Μια από τις μεγαλύτερες πνευματικές ελληνικές μορφές, από τις πολλές που έχει αναδείξει η Μείζων Ελλάς της καθ΄ημάς Ανατολής, κηδεύονταν σαν σήμερα, την 1η Ιανουαρίου του 379. Δεν είχε προλάβει να ζήσει ούτε καν 50 χρόνια, όταν ο Θεός που τόσο άδολα και ακούραστα υπηρέτησε τον κάλεσε κοντά του.
Είδε για πρώτη φορά το φώς της ζωής κάπου στα 330, μάλλον, στη Νεοκαισάρεια του Πόντου(πλέον τουρκ. Niksar), καθώς από εκεί ήταν ο πατέρας του, επίσης Βασίλειος. Η μάμμη του και μητέρα του πατρός του Μακρίνα, υπήρξε μαθήτρια του Γρηγορίου του Θαυματουργού(†270 ή ~275;). Οι δύο τελευταίοι για να γλιτώσουν κατά τον διωγμό(305-311 μ.Χ.) του Γαλέριου Μαξιμιανού ή του Μαξιμίνου του Β΄, παρέμειναν για χρόνια στα δάση του Πόντου τρεφόμενοι κυρίως με κυνήγι ελαφιών. Εν ολίγοις ο Βασίλειος εξήλθε από ένα σπίτι γενιάς αγωνιστών. Η μητέρα του Εμμελία κατάγονταν από την Καισάρεια(πλέον τουρκ. Kayseri) της Καππαδοκίας. Αμφότεροι γόνοι ευγενών και σημαντικών για την περιοχή τους οίκων. Είχε 3 αδέρφια: τους Γρηγόριο και Πέτρο που εν συνεχεία ανεδείχθησαν επίσκοποι, και τον Ναυκράτιο που κλήθηκε στην ασκητική οδό. Οι αδερφές του επίσης πολλές, 5. Από αυτές η Μακρίνα ή νεώτερη, έγινε μοναχή. Εν ολίγοις μια αληθινή Αγία Οικογένεια, όχι σαν την ψεύτικη «φράγκικη» των Χριστουγεννιάτικων card postal’s.
Σπούδασε στην Καισάρεια της Καππαδοκίας, μετά στην Κωνσταντινούπολη, ίσως στον περίφημο Εθνικό Λιβάνιο, και τέλος στην θρυλική Αθήνα όπου νωρίτερα είχε καταφθάσει ο Γρηγόριος. Στην τελευταία παρακολούθησε φιλοσόφους της εποχής όπως οι Προαιρέσιος και Ιμέριος σπουδάζοντας φιλολογία, ρητορική, φιλοσοφία (ήτοι ηθική, φυσική, μεταφυσική) και ως ένα βαθμό Ιατρική. Κάπου στα 355, ίσως συναντήθηκε με τον Ιουλιανό, ενώ το 356 θα περατώσει τις σπουδές του και θα επιστρέψει. Επαγγελματικά πριν αφοσιωθεί στο Θεό, εξάσκησε στην Καισάρεια, μάλλον με μεγάλη επιτυχία, το επάγγελμα του ρητοροδιδασκάλου. Κάπου στα 357, περιόδευσε σε διάφορα ασκητικά κέντρα για να κάνει τρόπον τινά «το μεταπτυχιακό του»: Μεσοποταμία, Συρία, Παλαιστίνη, Αίγυπτο, γνωρίζοντας διαφορετικές μορφές μοναχισμού. Συνδέθηκε με τον Μεγάλο Αθανάσιο, και τον Ευστάθιο Αντιοχείας, γνωστό για την υπερασκητικότητα, αλλά και το πνευματομαχικό αιρετικό, στο τέλος, φρόνημα του. Τα χρόνια αυτά υπήρξαν καθοριστικά για τον Βασίλειο. Το ίδιο έτος ή ενδεχομένως το 358, βαπτίζεται Χριστιανός(συνήθεια της εποχής η όψιμη Βάπτιση όπως το ίδιο έκανε και ο Μέγας Κωνσταντίνος(†337). Ακολούθησε εν τέλει την μοναχική οδό, αφού στο μεταξύ είχε κοιμηθεί ο αδερφός του μοναχός Ναυκράτιος.
Μεταξύ του 358 και του 360 χειροτονήθηκε διάκονος, και έλαβε μέρος ως παρατηρητής στην Ενδημούσα Σύνοδο της Κωνσταντινουπόλεως του 360. Εκεί που οι ακμάζουσες και κυρίαρχες τότε και για πολλά χρόνια Αρειανικές αιρετικές συνιστώσες(κάτι σαν τους σημερινούς Μάρτυρες του Ιεχωβά), έκαναν ξεκαθάρισμα λογαριασμών. Ένα χρόνο μόλις πριν αναρριχηθεί ο Ιουλιανός στην εξουσία και ξεσπάσει ο μεγάλος διωγμός.
