Ορισμός του χορού:
Χορός είναι η εξ ορισμού φυσική ανάγκη του ανθρώπου να κινείται από την πρώτη ημέρα της γέννησής του. Γι’ αυτό ο Σωκράτης θεωρεί το χορό ΄΄ως παμμερή άσκησιν΄΄,
ο Πλάτων θεωρεί το χορό ΄΄ ως θείο δώρημα. ΄΄
Είναι ακόμα η εσωτερική ανάγκη του ανθρώπου να κινηθεί προς δημιουργικές ασχολίες, όπως είναι η επαφή με τη φύση και την εργασία.
Η γέννηση των χορευτικών κινήσεων πάνω σ’ έναν ρυθμό είναι αυτό, που ονομάζουμε χορό.
Στο σύγχρονο κόσμο ένα είναι γεγονός ,πως όλοι οι λαοί διεκδικούν τους χορούς τους ως σημαντικό κομμάτι του πολιτισμού τους.
Υπό αυτήν την έννοια οι εθνοτικοί χοροί αποκτούν και μία σημαίνουσα θέση στο ΄΄ χρηματιστήριο ΄΄ του παγκόσμιου πολιτισμού.
Αυτό το δικαίωμα της διεκδίκησης της πολιτιστικής κληρονομιάς και της ταυτότητας άρχισε να γίνεται αποδεκτό στην Ευρώπη και στην Αμερική ήδη από τον 17ο αιώνα.
Η αξία του χορού πηγάζει από την πεποίθηση ότι ο λαϊκός χορός είναι αυθεντική παράσταση μιας αρχαίας κληρονομιάς, είναι δηλαδή κάτι σαν κιβωτός διάσωσης ενός λαού ή ενός έθνους . (για ‘μας τους προσφυγοποιημένους λαούς αυτό το συναίσθημα είναι φορτισμένο περισσότερο).
Αυτή η ταύτιση με τη δυναμική και τους συμβολισμούς του έθνους και του λαού ,που εμπεριέχει ο χορός, παρακίνησε πολλούς πολιτικούς, ερευνητές και επιστήμονες να ασχοληθούν ιδιαίτερα με το θέμα, μετά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο και να αναζητήσουν και να καταγράψουν αντιπροσωπευτικούς χορούς.
Η ταυτότητα του ποντιακού χορού, στοιχεία προσδιορισμού
Προκειμένου να οροθετήσουμε την ταυτότητα των ποντιακών χορών ,θα πρέπει να συγκεντρώσουμε όλα εκείνα τα στοιχεία, που μπορούν να προσδώσουν σε αυτούς εθνοτικά χαρακτηριστικά.
Ένας από τους λόγους ,που επιβάλλεται σήμερα να καταγράψουμε και να ταυτοποιήσουμε τους ποντιακούς χορούς, είναι το αίσθημα ασφαλείας που αυτή η ταυτοποίηση θα προσδώσει στη συνέχεια και τη διάσωση της ποντιακής ταυτότητας.
Ο ποντιακός λαός, που λόγοι βίας τον υποχρέωσαν να ζει έξω από τα όρια της ιστορικής του πατρίδας , αναγκάζεται σήμερα να αυτοπροσδιορίζεται περισσότερο από τους ελλαδίτες συνέλληνές του με συμβολισμούς και υποστάσεις, που του προσδίδουν αυτή την ιδιαίτερη εθνοτική του υπόσταση.
Η παρούσα προσέγγιση για την ταυτότητα των ποντιακών χορών προέκυψε ως ιστορική ανάγκη , γιατί στο χορευτικό ρεπερτόριο των ποντίων στον ελλαδικό χώρο για διάφορους λόγους έχουν προστεθεί πάρα πολλοί χοροί που δεν έχουν ιστορική, χορολογική και ανθρωπολογική σχέση με τους ποντιακούς χορούς.
Ο ποντιακός χορός μαζί με τη γλώσσα ,τα ήθη, έθιμα και το τραγούδι αποτελεί για τον παγκόσμιο πολιτισμό την κιβωτό, που εμπεριέχει πρωτογενές πολιτισμικό υλικό, που παραπέμπει στην ομηρική και κλασική Ελλάδα.
