Είναι αλήθεια πως ενώ σε μεταγενέστερη απόκρυφη διήγηση, υπάρχει μια περιγραφή της «Εις Άδου Καθόδου» αλλά και Αναστάσεως του Χριστού, στις βιβλικές πηγές τα πράγματα είναι διαφορετικά. Εκεί μαρτυρείται η πληροφορία πως ο Χριστός κατήλθε στον Άδη και κήρυξε χωρίς άλλες λεπτομέρειες (Α΄ Πέτρου 3:18-19). Αντίθετα μαρτυρούνται, εκτενώς, ο αναστάσιμος ευαγγελισμός των μυροφόρων και των μαθητών, εμφανίσεις του αναστημένου Χριστού και εν τέλει η Ανάληψή του.
Η πρώτη αναστάσιμη ευαγγελική μαρτυρία, η οποία τίθεται και ως κύρια εικόνα της Αναστάσεως στον Κύκλο του Δωδεκαόρτου ως «Λίθος», υπάρχει και στους 4 Ευαγγελιστές, πράγμα σπάνιο(Ματθαίος 28:1-10, Μάρκος 16:1-11, Λουκάς 24:1-12, Ιωάννης 20:1-18).
Η ημέρα στους Εβραίους εισέρχονταν στις 6 το απόγευμα. Κανονικά η σημασία του ελληνικού ρήματος «επιφώσκω» δεν αφήνει περιθώρια: είτε εννοείται το ξημέρωμα, είτε αυτός ο οποίος κάνει κάτι να λάμψει, εν προκειμένω ο Θεός ανατέλλοντας τον Ήλιο. Αν και έτσι υφίσταται εδώ, στην περίπτωση του Κατά Λουκά 23:54, το ρήμα μαρτυρεί την δύση του ηλίου ως ιουδαϊκή ανατολή, δηλαδή 6 το απόγευμα. Οι μυροφόρες δεν πήγαν για τυπική επίσκεψη στον τάφο. Πήγαν για να αποδώσουν νεκρικές τιμές και κατά τον Μάρκο για την μύρωση, την οποία από την 1η ώρα του Σαββάτου (18:00 σημερινή της τότε Παρασκευής) μέχρι και την 12η απογευματινή (17:59 σημερινή του τότε Σαββάτου), δεν μπορούσαν να προσφέρουν: Υπήρχε η διπλή αργία του εβραϊκού Πάσχα και του Σαββάτου του Πάσχα. Στον Μάρκο αναφέρεται, ρητά, η ανατολή του ηλίου ως ώρα Αναστάσεως.
Κατά τον Ματθαίο, οι μυροφόρες ήταν η Μαρία η Μαγδαληνή, και η άλλη Μαρία ή Μαριάμ, πιθανότατα η Θεοτόκος. Ο Μάρκος μάλλον καλεί την Θεοτόκο ως Μαρία του Ιακώβου, αφού ο Ιάκωβος ήταν αδελφόθεος ως τέκνο του Ιωσήφ. Ο ίδιος ευαγγελιστής αναφέρει την Σαλώμη. Στον Λουκά μαρτυρείται τινά Ιωάννα, χωρίς να είναι βέβαια αν πρόκειται για την Σαλώμη, μητέρα των Ιωάννη ευαγγελιστή και Ιακώβου. Μαρτυρεί μάλιστα και άλλες «λοιπαί συν αυταίς».
Υπάρχει σαφής περιγραφή σεισμού, η εμφάνιση Αγγέλου (νεανίσκου κατά Μάρκον), ενδεδυμένου ενδόξου λευκού, η αποκύλιση του σφραγιστικού λίθου του τάφου και κάθισμα επί λίθου. Έχουμε έναν παλαιστικό ή στρατιωτικό συμβολισμό της νίκης επί του Άδου. Το ένδοξο λευκό του δημιουργεί συνειρμούς με αρχαίες σχετικές εικόνες, όπως το θείο λευκό των ίππων του ομηρικού Ρήσου. Κυρίως, όμως, συνδέεται με το λευκό του Χριστού κατά την Μεταμόρφωση, χωρίς, όμως, να ταυτίζεται ο κτιστός με τον άκτιστο. Εδώ έρχεται να προστεθεί η μαρτυρία του Λουκά, ο οποίος αναφέρει όχι έναν αλλά δύο άνδρες / Αγγέλους Κυρίου «εν εσθήτι αστράπτουση» ή «εν εσθήσεσι αστράπτουσαις».
