Μόνο με την ποντιακή γλωσσική σοφία μπορούμε να περιγράψουμε τα αίτια της οικονομικής κρίσης.
Έκοψαν τα ημερκά, ελείφταξαν τα μηναία, , δουλείας ‘κ’ ευρίουνταν , τα τιμάς πα επήαν, εχάθαν. Ακριβίας άψιμον τ’ εφτωχού το γράσιμον έλεγαν οι παλαιοί. ( όταν ανεβαίνουν οι τιμές, φθείρεται μόνο ο φτωχός). Ο μαύρον ο κόσμον απάκρας τρώει τα σαπλάκας και υπομέν, ελιμοκουράεν κ’ ερούξεν κά ( γονάτισε από την πείνα).
Οι αφεντάδες και οι εχεμέν ( πλούσιοι –εύποροι) έφαγαν, έφαγαν, έσπασαν , έφαγαν τον Α’έρ με τα πλακία ( καταχράστηκαν μεγάλα ποσά) λέγω ‘σας.
Κι ασού επαστούρεψαν την δουλείαν, ( σκέπασαν τις ανομίες) ατώρα με την κρίσην , ετοπλάεψαν τα παράδας και κείνταν απάν,( χαίρονται τα πλούτη) άλλ’ εζεγκιλάεψαν ( έγιναν πάμπλουτοι) με το χρηματιστήριον, άλλ’ με τα ομολοϊας, άλλ’ πα έκλεψαν με το κλέφτικον το σκεύος. (σκεύος με μεγάλη χωρητικότητα) τίναν να πιάντς και τίναν ν’ αφήντς, ας ση κλεφτοχώρ ( χωριό με πολλούς κλεύτες) το χωρίον.
Σ’ σην πατρίδαν τ’ εμετέρ έλεγαν α’τς σαντούχ Εμίνηδες εποίκαν τα παράδας τουν λύρας και επ’ εκεί τα παράδας αχρηστεύταν.
‘Σ σον καιρόν εμουν πα σαντούχ Εμίνηδες είν οι τραπεζίτες και οι ζεγκίν…. Εχρέωσαν τον κόσμον ους τη γούλαν , κι ατώρα οι χρεοφειλέτ’ ( οι δάνειολήπτες) ας σο βελόν ‘ς σο ράμαν εγένταν ( πτώχευσαν) .
Σ’ ίναν να κλαίς και σ’ ίναν να λές τα πόνια σ’, κανείς ‘κι ακούει, κανείς κ’ ‘ερται σουμά σ’, αν ρούεις ας σο γαϊδίρ’ , ουλ’ την στράταν δεκνίζ’νε. ( αν χάσεις το οικονομικό έλεγχο κανείς δεν σε βοηθάει)
Έϊ κιτί μαύρ’ άχαροι ανθρώπ’,’ ντο θα ίνουστουν και ντό θα γιαρατεύετεν( τι θα σας τύχει) ακόμαν, κανείς ‘κ’ εξέρ’, ντο θα εφτάνε ‘σας. Έδεσαν το ταούλ’ ‘ς σην ράχιαν εσουν και κρούν τα κοπάλια
(φόρτωμα των ευθυνών και ειρωνεία)
Χρέητα , χρέητα , ετζουπώθετεν ας σα χρέητα, τα τόκους τ’εν τ’ άλλ’ απάν.
Δάνος( τα δανεικά) με το είπαν α ,το δάνος πρέπ’ να γελά. ( να έχει λογικό τόκο) Ατοίν πα εποίκαν α άμον εκείν’ την τραγωδίαν:
Δάν’τσον ‘με ,δράκε, δάν’τσον ‘με πέντε ημέρας,
ας πάγω, ελέπω τη μάννα μου κ’ έρχομαι, δράκε, φά ‘με!…
Άμαν πολλά μ’ εμπαίνετεν σ’ ανθρωπίων το αίμαν, εσείς ‘κ’ εξέρετεν πόσα οβά εφτάν έναν φούστορον..( θα το πληρώσετε) Το λαήν’ πολλά φοράς πάει ‘ς σο πεγάδ’ άμαν μίαν τσακούται…
Εποίκετεν αβού τον κόσμον άμον ντο εθέλνετεν …άλλ’ να τρών κι άλλ’ να τερούν από μακρά.
