Ένα πιάτο Βαρβάρα… Γράφει η Θεοπίστη Κρυσταλλίδου

Οι Θρακιώτες 4 Δεκέμβριου παρασκευάζουν τη «Βαρβάρα» , το γλύκισμα που έχει φτάσει από την αρχαιότητα ως στις μέρες μας. Οι συμβολισμοί του «πιάτου» αυτού είναι πολλοί, ο πιο σημαντικός αυτός της προσφοράς!

Ένα ακόμα έθιμο που πλέκει την αρχαία παράδοση με την χριστιανική και συνεχίζει από τα βάθη της ιστορίας να είναι η άρρηκτη σύνδεση μας με τις αιώνιες ρίζες μας. Είναι άλλη μια ψηφίδα, από αυτές που συνθέτουν την ελληνοσύνη μας .

Η Αγία Βαρβάρα θεωρούνταν από τους κατοίκους της Θράκης προστάτιδα των παιδιών από τις κακές παιδικές ασθένειες και ιδιαίτερα της ευλογιάς, που προκαλούσε τότε πολλούς θανάτους στον παιδικό πληθυσμό. Γι’ αυτό καθιέρωσαν στη γιορτή της, για να την “γλυκάνουν” μοιράζοντας το γλυκό, που πήρε το όνομα της.

Βέβαια η Αγία Βαρβάρα γιορτάζεται από παλιά σε ολόκληρη την Ελλάδα, πολλοί λαογράφοι τη συνδέουν τη λατρεία της αρχαίας κουροτρόφου θεάς Εκάτης .

Επίσης κατά το συναξάρι και την παράδοση, ενώ το ξίφος του ειδωλολάτρη πατέρα της Αγίας, έκοβε το κεφάλι της, η Θεία Δίκη με μορφή κεραυνού έκαψε τον άσπλαχνο πατέρα. Αυτόν τον τιμωρό κεραυνό, συμβολίζουν τα πυρά του Πυροβολικού μας, που έχουν ως προστάτιδα την Αγία Βαρβάρα.

Πως όμως ξεκίνησε το έθιμο της Βαρβάρας στη Θράκη;

Υπάρχουν οι εκδοχές που λένε ότι σε δύο περιπτώσεις που δηλητηρίασαν το ψωμί και άλλα τρόφιμα εχθροί της χριστιανοσύνης, η επέμβαση της Αγίας Βαρβάρας ήταν άμεση και σωτήρια.Ο θρύλος λέει πως παρουσιάστηκε στον ύπνο κάποιας γυναίκας και προειδοποίησε τους πιστούς να μην φάνε από το δηλητηριασμένο ψωμί, αλλά να βράσουν σιτάρι και ότι άλλο βρισκόταν στα σπίτια εκείνη την περίοδο (συνήθως ξηροί καρποί και αποξηραμένα φρούτα), για να περάσουν τις δύσκολες μέρες του χειμώνα. Έτσι φτιάχτηκε η πρώτη “Βαρβάρα”.

Μια άλλη εκδοχή είναι αυτή που συνδέεται όπως είπαμε με τη λατρεία της αρχαίας θεάς, της Εκάτης. Στην αρχαία Θράκη η παραγωγή του σιταριού αποτελούσε βασική οικονομική δραστηριότητα των κατοίκων. Γιόρταζαν στις αρχές του χειμώνα τα “Εκαταία” προς τιμήν της θεάς Εκάτης. Αυτή την εποχή οι αποθήκες των σπιτιών ήταν γεμάτες σιτάρι που είχαν θερίσει το καλοκαίρι, καθώς και άλλα προϊόντα, όπως ξηρά σύκα, σταφίδες, καρύδια κλπ, που διατηρούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα. Με αυτά τα υλικά παρασκεύαζαν το Εκαταίο Δείπνο. Η “Βαρβάρα” πιθανόν αντικατέστησε το Εκαταίο Δείπνο, που προσέφεραν στη θεά ζητώντας να προστατεύει τους ίδιους κατά τη διάρκεια του χειμώνα, αλλά και το σιτάρι που είχαν σπείρει λίγο πριν, στο τέλος του φθινοπώρου.
Και οι δυο εκδοχές δείχνουν την ανάγκη των ανθρώπων για δέηση σε κάτι ανώτερο σε κάτι θεϊκό, είναι η αδιάκοπη έκκληση της θνητότητας μας στο πέρασμα των αιώνων για εύνοια και ευγνωμοσύνη στο Θεό.

Οι Θρακιώτες χρησιμοποιούν εννέα είδη για την παρασκευή της Βαρβάρας. Σιτάρι, αμύγδαλα, καρύδια, ρόδια, σταφίδες, κανέλα, σουσάμι, ταχίνι και φρούτα ψιλοκομμένα, κυρίως μήλα σκληρά.
Η “Βαρβάρα” παρασκευάζεται την παραμονή της εορτής της Αγίας Βαρβάρας και μοιράζεται ανήμερα της γιορτής της πρωί-πρωί.
Θυμάμαι πάντα η γιαγιά μου, από μικρή μου ζητούσε το βράδυ της παραμονής, να την βοηθήσω και να καθαρίσω το στάρι, τις σταφίδες και τα καρύδια για να είναι έτοιμα το πρωί!
Ξυπνούσα από εκείνη την υπέροχη μυρωδιά του καβουρντισμένου αλευριού , λίγο πριν φύγω για το σχολείο ένα μπολάκι με αχνιστό χυλό από στάρι , κανελίτσα και καρύδια με περίμενε στο τραπέζι!
Η γιαγιά μου είχε ήδη μοιράσει σε όλη τη γειτονιά, Επιβατών και Αργυρουπόλεως, από ένα πιάτο και εγώ γκρίνιαζα πως δεν θα μείνει τίποτα για μας, εκείνη χαμογελούσε και πάντα μου έλεγε:
«Για να πάει καλά η σπορά , πρέπει να μοιράσουμε παντού τη Βαρβάρα μας, να κεράσουμε τους γείτονες μας, άλλωστε το περιμένουν!»
Τότε δεν καταλάβαινα ακριβώς την αλληλεγγύη και την ανταλλαγή αγάπης στη γειτονιάς , τώρα ξέρω… μόνο ότι μοιράζεσαι είναι πραγματικά δικό σου!
Και του χρόνου!