Στον Μάρκο, όμως, ο λίθος είναι μεν αποκεκυλισμένος, αλλά ο Άγγελος καθόταν εντός του μνημείου «εν τοις δεξιοίς». Κατά τον Χρυσόστομο, ο σεισμός έγινε για να ξυπνήσουν αυτές οι οποίες είχαν αποκοιμηθεί περιμένοντας το χάραμα, αλλά και οι στρατιώτες της φρουράς, για να μαρτυρήσουν στους Φαρισαίους. Όμως στον Ματθαίο, δεν μαρτυρείται ο ύπνος. Γενικά στον Ματθαίο δίδεται η εντύπωση, πως οι Μυροφόρες υπήρξαν αυτόπτες της στιγμής της Αναστάσεως. Ενδιαφέρουσα είναι η άποψη του Χρυσοστόμου, κατά την οποία ο Άγγελος δεν απευθύνθηκε προς αυτές ως ειρηνοποιός, αλλά μάλλον ως κριτής (εκτελεστής όπως στην Έξοδο θα έλεγα εγώ), λέγοντας να μη φοβούνται εκείνες (προφανώς ως πιστές και υπό του Σταυρού), υπαινισσόμενος εκείνους οι οποίοι αρνήθηκαν. Υποθέτω πως ο Χρυσόστομος εδώ έχει υπόψιν του την προφητεία του Λουκά στο 23:28-31.
Ωστόσο στον Ιωάννη, τα πράγματα έχουν διαφορετικά και πιο σαφή. Η Μαγδαληνή ήταν η πρώτη που αντιλήφθηκε την απουσία του σώματος, αλλά εκ της χρήσης του ρήματος «οίδαμεν», εξυπακούεται πως δεν ήταν η μόνο μυροφόρα. Τρέχει, λοιπόν, στο Πέτρο και τον Ιωάννη, χωρίς να έχει συναντήσει κάποιον Άγγελο μέχρι εκείνη την στιγμή. Μέχρι αυτήν τη στιγμή για Ανάσταση ούτε λόγος. Πρώτος έφτασε στο σημείο ο Ιωάννης, κάτι το οποίο δίνει μεγάλη σημασία στην ευαγγελική μαρτυρία του. Είδε τα οθόνια κάτω, σταμάτησε και δεν εισήλθε στο μνημείο.
Τα οθόνια, όπως παρατηρεί ο Χρυσόστομος, είναι δείγμα της μη κλοπής του Κυρίου. Κολλάνε πάνω στη σάρκα και εάν γίνονταν απόπειρα για να τα αφαιρέσουν, εκτός ότι το πιθανότερο θα ήταν το γδάρσιμο της σαρκός, δεν θα εξυπηρετούσε καμία λογική. Θα χάνονταν άσκοπα χρόνος: ένας κλέφτης δεν έχει τον χρόνο σύμμαχο, ιδίως όταν οι Ρωμαίοι φρουροί είναι απέξω, έστω και κοιμώμενοι.
Πρώτος εισήλθε στο μνημείο ο Πέτρος και μόνο μετά από αυτόν ο Ιωάννης. Στον Τάφο μέσα, το σουδάριο, το κάλυμμα, δηλαδή, της κεφαλής του νεκρού, βρισκόταν τοποθετημένο με τάξη. Ένας κλέφτης, ποτέ δεν ταξινομεί στον τόπο του εγκλήματος. Στους παρόντες μαθητές του Χριστού, τότε υπήρξε πίστη αλλά και δωρεά της ερμηνείας της ρήσης του Κυρίου «δει αυτόν εκ νεκρών αναστήναι». Άρα πρώτα εισήλθε η Μαρία η Μαγδαληνή, μετά οι μαθητές, χωρίς έως του σημείου αυτού, να έχουν ευαγγελισθεί υπό Αγγέλου την Ανάσταση.