Ο κόσμον ας σο χρέος ‘κι κοιμάται, εκατήβεν ‘ς σο τιποκόλ’ ( χρεοκόπησε) ολίγον κι άλλο θα σκών’ την τάπατσαν( πιστόλι) και θα λέει το ΄΄ αποθανέτω μετά των αλλοφύλων .΄΄
Και οι πολιτικοί μουν πεντάγνωμοι (αλλοπρόσαλλοι) και σασουρεμέν ( σαστισμένοι) αραεύ’νε τη σκοινί την άκραν.
Τεάμ’ αραεύ’νε τα κλεψιμάτια , αραεύ’νε τοι κλεφτάντς , άμαν οι κλεφτάντ κλεψιστά- κλεψιστά εδέκαν ατο πλάν .
Εθαρρούν θα γλιτών’νε ας σ’ εφτωχού τα χέρια… με το κλεψίον να επέγνεν εμπροστά η δουλεία, οι πεντικοί πα θα εγίνουσαν πλούσιοι. Ας εξέρν ατο καλά . Οι παλαιοί μουν έλεγαν:
Ο ψεύτες και ο κλέφτες τον πρώτον χρόνον χαίρουνταν.
Μώ το κακό σ’ και το θάμα σ’, ο εφτωχόν από δεθέν έναν παράν ‘κ’ επορεί ν’ ευρήκ’ κι ατοίν εκατέκλεψαν κ’ έσυραν το μελμεκέτ ς’ σο ζητίος ( ζητιανιά).
Έρθαμ’ κι εγέμνες ΄΄επί ξύλου κρεμάμενοι…΄΄Τεμέκ πρώτοι ας σο τέλος…οι προτιζνοί για τ’ εμάς έλεγαν , τ’ έμπρ’ ‘κι θ’ εφτάνωμε, τ’ οπίσ’ καμίαν ‘κι δίγωμε. ( πρώτοι αν δε γίνουμε τελευταίοι πάντα θα είμαστε).
Και με τ’ ατά τα χάλια ερούξαμε ‘ς σα πέντε στράτας ..κ’ εγέμνες τ’ ευλοϊας. ( άξιοι οίκτου)
Ούλ’ κρούνε μας ‘ς σην ράσαν. Μώ τη σκύλ τα παιδία .. ερούξαν απάν εμουν να τρώνε μας. Έσπασεν η χολή μουν ας σα ΄΄μεταρρυθμίσεις΄΄ .
Μεταρυθμίσεις πα ντο θε να έν; τεμέκ’ με τα χέρια σ’ θα τσαφίεσαι .( οικονομική αυτάρκεια) αν έεις θα τρώς κι αν ‘κ’ έεις πα θα τερείς αμον τη μουρούζ’ τον σκύλον !!
Εμείς ατό εξέρουμ α’ καλά με την πορδήν χαβίτς ‘κι ίνεται ( χωρίς θυσίες), πασκίμ ‘κ’ εξέρνε να λέγ’νε; Άμαν τον εφτωχόν ούλ’ διαρμενίας λέγνε, ψωμίν κανείς ‘κι δι’….
Οι πολιτικοί μουν πα τεάμ’ πολιτεύνε( γίνονται αρεστοί) ‘ς σα τρανά τα κράτη απές… Εγένταν τοι τσισμάτ’,( αξιολύπητοι) άμον χέρας άλογον ( περιφρονημένοι) λέγω ‘σας, ήλε μ’, ήλε μ’ εκείν’ η Αγγέλα η Μερκελίνα, ‘μώ την αφορισμέντσαν, ετσάκωσεν το κέρατον ατ’( τον ταπείνωσε) ναϊλί εμάς και βάι εμάς, άλλο κακόν να μη ευρήκ’ ‘μας.
