Τα μεγάλα επιτεύγματα της Ευρώπης, τα οποία την είχαν καταστήσει ελκυστική σε παγκόσμιο επίπεδο, κινδυνεύουν να χαθούν και μάλιστα με δραματικό τρόπο
Τις τελευταίες δεκαετίες ο νεοφιλελευθερισμός δημιούργησε σε διεθνές επίπεδο ένα νέο τοπίο κοινωνικό, οικονομικό, πολιτικό και πολιτιστικό.
Ουσιαστικά υπήρξε μια «νεοφιλελεύθερη επανάσταση» με καταστροφικές συνέπειες. Ιδιαίτερα στην Ευρωπαϊκή Ενωση, πέρα από την απορρύθμιση της κοινωνίας, ο πολίτης έγινε πλέον ιδιώτης.
Αυτή η μετάλλαξη έφερε τη μαζική ιδιωτικοποίηση του πολίτη, την αποξένωση και απομόνωσή του. Χάθηκε η ζωντάνια, η συλλογικότητα και η αλληλεγγύη. Βασικά στοιχεία της ευρωπαϊκής ανοικοδόμησης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ο ακραίος ατομικισμός, η διάρρηξη των κοινωνικών δεσμών, η λιτότητα, η φτωχοποίηση, η ανεργία, η οικονομική και κοινωνική ανασφάλεια, η ανελέητη φορολόγηση έφεραν τη μεγάλη κρίση των λαών σε σχέση με την πολιτική και τους πολιτικούς.
Επιπλέον, η μεγάλη αδυναμία και η ανεπάρκεια της πολιτικής να αντιμετωπίσει τα σύγχρονα ζητήματα, η έλλειψη οραμάτων αποδυνάμωσαν τη δημοκρατία στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Τελικά κυριάρχησε η γραφειοκρατική και η τεχνοκρατική άποψη.
Η Ευρώπη, η οποία ξεκίνησε μεταπολεμικά με δημοκρατική, ειρηνική και κοινωνική δικαιοσύνη σαν προοπτική, απειλείται πλέον από ένα απρόσωπο, μη ανθρωποκεντρικό και σκληρά τεχνοκρατικό μοντέλο βίαιης ολοκλήρωσης. Ο νεοφιλελευθερισμός έχει χρησιμοποιηθεί για την επικράτηση της αγοράς έναντι του κράτους και του πολίτη.
Αυτή δεν είναι η Ευρώπη των δημοκρατικών οραματισμών, που πήραν την πρωτοβουλία όπως ο Αλτιέρο Σπινέλι. Υπάρχει σοβαρό δημοκρατικό έλλειμμα.
Τα μεγάλα επιτεύγματα της Ευρώπης, τα οποία την είχαν καταστήσει ελκυστική σε παγκόσμιο επίπεδο, κινδυνεύουν να χαθούν και μάλιστα με δραματικό τρόπο.
Παρουσιάζει αδυναμίες, ανικανότητα, αγκυλώσεις που υπονομεύουν την αποτελεσματική πολιτική για τις κρίσεις και τη στρατηγική διακυβέρνησης της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Το σύστημα της αυταρχικής εξουσίας που γεννήθηκε με τη συνθήκη του Μάαστριχτ και με την επικράτηση του σκληρού νεοφιλελευθερισμού διαμόρφωσε ένα νέο τοπίο εξουσίας. Η Γερμανία ηγεμονεύει απόλυτα. Η Ε.Ε. ή θα εκδημοκρατιστεί ή θα διαλυθεί.
Αντίθετα, η γερμανοποιημένη Ευρώπη κινείται, ήδη, στον δρόμο επικίνδυνων πολιτικών και οργανωτικών πειραματισμών.
Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος στο Ηνωμένο Βασίλειο σηματοδοτεί αυτή την εξέλιξη. Η ρευστότητα και οι πολιτικές ισορροπίες είναι πια σε πολύ λεπτό σημείο.
Κανείς δεν γνωρίζει, δεν μπορεί να προδιαγράψει πώς θα ολοκληρωθεί η διαπραγμάτευση μεταξύ Ευρωπαϊκής Ενωσης και Βρετανίας.