Ο σύγχρονος ερευνητής , θα διαπιστώσει ότι αυτοί οι χοροί χάνονται στην ελληνική αρχαιότητα την εποχή του μυθικού θεού του ύπνου ΄΄ Μώμου ΄΄ ταυτίζονται με τους διονυσιακούς χορούς , τον πυρρίχιο και τους διθυράμβους.
Οι ποντιακοί χοροί είναι η βιωματική αρχαία ιστορία ,και αν οι σύγχρονοι χορολόγοι του αρχαίου δράματος θελήσουν να αναζητήσουν αυθεντικά κινησιολογίκά στοιχεία από το αρχαίο δράμα, αυτά θα πρέπει να τα αναζητήσουν στους ποντιακούς χορούς.
Ο ποντιακός χορός δεν αποτέλεσε ποτέ αντικείμενο επιστημονικής έρευνας και ενασχόλησης τόσο από την χορολογική όσο και από την ανθρωπολογική του προσέγγιση .
Ελάχιστες είναι οι μελέτες και οι καταγραφές που έχουν εκπονηθεί. Τις πρώτες γραπτές μαρτυρίες έχουμε από τον Ξενοφώντα 401π.χ. που μας περιγράφει τον πυρρίχιο χορό Σέρα.
Ακολουθεί η καταγραφή του καθηγητή στο πανεπιστήμιο του Λος Άντζελες D. Kilpatrick που δημοσιεύτηκε στο ΄΄Αρχείο του Πόντου΄΄ , η καταγραφή του Κωνσταντίνου Παπαμιχαλόπουλου Περιήγησις εις τον Πόντον 1903 και η έρευνα του Δημήτρη Κουτσογιανόπουλο ΄΄ Οι ποντιακοί χοροί ΄΄ που δημοσιεύτηκε το 1966 στο αρχείο του Πόντου ΚΗ σ.72-123
Η καταγραφή τους και η περιγραφή τους όμως ως στοιχείο του ποντιακού πολιτισμού έγινε από το σύνολο σχεδόν των ποντίων λόγιων, που έζησαν και πέθαναν στον Πόντο ή που ήρθαν ως πρόσφυγες στην Ελλάδα.
Αυτές οι μαρτυρίες θα πρέπει να αποτελέσουν τα μοναδικά στοιχεία έρευνας και μελέτης για την ταυτοποίηση των ποντιακών χορών σήμερα.
Οποιαδήποτε άλλα στοιχεία ΄΄χοροί ΄΄ δηλαδή που δε μνημονεύονται έστω και από έναν από τους πόντιους λαογράφους δεν μπορεί και δεν είναι δυνατόν να ενταχθούν ως αυτόνομοι και ανεξάρτητοι χοροί στο χορευτικό μας οπλοστάσιο.
Οι διάφορες χορευτικές παραλλαγές, που είναι φυσικό να εμφανίζονται από χωριό σε χωριό ή από περιοχή σε περιοχή ακόμα και με διαφορετικές ονομασίες, δεν μπορούν να συγκροτούν και να στοιχειοθετούν την ταυτότητα ενός νέου χορού αλλά να αποτελούν μια απλή παραλλαγή των ιστορικών μας χορών όπως ΄΄ομάλ , τικ , τρομαχτόν ,σέρα .΄΄
Οι χορευτικές παραλλαγές δημιουργούνται από πολλούς παράγοντες και είναι απολύτως κατανοητές, ποτέ όμως δεν αλλοιώνουν και δεν αλλάζουν τα βασικά χαρακτηριστικά του μητρικού χορού, που έχει τον ρυθμό, το μέτρο τη μελωδία και τα βασικά βήματα ίδια.
