Συμπληρώνονται φέτος 106 χρόνια από την ημέρα που ο Καπετάν Φούφας (Ζαχαρίας Ανδρούτσος ή Παπαδάς – Ανθυπολοχαγός του Ελληνικού Στρατού) και οι συμπολεμιστές του θυσιάστηκαν για την ελευθερία της Μακεδονίας.
Στις αρχές του προηγούμενου αιώνα τα γεγονότα που διαδραματίζονται στην Μακεδονία ήταν καθοριστικής σημασίας για το μέλλον της. Η ανακήρυξη Εξαρχίας της Βουλγαρικής δηλ. εκκλησίας η οποία αποσχίστηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και έλαβε το δικαίωμα να ιδρύει Μητροπόλεις και εκκλησίες σε όσα μέρη της Μακεδονίας το ζητούσε αριθμός πιστών, προκάλεσε αναμέτρηση μεταξύ Ελλήνων και Βουλγάρων. Έως τότε οι Οθωμανοί ξεχώριζαν τους υπηκόους ανάλογα με το θρήσκευμα και ανέγραφαν όλους τους ορθόδοξους ως Ρουμ, δηλαδή Ρωμιούς – Έλληνες. Τώρα θα εγγράφονταν στα οθωμανικά κιτάπια ως “Εξαρχικοί – Βούλγαροι”. Το 1896 οι Βούλγαροι ιδρύουν στην Θεσσαλονίκη την εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση γνωστή με το Βουλγαρικό αρκτικόλεξο ως ΒΜΡΟ η οποία εξαπολύει τρομοκρατία στην Μακεδονία για να καταγράψει περισσότερους “εξαρχικούς” και κατ’ επέκταση
Βουλγάρους.
Είναι το κόμμα που κυβερνά σήμερα το κράτος των Σκοπίων με τον αποκαλυπτικό τίτλο “Δημοκρατικό κόμμα για την Εθνική Ένωση της Μακεδονίας”. Έτσι αρχίζει ο Μακεδονικός αγώνας. Οι Έλληνες αμύνονται στην γενέτειρά τους Μακεδονία.
Στον τιτάνιο και χρόνιο αγώνα των γηγενών Ελλήνων Πατριαρχικών Μακεδόνων έρχεται σημαντική βοήθεια από αντάρτικα σώματα που σχηματίζονται από αξιωματικούς του Ελληνικού στρατού μετά την θυσία του Παύλου Μελά το 1904, ο οποίος γίνεται φωτεινό παράδειγμα για όλους.
Ένας από αυτούς υπήρξε και ο Ζαχαρίας Ανδρούτσος ή Παπαδάς με το ψευδώνυμο « Καπετάν Φούφας » ο οποίος αποφοιτώντας από την Σχολή Ευελπίδων το 1905 με τον βαθμό του Ανθυπολοχαγού ανεβαίνει με ένοπλο σώμα στα Κορέστια της Καστοριάς και συνεργάζεται με τον Καούδη και τον Γύπαρη στις μάχες της Σφήκας και της Προκοπάνας.
Την επόμενη χρονιά παίρνει οδηγία από το «κέντρο» και ορίζεται επικεφαλής του αγώνα στην περιοχή Μουρικίου – Καϊλαρίων.
Αφού συγκροτεί αντάρτικο σώμα με το αποδεκατισμένο από την μάχη των Ασπρογείων ένοπλο σώμα του Π. Γύπαρη δραστηριοποιείται συνδράμοντας και εμψυχώνοντας τους Πατριαρχικούς «Γραικομάνους» της περιοχής, εξοντώνει την ομάδα του Σαραφώφ σε μάχη έξω από την Ασβεστόπετρα και συνεργαζόμενος με τις ομάδες της Βλάστης και του Λεχόβου οργανώνει δίκτυο άμυνας με ορμητήριο το δάσος του Μουρικίου.
Τον Μάιο του 1907 ενημερώνεται ο Φούφας από την επιτροπή Εθνικής Άμυνας ότι ο Μητρο Βλάχος ο Βούλγαρος Βοεβόδας που κατέδωσε τον Παύλο Μελά δραστηριοποιείται στο Εμπόριο και στο Παλιοχώρι και αφού παίρνει εντολή από το «Κέντρο» έρχεται στην περιοχή να τον συλλάβει.
