Η επιθετικότητα είναι μια εκδήλωση της συμπεριφοράς του ανθρώπου και αποτελεί πολύ συχνό και μεγάλης σημασίας κοινωνικό φαινόμενο. Την επιθετικότητα τη συναντάμε παντού, στην οικογένεια, στο σχολείο, στον αθλητισμό, στο χώρο εργασίας, στις παρέες των συνομηλίκων και η αντιμετώπισή της είναι πολύ δύσκολη και χωρίς αποτέλεσμα κάποιες φορές, έχει ως στόχο να φοβίσει, να προσβάλλει, να περιθωριοποιήσει ή και να εξοντώσει ψυχικά κάποιο άτομο ή ομάδα ατόμων.
Η επιθετικότητα στο σχολείο είναι πλέον καθημερινό, αφού σε κάθε διάλλειμα, όπου τα παιδιά παίζουν στην αυλή, υπάρχουν περισσότερο του ενός κρούσματα επιθετικότητας.
Τα περισσότερα παιδιά γνωρίζουν από προσωπική πείρα το φαινόμενο της επιθετικότητας, κάποια άλλα έχουν ασκήσει βία τα ίδια, όμως όλα σχεδόν τα παιδιά είναι παρόντα σε τέτοιου είδους συμπεριφορές με αποτέλεσμα να νιώθουν άσχημα και να βιώνουν εξαιρετικά τραυματική εμπειρία.
Η επιθετικότητα μπορεί να έχει τη μορφή της σωματικής βίας (σπρωξιές, κλωτσιές, ξύλο) ή να είναι λεκτική (χαρακτηρισμοί, παρατσούκλια, κοροϊδίες) ή ακόμα να αφορά προσπάθεια απομόνωσης του ατόμου από την ομάδα.
Γιατί το παιδί γίνεται επιθετικό:
Πολλοί παιδαγωγοί-ψυχολόγοι πιστεύουν ότι η επιθετικότητα είναι ένστικτο που στοχεύει στην προστασία του παιδιού (εγγενής επιθετικότητα). Άλλοι ότι είναι μια συμπεριφορά που μαθαίνεται δηλαδή προκαλείται από το περιβάλλον (επίκτητη). Σε κάθε περίπτωση πιστεύουμε ότι η επιθετικότητα μπορεί να επηρεασθεί και να καθορισθεί σε μεγάλο βαθμό από το περιβάλλον.
Τα παιδιά φέρονται επιθετικά για πολλούς λόγους. Μερικά γιατί τα ίδια έζησαν τη βία στην οικογένειά τους από τους γονείς τους ή έμαθαν από την οικογένειά τους, ότι έτσι θα εξασφαλίσουν αυτά που θέλουν.
Κάποιοι γονείς ενθαρρύνουν τα παιδιά τους να γίνουν επιθετικά, φοβούμενοι μην υποστούν τα ίδια βία από τους συμμαθητές τους.
Οι πολύ αυστηροί γονείς επίσης, οι οποίοι τιμωρούν συχνά το παιδί και χωρίς να του εξηγήσουν το γιατί, οδηγούν το παιδί τους στο να εκδηλώνει επιθετικότητα. Το ίδιο μπορεί να ισχύει για τους πολύ παραχωρητικούς γονείς, οι οποίοι όλα τα επιτρέπουν.
Πάρα πολλά παιδιά γίνονται επιθετικά γιατί νομίζουν ότι δε θα τιμωρηθούν και ότι έτσι γίνονται δημοφιλή και συγκεντρώνουν το θαυμασμό των συνομηλίκων τους, χωρίς να καταλαβαίνουν πόσο πληγώνουν τους συμμαθητές τους. Πολλές φορές πιστεύουν πως οι αντίπαλοι αξίζουν αυτή τη συμπεριφορά.
Αρκετά παιδιά εκδηλώνουν επιθετικότητα διότι το σχολικό περιβάλλον τα απογοητεύει. Οι συμμαθητές του ακόμη και η ίδια η δασκάλα μπορεί να γίνει αιτία να εκδηλώσει τέτοια συμπεριφορά. Νιώθει ότι ματαιώνονται οι προσδοκίες του, όταν η δασκάλα ή οι συμμαθητές του τον απορρίψουν, όταν δεν τον θεωρούν καλό μαθητή, δεν τον αποδέχονται ως ισότιμο μέλος μέσα στην ομάδα της τάξης και τον απαξιώνουν.