Οι δύο έφυγαν, αλλά παρέμεινε η Μαρία η Μαγδαληνή, απαρηγόρητη συν τοις άλλοις και για την κλοπή του σκηνώματος, όπως νόμιζε. Κατά το Χρυσόστομο, ενισχύθηκε η πίστη της, αλλά και τιμήθηκε, αντικρίζοντας τους ευαγγελιστές 2 Αγγέλους, καθήμενους επί της νεκρικής λίθινης κλίνης: ο ένας στέκονταν όπου πριν και η κεφαλή του νεκρού Χριστού, ο έτερος εκεί όπου και οι πόδες του.
Ξαφνικά, στρέφοντας πίσω αντίκρισε τον Κύριο. Ο Χρυσόστομος υποθέτει, πως όταν εμφανίστηκε ο Κύριος, πρέπει η Μαρία να είδε την διαφορά στα μάτια των Αγγέλων. Έτσι γύρισε πίσω και στην αρχή τον νόμιζε για τον υπεύθυνο κηπουρό, αφού ο τάφος βρισκόταν μέσα σε κήπο. Φαίνεται πως μετά την πρώτη επαφή, κοίταξε πάλι, προς τους Αγγέλους, γιατί όταν άκουσε το όνομα της, ξανάστρεψε το βλέμμα προς τον Κύριο. Ο Χριστός δεν άφησε τη Μαγδαληνή να τον αγγίξει, αφού δεν είχε ακόμα ανέβη προς τον Πατέρα. Ο Χρυσόστομος ερμηνεύει πως η απόκριση αυτή είναι από διάκριση, για να μην την λυπήσει, μιας που πλέον δεν θα μπορούσαν να συναναστρέφονται όπως και πριν, με το θνητό σώμα.
Με βάση την μαρτυρία του Ιωάννη, μπορεί να κατανοηθεί η αναφορά του Ματθαίου, πως η Μαρία Μαγδαληνή και η έτερη Μαρία, όταν πορεύθηκαν προς αναγγελία της Ανάστασης στους Μαθητές (Στον Μάρκο κατ΄εντολή Αγγέλου με αναφορά στον Πέτρο) είδαν τον Κύριο, που τους μήνυσε συνάντηση στη Γαλιλαία.
Πρέπει εδώ να τονίσουμε, πως το Κατά Μάρκον παρουσιάζει ένα πρόβλημα ακεραιότητας του κειμένου του. Σε πολλά χειρόγραφα, ολοκληρώνεται στον στίχο 8. Σε αρκετά τέτοια χειρόγραφα υπάρχει ως κεφ. 16, στίχος 20, η παρακάτω κατακλείδα: «Πάντα δε τα παρηγγελμένα τοις περί τον Πέτρον συντόμως εξήγγειλαν. Μετά δε ταύτα και αυτός ο Ιησούς από ανατολής και άχρι Δύσεως εξαπέστειλεν δι΄ αυτών το Ιερό και Άφθαρτο Κήρυγμα της Αιωνίου Σωτηρίας. Αμήν!». Αυτό, ίσως, θα μπορούσε να δώσει μια επιπλέον εξήγηση, γιατί σε εικόνες της βυζαντινής εικόνας της Αναστάσεως / Εις Άδου Καθόδου, ο Χριστός έχει φορά άλλοτε προς την Ανατολή και άλλοτε προς την Δύση (δεξιά και αριστερά). Η κριτική έκδοση της Καινής Διαθήκης των Nestle–Aland θεωρεί τόσο κατακλείδα αυτή, όσο και τους στίχους 9 έως 20 πρόσθετους. Όμως μαρτυρούνται σε πολλούς κώδικες και ήδη από τον Β΄ αιώνα, έχουμε μαρτυρίες και για τις δύο παραλλαγές – παραδόσεις.
Γράφει ο Κόττης Κωνσταντίνος