Στην μάχη που ακολουθεί στο Παλιοχώρι με εξαρχικούς αλλά και με Τουρκικό στρατό αφήνει την τελευταία του πνοή μαζί με τους συναγωνιστές του : ΧΡΗΣΤΟ ΚΟΥΓΙΑ, ΙΩΑΝΝΗ ΣΑΡΔΕΛΗ, ΚΩΝ/ΝΟ ΣΚΟΡΔΑΚΟ, ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΟΥΚΗ.
Οι γυναίκες του χωριού και η επιτροπή Άμυνας τους θάβουν και τους μοιρολογούν και για πολύ καιρό θα λένε το τραγούδι του μεταφέροντας τον θρύλο του από γενιά σε γενιά.
Η πολιτεία προς τιμή του μετονομάζει το χωριό από Παλαιοχώρι σε Φούφα το 1932 ενώ την επόμενη χρονιά ανεγείρει μνημείο καθώς και προτομή του όπου τελείται κάθε χρόνο το μνημόσυνο.
Ο Μητροπολίτης Πτολεμαϊδος – Εορδαίας Ιωακείμ Μαρτινιάνος αναφέρει για τον Φούφα «Για όλους τους Μακεδονομάχους και ιδιαίτερα για τον Καπετάν Φούφα , ζωντανή και αμάραντη θα διατηρείται η μνήμη στην περιοχή της Εορδαίας διότι οι αγώνες που έδωσαν τέτοιοι άνδρες, με αυταπάρνηση για το κοινό όφελος, δεν λησμονούνται και βέβαια θα τους τιμά, για την αξία τους κυρίως η Ιστορία».
Στο τότε Παλαιοχώρι υπήρχε επιτροπή Άμυνας του Μακεδονικού Κομιτάτου και πολλοί ήταν οι χωριανοί που με την δράση τους αλλά και την θυσία τους αγωνίσθηκαν και συνέδραμαν στον Μακεδονικό αγώνα. Αναφέρονται :
• Ίερέας Νικόλαος Καρατζάς, ακούραστος και δραστήριος πληρώνει με την ζωή του την αγάπη του για την πατρίδα. Δολοφονήθηκε αφού μαχαιρώθηκε πολλές φορές από κομιτατζήδες έξω από την Ολυμπιάδα.
• Ζέγας Γεώργιος & Τάσιος Νικόλαος, εκτελούνται από κομιτατζήδες για την δράση τους στον δρόμο Φούφα – Βαρυκού – Λεχόβου.
• Βόρσιας Ευάγγελος, δάσκαλος κατά τον Μακεδονικό Αγώνα με παρουσία και δράση σε πολλά χωριά της περιοχής. Χειροτονήθηκε ιερέας το 1926 συνεχίζοντας τηυν προσφορά του στην περιοχή.
• Βόρσια – Πινδώλα Αικατερίνη, δασκάλα , αδελφή του Ευάγγελου σπούδασε στο Ιεροδιδασκαλείο του Μοναστηρίου και διορίστηκε σε χωριά της περιοχής.
• Πεϊτσίνης Μάρκος, δάσκαλος με πλούσια δράση και αγώνα με το ψευδώνυμο «Ου- τις» υπήρξε συνεργάτης του Φούφα και του Ζιάκα. Φυλακίσθηκε στα Σέρβια και στο Μοναστήρι, για την δράση του έχει τιμηθεί με το μετάλλιο ανδρείας.
• Γιώβης Δημήτριος, πρόεδρος κοινότητας, Γιώβης Κωνσταντίνος, Πέτρος Μάρκου, Αναστασίου Μηνάς.
• Κοσμάς Μάντζος, δάσκαλος ο οποίος διετέλεσε και πρόεδρος.
• Σταύρος Χάιτας. Ελένη Χάιτα , Ελένη Πεϊτσίνη, Θεοδότα Πεϊτσίνη, Μαριγούλα Γιώβη : περιποιήθηκαν μοιρολόγησαν και έθαψαν τα σώματα των πέντε παλικαριών μετά την μάχη.
Αιωνία τους η μνήμη
ΜΠΙΓΓΑΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ
ΑΝΤΙΔΗΜΑΡΧΟΣ ΕΟΡΔΑΙΑΣ