Κάποιες φορές η επιθετικότητα μπορεί να έχει ως αιτία το πολύ υψηλό ή πολύ χαμηλό βιοτικό επίπεδο του παιδιού.
Σε κάθε περίπτωση όμως πίσω από την επιθετικότητα κρύβεται ένα παιδί φοβισμένο και απογοητευμένο, με χαμηλή αυτοεκτίμηση, ένα παιδί που νομίζει ότι δε θα τα καταφέρει γι’ αυτό και επιτίθεται.
Το παιδί που δέχεται την επιθετικότητα:
Τα παιδί που δέχεται επιθετικότητα και είναι αναγκασμένο να ανέχεται διαρκείς προσβολές, κοροϊδευτικά σχόλια και σωματική βία, υποφέρει πάρα πολύ και αυτό επιδεινώνεται όταν οι δάσκαλοι και οι γονείς δεν μπορούν να καταλάβουν πόση απόγνωση και στεναχώρια αισθάνεται.
Η κατάσταση αυτή επηρεάζει τις αποδόσεις του στο σχολείο και σε ακραίες περιπτώσεις το παιδί δε θέλει να πάει σχολείο. Διαμορφώνει αρνητική άποψη για τον εαυτό του, δεν έχει αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμηση, είναι γεμάτο θυμό και φτάνει στο σημείο να πιστεύει ότι δεν αξίζει. Αυτό έχει συνέπειες στη μετέπειτα ζωή του.
Πως αντιμετωπίζεται:
Η επιθετικότητα αν δεν αντιμετωπισθεί αποτελεσματική στη μικρή ηλικία, συνεχίζει να εκδηλώνεται και στην ενήλικη ζωή με πολλά και άσχημα αποτελέσματα.
Στο σχολείο και σε άλλους χώρους, μπορούν να γίνουν πολλά για να αντιμετωπισθεί ριζικά η επιθετικότητα.
Κατ’ αρχάς ακούμε με προσοχή τα παιδιά και με σοβαρότητα και γνήσιο ενδιαφέρον κάνουμε διάλογο και με τις δύο πλευρές. Έτσι τα παιδιά καταλαβαίνουν ότι πρέπει να ομολογούν ότι δέχονται απειλές, προσβολές και βία. Απονέμουμε δικαιοσύνη παραδειγματική ώστε να αποθαρρύνουμε τους επίδοξους θύτες και να δείξουμε στα παιδιά πως όλα είναι υπό έλεγχο. Δεν αφήνουμε τίποτα στο κενό. Η αδιαφορία και η επιπολαιότητα μπορούν να πυροδοτήσουν δεκάδες συμπεριφορές επιθετικότητας.
Βάζουμε κανόνες στο σχολείο από την αρχή της σχολικής χρονιάς και φροντίζουμε να τηρούνται αυτοί.
Μαθαίνουμε στα παιδιά να σέβονται τους συμμαθητές τους, να επιβραβεύουμε τη σωστή συμπεριφορά, να έχουν τη δεξιότητα της κριτικής ικανότητας ώστε να μπορούν να αντιδιαστέλλουν το «καλό» από το «κακό». Να γνωρίζουν τι μπορεί να κρύβεται πίσω από τέτοιες συμπεριφορές και να μην οδηγούνται στη «λύση» της εκδίκησης.
Βεβαίως, όπως είπαμε, τα παιδιά μαθαίνουν όχι με απαγορεύσεις αλλά βλέποντας το καλό πρότυπο.
Τέλος, μέσα στο σχολείο το κάθε παιδί πρέπει να νιώθει ασφάλεια, να αισθάνεται ότι το αγαπούν, ότι είναι αποδεκτό από την ομάδα των συμμαθητών του, ότι αξίζει να υπάρχει, είναι χρήσιμο και μπορεί να τα καταφέρει.
Τσεμπερλίδου – Πουγαρίδου Σοφία
Δασκάλα 1ου Πειραματικού Δημοτικού Σχολείου