Εί κιτί μαυράκλιαροι Ρωμαίοι, κάποτε εσκοτούστουν για το έθνος και τη Ρωμιοσύνεν …ατώρα πα σκοτούστουν ποίος θα κρύφτ’ και θέκ’ κά τα παράδας.
Λίστας, λίστας εγομώθεν ο κόσμον λίστας. Τεμέκ εδέκαν ατς άψιμον ( τους εντόπισαν τους μαρτύρησαν) άμαν ατοίν άμον τ’ ελάδ’ απαγγές ιζεύνε ( βρίσκουν δικαιολογίες)
Ατσά μερ είν τα παλικάρια να παραστέκν , σ’ αβού το ψυχομάσεμαν τη ρωμιοσύνες; Μερ είν’ οι προτώγερ’ ( οι πρώτοι δημογέροντες)π’ εβάλναν το κιφάλ ν ατουν’ ς σ’ αξινάρ;
Ο λαόν ερούξεν κι αραεύ τον πιστεμένον άγουρον( άνδρας με πίστη) να θέκ απάν ατ τ’ ομούτια τ’.( τις ελπίδες )
Αναμέν τον θερεμένον φλαμπουράτεν ( ανδρειωμένος σημαιοφόρος)ν’ εβγαίν εμπροστά και πακλαεύ τα καταμάγιας ( επαίσχυντοι )ντο λάσκουνταν άμον ασπρομάντηλα ‘ς σα στράτας.
Έναν ομούτ επέμνε μας, ν’ ανοίγ’νε τα σεντούκια τουν οι Εμίνηδες και οι Πασάδες τη Ρωμανίας και φέρν’νε τα παράδας οπίς…
Εμείς πα να ρούζουμ’ άμον μελεσσίδια ‘ς ση δουλείαν και χτίζουμ’ και γουρεύουμ’ την πόλ’ την Ρωμανίαν…
Έϊ μαύρον Ρωμανία, ντο έν το χαλ’ ντ’ εμετεστάθες… ανάσταση έρται και στέκ. Ατσάπα ποίος θα κρούει τα καμπάνας; Άτσά ποίος θ’ άφτ’ τα λαμπάδας;
…Άνοιξη έρται και τα τσιτσέκια απ’ άκρας θ’ ανθούν και φλουγγίζ’νε… μον’ τα μουράτια τη κοσμί θ’ απομέν’νε απλέρωτα.
Ατσά για τ’ εμάς πα θα έρται η άνοιξη; Για ανάμνον κόρ’ ανάμνον . ( μάταια προσμονή)
΄΄Έχουμε πλεόνασμαν΄΄ είπαν : τεμέκ πολλά βούτορον πη έχ’ βάλ’ και ‘ς σα λάχανα, ατό κανείς ‘κ’ ινάνεψεν, ατό όλεν ο κόσμον εξέρ’ ατο , ‘ς σ οσπίτν εμουν πεντικός ‘κι αλευρούται ( υπάρχει μεγάλη ανέχεια)
Ατό κι ο Θεόν πα εξέρ’ ατο, να σπάεις ατον αίμαν κι στάζ’ ( είναι πολύ οργισμένος) τερεί ‘μας από πάν και θαμάεται ..
…Μώ την πίστη σ’! όλια τα ευλοϊας εδέκα σ’ αβού τον τόπον, και το ψωμίν ‘κι συνεφτάν!……
Επωδός
Μάνα, το σαράντα ένα έρθεν οξ’οπίς,
με ξερόν ψωμίν θα ζούμε κι άναλον χαβίτς.
