θεοδωρακόπουλος. Ακαδημαϊκός, ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου (1900-1981) γράφει : « Η παράδοση ως έννοια είναι να ταυτισθεί με την ίδια την ζωή, την ανθρώπινη ζωή. Η ανθρώπινη ζωή ανανεώνεται συνεχώς και έτσι εξασφαλίζει την διάρκειά της. Αυτή είναι η βιολογική παράδοση της ζωής. Ζωή όμως ανθρώπινη χωρίς πνευματικότητα δεν υπάρχει, γι αυτό την βιολογική παράδοση ζωής την παρακολουθεί συνεχώς η πνευματική παράδοση. Η ζωή είναι που μας αναγκάζει να καταφύγουμε στην παράδοση, δηλαδή στα χνάρια της ζωής των προγόνων μας, για να δούμε πως θα συνεχίσουμε κι εμείς την ζωή».

Ο λαός μας, οι πανέλληνες, θέλει την πρόοδο. Όμως θέλει και την παράδοση. Η παράδοσή μας δεν αποτελεί εμπόδιο στην πραγματική πρόοδο, στην δημιουργία, στην ζωντανή πολιτιστική παρουσία.

Ο Κ. Ρωμαίος, Ακαδημαϊκός και τακτικός Καθηγητής της λαογραφίας λέγει : «Αδιάκοπη λοιπόν η παράδοση σε τούτο τον τόπο και σε τούτη την φυλή».

«Αιώνων περιπέτειες, επιδρομές, δουλεία, μετακινήσεις λαών, απάνθρωπες πιέσεις, εξοντώσεις, πόλεμοι, εξορίες, βία, συστηματική γενοκτονία και προσφυγιά, όλα αυτά στάθηκαν ανήμπορα να δολοφονήσουν την παράδοση στην μνήμη και στην ζωή των Πανελλήνων και να φράξουν τον δρόμο της επιβίωσης και της προόδου» γράφει ο Π. Ι. Τανιμανίδης.

Ο ίδιος λέγει για τους Ποντίους : « Είναι προς τιμήν των Ποντίων το ότι και σήμερα είτε στην Αμερική βρίσκονται, είτε στην Αυστραλία, είτε στην Ευρώπη, είτε στην Ρωσία, διατηρούν ακόμη άσβεστο, όσο είναι μπορετό κάτω από το βάρος του περιβάλλοντος, και τις τοπικές συνθήκες και συνήθειες τον δαυλό της παράδοσης».

Η ποιήτρια Ζωή Καρέλλη έγραφε : «Είναι πολύ γνωστό ότι η εποχή μας, ο καταπληκτικός στις επιτεύξεις, αλλά και στις αντιθέσεις του, 20^ος αιώνας, χαρακτηρίζεται στο μεγαλύτερο μέρος του σαν μεταιχμιακός, ότι σε αυτόν κυριαρχεί η αμφισβήτηση των αξιών, η αμφιγνωμία και η αμφιβολία. Η ελληνική όμως παράδοση ποτέ δεν νεκρώθηκε, παρ΄ όλες τις περιπέτειες».

Η Στέλλα Τζιμπιλή γράφει : «Η παράδοση δίδει την δυνατότητα σε κάθε λαό να διαμορφώσει τον δικό του πολιτισμό και κυρίως αποτελεί το αδιάψευστο στοιχείο της εθνικής ταυτότητος και συνείδησής του».

«Τα βήματα του παρόντος είναι αυτά που είναι, γιατί συνεχίζουν τον βηματισμό του παρελθόντος» λέγει ο Ταττάκης.

Η παράδοση είναι η αόρατη γέφυρα του παρερχομένου-του παρελθόντος και του τρέχοντος-παρόντος. Είναι η αφετηρία, είναι η ρίζα του δένδρου της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

«Η έντεχνη εισβολή και ο χείμαρρος ξενόφερτων ηθών και εθίμων, που υπάρχει κίνδυνος να διαβρώσει τα θεμέλια του παραδοσιακού ελληνορθόδοξου οικοδομήματος, συχνά προσκρούει και διασκεδάζεται πάνω στον γρανιτένιο βράχο της πατροπαράδοτης παράδοσης. Πάνω σε αυτά τα πατροπαράδοτα ήθη και έθιμα ο σύγχρονος Ελληνισμός δημιουργεί την παράδοση της εποχής του με τελετουργική ευλάβεια και μυστηριακό σεβασμό σ΄ ότι σωστό κληρονόμησε, επηρεασμένος μέχρις ενός σημείου, από ξενόφερτα και σύγχρονα ήθη και έθιμα. Ωστόσο, είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι ο ξεριζωμένος Ελληνισμός της Ανατολικής Ρωμυλίας και Θράκης, της Μικρασίας και του Πόντου, του Καυκάσου και της Βορείου Ηπείρου, που επαναπατρίσθηκε και έσμιξε με τον Ελληνισμό της Μητροπολιτικής Ελλάδος, έδωσε και πήρε στοιχεία λαϊκού πολιτισμού κοινής καταγωγής κι έτσι δημιουργήθηκε ένας καινούργιος πολιτιστικός θησαυρός, εγγύηση για την επιβίωση της παράδοσής μας. Αρκεί να απαλλαγούμε όλοι από τα δεσμά της ξενομανίας και κάθε στοιχείου ανθελληνικού και αντιορθόδοξου πνεύματος, που ελλοχεύει παντού, ακόμη και στις πιο αθώες απομιμήσεις και στα πιο ασήμαντα και ανύποπτα έντυπα ή θεάματα» γράφει ο Π. Γ. Τανιμανίδης.