Στην περίπτωση των ποντιακών χορών και στην προσπάθεια κάποιοι να εντυπωσιάσουν μέσα από τον αριθμητικό γιγαντισμό και την΄΄ ερευνητική τους δεινότητα ΄΄ για ανακάλυψη και εφεύρεση κάποιων χορών βάφτισαν με άλλη ονομασία τις μικρές χορευτικές παραλλαγές των ιστορικών ποντιακών χορών.( για να γίνει κατανοητό στην περιοχή της άνω Ματσούκας το χορό Τικ τον χόρευαν μονά αλλά δεν τον ονομάτιζαν ως μονό Τίκ αλλά το έλεγαν απλώς Τίκ. Ο ίδιος χορός μπορεί να έχει ονόματα όπως :
΄΄ μονόν ,διπλόν τικ, τ’ απάν και κά, λαγγευτόν , τρομαχτόν, χοροντικόν, χυτόν, χυμιχτόν, τικ ‘ς σο γόνατον. τικ πορπατευτόν κ.τ.λ.΄΄
Ο ποντιακός χορός Ομάλ, από τους παλαιότερους και ομορφότερους του Πόντου. συναντάτε με πολλές ονομασίες , όπως ΄΄Κοδεσποινιακόν΄΄ Γιαβαστόν, Ομάλ’ Τραπεζούντας, Ομάλ’ μονόν ,
Η νέα τεκμηρίωση των ποντιακών χορών θα πρέπει να γίνει στη βάση των ιστορικών χορών και όχι με τις παραλλαγές αυτών.
Ο πολιτισμός του πόντου μέσα από την μακραίωνη διαδρομή του είναι θεμελιωμένος και οριοθετημένος μέσα σε περιορισμένα και συγκεκριμένα κοινωνικά πλαίσια και ιστορικές δομές.
Η σκηνική και χορογραφική αναπαράσταση των ποντιακών χορών κυριαρχείται από την απουσία εσωτερικών μεταβολών και αντιθέσεων, γι αυτό η χορευτική ποντιακή διαδικασία αντανακλά στον Πόντο αντικειμενικά πολιτιστικά πρότυπα όπως: γλώσσα , μουσική ,ρυθμός ,ήθη και έθιμα) .
Μαρτυρεί ακόμα πανομοιότυπες κοινωνικές δομές, που φανερώνουν μια εθνοτική ισορροπία και γαλήνη όπως εκφράζεται αυτή μέσα από την ανθρωπολογική ανάλυση τους.
Ο Πλάτων στους Νόμους 813 κ.ε. χωρίζει τους αρχαίους χορούς σε ειρηνικούς και πολεμικούς , όπως χωρίζουμε και σήμερα τους ποντιακούς.
Στο 815 α γράφει για την προέλευση του χορού, η οποία μας λέει ότι δεν είναι τίποτε παρά η σωματοποίηση της ομιλίας.
Κρατώ τον πλατωνικό ορισμό για το χορό αναλογιζόμενος πώς θα μπορούσε ένας λαός ,που η γλώσσα του ταυτίζεται με την ιωνική του Ομήρου… 850 χρόνια Π.Χ. !! οι χοροί του να μην ακολουθούν παράλληλη ιστορική πορεία με αυτή της γλώσσας, που τους συνοδεύει στους περισσότερους ρυθμούς. Είναι βέβαιο ότι αυτοί χάνονται στα βάθη των αιώνων και φτάνουν στο μύθο του Αρχαίου σκωπτικού Θεού ΄΄Μώμου ΄΄ Εξ’ ού και ο ποντιακός χορός ΄΄Μωμό- γεροι΄΄
Θα αποτελούσε μέγιστη ιεροσυλία και καταισχύνη κάποιος νεοέλληνας στη σημερινή μας εποχή , να επιχειρήσει να αλλοιώσει ,να παραχαράξει με προσθήκες από αλλοεθνείς χορούς ΄΄ όπως τούρκικους ,αρμένικους, κουρδικούς ,ασύριους ή ρωσικούς χορούς.)
΄΄ Όταν μάλιστα κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας ,ο χορός σε συνδυασμό με το τραγούδι , αποτέλεσε ένα ισχυρό όπλο ενάντια στην αλλοτρίωση και την απώλεια της εθνικής συνείδησης. ΄
Πολλούς από τους Χορούς που παρεισέφρισαν στο χορευτικό μας σύνολο , τους χόρεψαν για κάποιους λόγους και περιστασιακά μικρές ομάδες ποντίων , για ένα πολύ μικρό διάστημα κατά τις οικονομικές και άλλου είδους μεταναστεύσεις που έγιναν έξω από τα γεωγραφικά όρια του πόντου.
Είναι ιστορικά και ηθικά ανεπίτρεπτο αυτόν τον πολιτιστικό θησαυρό των αρχαιοπρεπών χορευτικών στοιχείων να τον συνταυτίσουμε με τους πολιτισμούς άλλων λαών, που ως κέντρο ιστορικό έχουν τις στέπες τις Κασπίας και τις Μογγολίας.