Ο εγκλωβισμός της Ευρώπης στην παγίδα της αβεβαιότητας μπορεί να έχει σοβαρές οικονομικές συνέπειες. Η πρόσφατη υποτίμηση της στερλίνας αλλά και του ευρώ, η αύξηση της τιμής του χρυσού και των ομολόγων μεγιστοποιούν τα προβλήματα για την εύθραυστη ευρωπαϊκή οικονομία.
Παραπέρα, η επιβράδυνση της οικονομίας των ΗΠΑ, η οποία έχει σχέση με την επιβράδυνση της κινεζικής οικονομίας και με τις τρέχουσες ανισορροπίες της παγκόσμιας αγοράς, εγκαλεί και την Ευρώπη.
Από τη μια πλευρά οι ΗΠΑ καταγράφουν σημαντική αύξηση της κατανάλωσης στο εσωτερικό τους, αλλά από την άλλη πλευρά η εξωτερική ζήτηση είναι πολύ μικρή.
Το πρόβλημα αυτό είναι ένα από τα σοβαρότερα της παγκόσμιας πολιτικής. Για τον λόγο αυτό πιέζουν οι Ηνωμένες πολιτείες να τελειώσει το γρηγορότερο η Διατλαντική Συμφωνία Εμπορίου και Επενδύσεων (ΤΤΙP) με την Ευρωπαϊκή Ενωση, η οποία θα επισφραγίσει την κυριαρχία των πολυεθνικών πάνω στα κράτη και τους λαούς.
Είναι πια κοινή πεποίθηση ότι ο διατροφικός έλεγχος που προσπαθούν να επιβάλουν οι ΗΠΑ με τη συμφωνία αυτή έχει βασικό στόχο την εξασφάλιση της ηγεμονίας στα κράτη και τους λαούς σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Υπάρχει ένας αθέατος πόλεμος για τον έλεγχο της διατροφής, ο οποίος επηρεάζει τη ζωή των ανθρώπων σε πλανητικό επίπεδο και για τον λόγο αυτό είναι ένα βαθιά πολιτικό ζήτημα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσπάθησε «στα κλεφτά» κι εντελώς μυστικά να κλείσει τη συμφωνία. Ευτυχώς η προσπάθεια ενημέρωσης από τα κοινωνικά κινήματα και τους οικολογικούς φορείς, οι μεγάλες διαδηλώσεις το τελευταίο διάστημα επέδρασαν καθοριστικά την κοινή γνώμη πολλών χωρών της Ευρώπης.
Ηδη υπάρχει ένα νέο τοπίο, πολλές χώρες προβληματίζονται για τη συμφωνία, η οποία είναι πολύ επικίνδυνη για την αγροτική οικονομία και την υγεία των χωρών της Ευρώπης.
Η Ε.Ε. σήμερα δεν είναι πια το σπίτι μας. Η Ευρώπη δεν αρέσει πια, δείχνει να φοβάται τη δημοκρατική έκφραση των λαών.
Το Brexit σηματοδοτεί την έναρξη της διαδικασίας αποσύνθεσης της Ε.Ε., η οποία αισθάνεται ζαλισμένη, έγινε πολλά κομμάτια. Υπάρχει μεγάλος κίνδυνος για την ενότητά της.
Είναι το τέλος των ελίτ των Βρυξελλών. Οσο περισσότερο οι τεχνοκράτες και οι ελίτ υιοθετούν αυστηρές πολιτικές λιτότητας, όσο περισσότερο εξανεμίζονται οι ελπίδες των πολιτών για εργασία, αξιοπρεπή ζωή και ασφάλεια, τόσο περισσότερο θα ενισχύεται η γοητεία των ακροδεξιών πολιτικών, που αντιπαρατάσσουν απλοϊκά συνθήματα και αποδιοπομπαίους τράγους στη λαϊκή οργή και απογοήτευση.
Ο συντηρητισμός και ο εθνικισμός αναπτύσσονται απειλώντας να γκρεμίσουν τα ιδεώδη της Ευρώπης. Αυτό συνέβη και στη διαδικασία του δημοψηφίσματος στην Αγγλία.
Αν θέλουμε να διασωθεί η Ευρωπαϊκή Ενωση, θα χρειαστεί να αλλάξει πορεία. Πρέπει να τελειώσουμε με τη λιτότητα και τα σκανδαλώδη κέρδη των σημερινών ελίτ, δηλαδή του 1% του πληθυσμού.