Θαυμαστό τμήμα του θησαυρού αυτού του καινούργιου πανελληνικού ποικίλου πολιτιστικού μας θησαυρού απεικονίζεται με έκδηλο τρόπο στις πολιτιστικές εκδηλώσεις που διοργανώνονται τούτες τις αποκριάτικες ημέρες στην Πλατεία Κοζάνης, στα πλαίσια της δεκαήμερης Κοζανίτικης Αποκριάς, με την συμμετοχή πολλών και πολυάριθμων συμμετοχών πολιτιστικών και χορευτικών συλλόγων με τα ζηλευτά χορευτικά τους συγκροτήματα από κάθε γωνιά της της χωρας μας.

Η εικόνα των χορευτικών αυτών συγκροτημάτων (ανδρών και γυναικών) κατά τη διάρκεια των χορών στην πλατεία της Κοζάνης είναι ονειρική. Αν δει κανείς την εικόνα από ψηλά θα νομίσει πως πρόκειται για κινούμενο έργο τέχνης γλύπτου ή ζωγράφου. Το τοπίο μοιάζει με λαμπερό μωσαϊκό που παριστά την σπουδαία σύνθετη, πολύμορφη, χρυσοποίκιλτη πολιτιστική μας κληρονομιά.

Τι αγαλλίαση, Θεέ μου, και περηφάνια νιώθει κανείς στη θέα του πανηγυρικού σκηνικού τούτου! Όλη η πολιτιστική μας κληρονομιά σε μια αγκαλιά!

«Η παράδοση είναι ένα σύνολο λύσεων για τις οποίες έχουμε ξεχάσει τα προβλήματα. Πετάξτε τη λύση και θα ξαναβρείτε το πρόβλημα. Συχνά είναι εκεί, τόσο δυνατό όσο ήταν πάντα», είπε ο Ντόναλντ Κίνγκσμπερι.

Ο Δ. Λουκάτος, Καθηγητής λαογραφίας, λέγει : «Μας χρειάζεται η παραδοσιακή γνώση, ο ανεφοδιασμός για να μην ξεκόψουμε από το εθνικό κλίμα και να κρατήσουμε την ιστορική φυσιογνωμία μας, όπως την συντηρούσε ο λαός μας».

Ο τραγικός ποιητής Ευριπίδης έφη : « Όποιος παραμελεί την παιδεία στα νιάτα του, χάνει το παρελθόν και θεωρείται νεκρός για το μέλλον». Προσαρμόζουμε τη φράση αυτή του Ευριπίδη στο κείμενό μας και της δίνουμε τον παρακάτω χαρακτήρα : « Όποιος χάνει το παρελθόν, θεωρείται νεκρός για το μέλλον».

Ο Γουϊτμαν Γουώλτ (1819-1892), αμερικανός συγγραφέας και ποιητής είπε : «Άνοιξε τα καλύτερά σου πανιά, και ταξίδεψε, καράβι της Δημοκρατίας! Το φορτίο που φέρνεις είναι πολύτιμο. Όχι μόνο το σήμερα, αλλά και το χθες, ταξιδεύει μαζί σου». Προσαρμόζουμε την ρήσιν αυτήν του Γουώλτ στις ανάγκες του παρόντος κειμένου και δίδουμε σ΄ αυτήν την ακόλουθη μορφή : «Άνοιξε τα καλύτερά σου πανιά, και ταξίδεψε, καράβι της Παράδοσης! Το φορτίο που φέρνεις είναι πολύτιμο. Όχι μόνο το σήμερα, αλλά και το χθες, ταξιδεύει μαζί σου».

Ο Έβερετ Ντέϊβιντ είπε : «Τα μεγάλα ποτάμια πηγάζουν από πολλές μικρές πηγές».

Ο Θρέϊλ Έστερ Λύντς (1739-1821) είπε : « Το δένδρο με τις πιο βαθιές ρίζες είναι λιγότερο πρόθυμο να εγκαταλείψει το έδαφος, να ξεριζωθεί».

Ο Κόνραντ Τζότζεφ (1857-1924) είπε : «Όταν κόβει κανείς τους καρπούς της μνήμης, κινδυνεύει να χαλάσει τα λουλούδια της».

Ο Μάρκος Αυρήλιος (128 μ.Χ.-180 μ.Χ.) είπε : «Ο άνθρωπος δεν πρέπει να χάνει ούτε παρελθόν του, ούτε το μέλλον του». Παραφράζουμε και αυτήν την ρήση ως ακολούθως : «Ένας λαός δεν πρέπει να χάνει το παρελθόν του, ούτε το μέλλον του».

«Είναι αναγκαία η μνήμη της παράδοσής μας, για να διαφυλάξουμε την εθνική μας ταυτότητα» λέγει ο Π. Γ. Τανιμανίδης. Και προσθέτει ο ίδιος : «Έθνη που συνταιριάζουν μνήμη και ορμή για δημιουργία ποτέ δεν πεθαίνουν».

Βιβλιογραφία