Περί το 359 ασκήτευε με τον αδελφικό του φίλο Γρηγόριο τον Θεολόγο στην Αριανζό της Καππαδοκίας(μάλλον το σημερινό χωριό Sivrihisar). Χειροτονήθηκε πρεσβύτερος το 364 και επίσκοπος το 370, όχι πάντως χωρίς αντιρρήσεις από διάφορες μερίδες αιρετικών. Σε εποχή αναβιώσεως της φιλοαρειανικής πολιτικής από τον αυτοκράτορα Ουάλη. Δεν άργησε και η σειρά του, αφού τον χειμώνα του 371 απεστάλη στην Καισάρεια ως αυτοκρατορικός λεγάτος ο ύπαρχος Μόδεστος, «προς γνώσιν και συμμόρφωσιν των αντιφρονούντων Ορθοδόξων επισκόπων». Για τον Βασίλειο οι δύο εξουσίες, πολιτική και εκκλησιαστική, έχουν σαφώς διακριτές αρμοδιότητες. Ο ίδιος δεν επέτρεπε κοσμικές επεμβάσεις στα εκκλησιαστικά πράγματα. Χώρια που δεν μπορούσε να εξισώσει το αιώνιο με το προσωρινό. Απειλήθηκε με δημεύσεις και βασανιστήρια. Προέταξε το ανύπαρκτο της περιουσίας του και το φιλάσθενο του οργανισμού του που θα βοηθούσε στο να μην αντέξει πολύ στα βασανιστήρια. Την εξορία την γλίτωσε τελευταία στιγμή όταν ιδίοις όμμασι ο αυτοκράτωρ διαπίστωσε το ποιόν του Βασιλείου, με αποτέλεσμα αντί να προσυπογράψει το διάταγμα, να του χορηγήσει χρήματα για το φιλανθρωπικό του έργο !
Αφιέρωσε την ζωή του σε τρία πράγματα: 1) Το πρώτο ήταν ενότητα των Χριστιανών, αφού η Αρειανική αίρεση μάστιζε ακόμα το Χριστεπώνυμο πλήρωμα. Μετά τον θάνατο του Μ. Αθανασίου (†373) κατέστη ηγέτης των Ορθοδόξων. Συνέβαλε τα μέγιστα στην τελική επικράτηση της Ορθοδοξίας την οποία πάντως δεν πρόλαβε να ζήσει. Το δεύτερο ήταν η φιλανθρωπία. Έχοντας σημαντική περιουσία υπ΄αμφοτέρων των γονέων του, φρόντισε από νωρίς να την αποποιηθεί. Ίδρυσε κοντά στην Καισάρεια ένα συγκρότημα που περιελάμβανε γηροκομείο, ορφανοτροφείο, νοσοκομείο, πτωχοτροφείο, και ξενοδοχείο. Ήταν η περίφημη Βασιλειάς. Το τρίτο ήταν η εφαρμογή της δικής του οπτικής για τη μορφή που έπρεπε να έχει ο Μοναχισμός. Πίστευε λιγότερο στον μη κοινωνικό αναχωρητισμό του Αντωνίου(†356) και τον συγκεντρωτισμό σε μεγάλες Μονές του κοινοβιακού Παχωμίου(†348), στην παρουσία ή κοινωνική προσφορά των μοναχών στον κόσμο. Τα δύο του έργα, «Όροι κατά Πλάτος» και «Όροι κατ΄ επιτομή» που έγραψε μεταξύ των ετών 358 και 364 αλλά και τα ασκητικά του έργα, απετέλεσαν και αποτελούν σήμερα βασικό ανάγνωσμα των φιλομονάχων και επίκεντρο της σχετικής επιστημονικής βιβλιογραφίας. Έργα που επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό Ανατολή και την Δύση, όπου και μεταφράσθηκαν τα έργα του. Συνέγραψε πλήθος διαφόρων έργων και συνέθεσε πλήθος λειτουργικών ευχών, πιθανότατα δε τμήμα της ομώνυμης διάσημης Λειτουργίας ανήκει σ΄ αυτόν. Η ασθενική του κράση τον πρόδωσε σε ηλικία 49 περίπου ετών από νεφρική ανεπάρκεια. Ήταν τέλη του 378. Στην εξόδιο ακολουθία του, 1 Ιανουαρίου του 379, συνοδεύτηκε από τέτοιο πλήθος κόσμου, ώστε συνέβησαν πολλές λιποθυμιές, ακόμα και θανατηφόρα περιστατικά! Η ειρωνεία ήταν πως σ΄ αυτήν απουσίαζε ο επιστήθιος φίλος του Γρηγόριος!
Υ.Γ: Καλή Χρονιά !