Να τελειώνουμε με τα καλά παιδιά τύπου Ζοζέ Μπαρόζο, του πρώην προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο οποίος πρόσφατα έγινε ηγετικό στέλεχος της Goldman Sachs, της αμερικανικής τράπεζας που ουσιαστικά έπαιζε καταλυτικό ρόλο για την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008!
Για την ανοικοδόμηση και επαναθεμελίωση της νέας Ευρώπης καθοριστική είναι η πρόκληση της Αριστεράς.
Πρέπει να πάρει πρωτοβουλίες, να εκφράσει τον προβληματισμό των λαών και να συμμετάσχει ενεργητικά στον νέο ευρωπαϊκό χώρο. Να οικοδομήσει πολιτικές και κοινωνικές συμμαχίες, να διαμορφώσει συγκεκριμένες και χειροπιαστές προτάσεις για τη νέα αρχιτεκτονική της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Να επεξεργασθεί ένα νέο πρόγραμμα οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης, με σχέδιο για την παραγωγική οικοδόμηση της νέας οικονομίας, το οποίο θα αντιπαρατίθεται στον νεοφιλελευθερισμό.
Για την υλοποίηση αυτής της νέας στρατηγικής, για το εναλλακτικό σχέδιο της Ευρώπης, είναι ιστορική η ευθύνη της Αριστεράς να κινητοποιήσει και να παραγάγει νέες μορφές έκφρασης και συμμετοχής της κοινωνίας και των εργαζομένων.
Για την προοπτική αυτή επιβάλλεται μια νέα πολιτική ψυχολογία, η ανανέωση της πολιτικής και η αντιπροσωπευτική δημοκρατική έκφραση του μαζικού κινήματος με νέες ιδέες και απόψεις για την πολιτική ηγεμονία, αξιοποιώντας την πλούσια σκέψη του Γκράμσι και του Ενρίκο Μπερλινγκουέρ.
Η πολιτική πρωτοβουλία του ΣΥΡΙΖΑ και η υποψηφιότητα του Αλέξη Τσίπρα στις ευρωεκλογές ήταν μια δυναμική παρουσία και συνέβαλε στην κινητικότητα της ευρωπαϊκής Αριστεράς.
Σήμερα όμως χρειάζεται η Αριστερά να ενδυναμώσει την παρουσία της πρωταγωνιστώντας στην προοπτική της νέας Ευρώπης.
Σε μια κρίσιμη περίοδο κατά την οποία, ιδιαίτερα μετά το Brexit, η Ευρώπη γίνεται προβληματική, η Ρωσία ενδυναμώνεται, η ανάπτυξη της Κίνας επιβραδύνεται, οι εκλογές στις ΗΠΑ ίσως επηρεάσουν τις γεωπολιτικές εξελίξεις σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η κατάσταση που επικρατεί σήμερα απαιτεί να οικοδομήσουμε μια νέα στρατηγική για μια πραγματική εναλλακτική διέξοδο για τον σημερινό κόσμο.
Ο νεοφιλελευθερισμός χωρίς αντίβαρο, η οικονομική κρίση, η αλλαγή του συσχετισμού δυνάμεων εμπεριέχουν κινδύνους, γεννούν πολέμους, μαζικές μετατοπίσεις πληθυσμών, πρόσφυγες σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Μπορεί ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, που έχει συμπληρώσει 70 χρόνια ζωής, να επανεξετάσει τον ρόλο του ως υπερεθνικού οργάνου για την παγκόσμια διακυβέρνηση και ειρήνη; Η τεράστια αυτή διπλωματική μηχανή μπορεί να καταστεί αποτελεσματική; Η τελευταία πετυχημένη διεθνής διάσκεψη για το κλίμα που έγινε στο Παρίσι έδειξε ότι υπάρχουν αρκετά περιθώρια.
Το ότι για πρώτη φορά με πρωτοβουλία του ΟΗΕ υπογράφτηκε από όλους τους ηγέτες του κόσμου η συμφωνία για την κλιματική αλλαγή είναι ένα αισιόδοξο βήμα.
Στο νέο γεωπολιτικό πλαίσιο που διαμορφώνεται, η νέα, επαναθεμελιωμένη Ευρώπη θα πρέπει να στοχεύει στο να γίνει παράγοντας της διεθνούς ανάπτυξης και ειρήνης.
Ρούλης Κοκελίδης
επίτιμο μέλος της ΕΣΗΕΑ, διδάσκει στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια
Πηγή: www.efsyn.gr
