Κάθε χρόνο και εν όψει της εθνικής επετείου της 28ης Οκτωβρίου του 1940 εκφωνούνται ομιλίες και εθνεγερτικά σαλπίσματα στα σχολεία όλης της χώρας. Είναι αλήθεια, ότι η Ελλάδα μόλις 10 χρόνια μετά από τη συνθήκη ειρήνης και συνεργασίας, που υπέγραψε ο Βενιζέλος με τον Ισμέτ Ινονού το 1930, ξαναμπαίνει σε έναν άνισο πόλεμο, αφετηρία του οποίου υπήρξε το “όχι” του Ιωάννη Μεταξά , στο τελεσίγραφο των Ιταλών.
Ακολούθησε γενική επιστράτευση και οι Έλληνες προσέτρεξαν με εθνική περηφάνια να υπερασπιστούν και πάλι την πατρίδα τους.
Ήταν τέτοιος ο ενθουσιασμός για την αμυντική υπεράσπιση της χώρας, που πολλοί Έλληνες προσέτρεξαν εθελοντικά να πάρουν μέρος στον πόλεμο αυτό, ακόμα και από χώρες του εξωτερικού.
Όλοι οι άνδρες στρατεύσιμης ηλικίας πήραν μέρος στον πόλεμο του 1940 και έγραψαν με το θάρρος και την αυταπάρνησή τους ένα από τα πιο ηρωικά έπη της ελληνικής ιστορίας .
Ιδιαίτερα οι Δυτικομακεδόνες, που συγκρότησαν από την αρχή τα τάγματα της πρώτης γραμμής, ήταν αυτοί, που πότισαν με το αίμα τους τα βουνά της Βόρειας Ηπείρου.
Οι στρατιώτες μας ,που στην πλειοψηφία τους ήταν πρόσφυγες και γηγενείς Έλληνες της περιοχής μας, ήταν αυτοί που στελέχωσαν τα ηρωικά συντάγματα, που απώθησαν τους Ιταλούς από την Βόρεια Ήπειρο.
Αυτό το γεγονός, σε ό,τι αφορά στην περιοχή μας, θα πρέπει να υπογραμμίζεται από τους ομιλητές σε κάθε επέτειο της 28ης Οκτωβρίου.
Στα επίσημα στοιχεία του 1ου επιτελικού γραφείου του γενικού επιτελείου στρατού καταγράφονται τα ονόματα χιλίων δυτικομακεδόνων αξιωματικών και οπλιτών, που έπεσαν στην πρώτη γραμμή του πολέμου.
Οι στρατιώτες συγκροτούσαν κατά νομό τα εξής συντάγματα, που είχαν και τα περισσότερα θύματα στον πόλεμο του 1940-41. Τα ηρωικά αυτά συντάγματα πεζικού ήταν το 27ο , 28ο 32ο , 33ο , και 53ο .
Ιδιαίτερα το 28ο ήταν αυτό με τους περισσότερους νεκρούς στις μάχες της Κλεισούρας, που έγιναν στις 22 Νοεμβρίου στα υψώματα Μόροβα – Ιβάν.
Σήμερα και εν όψει της 65ης επετείου από το ηρωικό έπος του ‘40 ,θα ήταν ηθικότερο και αξιότερο κάθε χωριό και πόλη της δυτικής Μακεδονίας να στήσει ένα κενοτάφιο με τα ονόματα των πεσόντων στον πόλεμο του αλβανικού μετώπου, αν δεν το έχει υλοποιήσει ακόμα .
Αυτό αποτελεί ελάχιστη απόδοση τιμής για τα παλικάρια, που έδωσαν τη ζωή τους στην υπεράσπιση της πατρίδας τους.
Η θυσία τους εκείνη εκτός από εθνική είναι και προσωπική και πρέπει να προβάλλεται και να αναγνωρίζεται με κάθε τρόπο και σε κάθε στιγμή.
Για να αξιολογήσουμε την ηρωική τους θυσία, θα πρέπει να γνωρίσουμε την αγωνία και την αυταπάρνηση, που υπέδειξαν, όταν έτρεχαν ακάλυπτοι πάνω στα ιταλικά μυδραλιοβόλα.
Καταθέτω σήμερα έναν μόνο διάλογο, που είχαν δύο Ανατολικιώτες την παραμονή της φονικότερης μάχης, που δόθηκε στο αλβανικό μέτωπο, στο ύψωμα Ιβάν.
Λίγο πριν τη βραδινή κατάκλιση οι στρατιώτες του 28ου συντάγματος πληροφορούνται, ότι την επομένη θα γίνει έφοδος για την κατάληψη του υψώματος Ιβάν.
Ο Δημητριάδης Δημήτριος πλησιάζει το λοχία, Τζεπέλη Λάζαρο ,και του εκμυστηρεύεται τους φόβους του.
– Λάζαρε ,του λέει, αν επιχειρήσουμε να καταλάβουμε το ύψωμα Ιβάν, οι Ιταλοί θα μας σκοτώσουν όλους,
Το ύψωμα είναι γυμνό και το υπερασπίζονται πέντε ιταλικές μεραρχίες…! Λάζαρε, φοβάμαι πολύ ! νομίζω ότι αύριο όλοι θα σκοτωθούμε…
Και ο Λάζαρος του απαντάει: Βρε Δημήτρη, μη φοβάσαι… οι Ιταλοί είναι δειλοί. Μόλις θα ρίξουμε πέντε κανονιές και θα φωνάξουμε “αέρα” θα το βάλουν στα πόδια. Και αύριο το απόγευμα θα πιούμε καφέ στην Κορυτσά.
Την άλλη μέρα οι σάλπιγγες ήχησαν έφοδο. Ο λοχίας, Λάζαρος Τζεπέλης, πολεμώντας όρθιος με το πολυβόλο στα χέρια σκοτώθηκε πάνω στο τρίτο συρματόφραγμα των Ιταλών.!
Στο σημείο αυτό καταθέτω μία καρτ ποστάλ, λάφυρο από Ιταλούς αιχμαλώτους, που έστειλε ο Λάζαρος Τζεπέλης στην αδελφή του, Ελλισάβετ, λίγο πριν σκοτωθεί.
Ο Δημήτρης γλίτωσε από θαύμα.. και όταν επέστρεψε αφηγήθηκε τη συνομιλία, που είχε με το Λάζαρο.
Η Κορυτσά απελευθερώθηκε στις 22- 11-1940 . Η απήχηση της νίκης ήταν παγκόσμια, γιατί ήταν η πρώτη πόλη στην Ευρώπη, που καταλήφθηκε από αντιπάλους του άξονα.
Ο Λάζαρος Τζεπέλης με τους νεκρούς συνήρωές του, έγραψαν την πιο χρυσή σελίδα της ιστορίας μας.
Με αφορμή τη νέα επέτειο της 28ης Οκτωβρίου του 1940 θα ήθελα να αναφέρω τα ονόματα των νεκρών ηρώων του Ανατολικού. Από αυτούς οι εννιά ήταν Πόντιοι και ο ένας Σμυρνιός, γεννημένοι όλοι σε μια πατρίδα, που τους την έκλεψαν.
Τώρα αγωνίστηκαν μέχρι θανάτου για να υπερασπιστούν τη νέα τους πατρίδα.
Τα ονόματά τους είναι γραμμένα στο μνημείο πεσόντων, στην κεντρική πλατεία του χωριού και η αφίσα με τις μορφές των ηρώων είναι αναρτημένη στα δημόσια κτήρια του Δήμου μας.
