Η Κυρά Σαρακοστή παλιό είναι έθιμο της Μεγάλης Σαρακοστής με επτά πόδια που μετρούν τις εβδομάδες μέχρι το Πάσχα. Τι συμβολίζει και πώς φτιάχνεται.
Μία εβδομάδα μετά την Καθαρά Δευτέρα, η Σαρακοστή έχει ήδη ξεκινήσει να «τρέχει» και μαζί της εξελίσσεται ένα έθιμο που μετράει τον χρόνο της νηστείας, με τρόπο απλό και χειροπιαστό: Η Κυρά Σαρακοστή. Πρόκειται για μια γυναικεία μορφή, ζυμαρένια, που θυμίζει καλόγρια με επτά πόδια. Κάθε πόδι συμβολίζει μία εβδομάδα μέχρι το Πάσχα και κάθε Σάββατο κόβουμε ένα.
Ποια είναι η Κυρά Σαρακοστή
Αν η Καθαρά Δευτέρα είναι η μεγάλη είσοδος, η δεύτερη εβδομάδα είναι το σημείο που η νηστεία γίνεται μέρος τους εβδομαδιαίου μας προγραμματισμού για τα ψώνια και τις καθημερινές συνήθειες. Η Κυρά Σαρακοστή καθοδηγεί αυτόν τον ρυθμό, μετρώντας «σαράντα μέρες» σαν ημερολόγιο, με μια κίνηση που επαναλαμβάνεται κάθε Σάββατο. Το έθιμο περιγράφεται συχνά ως μια λύση των πιστών για να υπάρχει αίσθηση του χρόνου μέσα στη Σαρακοστή.
Τα χαρακτηριστικά της μορφής και τι σημαίνουν
Η Κυρά Σαρακοστή είναι μια μορφή απλή, σχεδόν αυστηρή που συμπυκνώνει σε λίγα στοιχεία το νόημα της Σαρακοστής. Η εικόνα της καλόγριας στην ελληνική λαϊκή αντίληψη συνδέεται με λιτό βίο και πνευματική αφοσίωση, στοιχεία που ταιριάζουν απόλυτα στη Σαρακοστή. Κάθε χαρακτηριστικό της έχει συγκεκριμένο συμβολισμό και τίποτα δεν είναι τυχαίο.
Το πρώτο που παρατηρεί κανείς είναι ότι δεν έχει στόμα γιατί νηστεύει. Η Σαρακοστή είναι περίοδος αποχής από ορισμένες τροφές, αλλά και περίοδος γενικότερης εγκράτειας. Έτσι, ο συμβολισμός αυτός μεταφράζεται ως περιορισμός της απόλαυσης και της υπερβολής με λιγότερα λόγια, λιγότερη φασαρία και περισσότερη εσωστρέφεια.
Τα χέρια της είναι σταυρωμένα σε στάση προσευχής. Η στάση αυτή δηλώνει ότι η περίοδος δεν αφορά μόνο στη διατροφή, αλλά και στην πνευματική προετοιμασία. Η Σαρακοστή, στην εκκλησιαστική και λαϊκή συνείδηση, είναι χρόνος περισυλλογής.
Το πιο αναγνωρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, είναι τα επτά πόδια που αντιστοιχούν στις επτά εβδομάδες από την Καθαρά Δευτέρα μέχρι το Πάσχα. Κάθε Σάββατο αφαιρείται ένα πόδι ως ένδειξη ότι πλησιάζουμε στη Μεγάλη Εβδομάδα. Μάλιστα, το τελευταίο πόδι η παράδοση το προσθέτει στο ψωμί της Ανάστασης και όποιος το βρει θεωρείται τυχερός.
Σε πολλές παραλλαγές η μορφή της καλόγριας φέρει και σταυρό στο κεφάλι ή στο μαντίλι της. Αυτό το στοιχείο επισημαίνει το θρησκευτικό πλαίσιο της περιόδου.
Σε ορισμένες νεότερες αφηγήσεις αναφέρεται πως το μαντήλι ή τα μακριά μαλλιά τη δείχνουν χωρίς αυτιά, ως συμβολισμός ότι δεν ακούει κουτσομπολιά ή περιττά λόγια.
Συνταγή: Κυρά Σαρακοστή από ζυμάρι (βήμα-βήμα)
Εθιμοτυπικά, η Κυρά Σαρακοστή πλάθεται μαζί με τη λαγάνα. Ωστόσο, αν δεν έχετε προλάβει τους χρόνους, ποτέ δεν είναι αργά. Ακολουθήστε την παραδοσιακή συνταγή όπως αναλύεται παρακάτω:
Υλικά
- 2 κούπες αλεύρι για όλες τις χρήσεις
- ½ κούπα λεπτό αλάτι ή λίγο παραπάνω αν το θέλουμε το ζυμάρι πιο «σκληρό»
- ¾ κούπας νερό, περίπου, όσο πάρει
- 10 – 15 γαρύφαλλα προαιρετικά για την διακόσμηση
- 1 καλαμάκι ή οδοντογλυφίδα για να σχεδιάσουμε τις λεπτομέρειες
Εκτέλεση
Η ζύμη: Σε μπολ βάζουμε αλεύρι και αλάτι και τα ανακατεύουμε καλά. Προσθέτουμε νερό σταδιακά. Ρίχνουμε λίγο-λίγο το νερό και ζυμώνουμε μέχρι να έχουμε ζυμάρι σφιχτό, που δεν κολλάει. Αν κολλάει, προσθέτουμε λίγο αλεύρι, ενώ αν τρίβεται ή σπάει, τότε προσθέτουμε ελάχιστο νερό.
Το σχέδιο: Παίρνουμε ένα κομμάτι ζύμης και πλάθουμε τον κορμό με το κεφάλι σαν απλή φιγούρα και του δίνουμε τα χαρακτηριστικά: Τα δύο χέρια φτιάχνονται από δύο λεπτά «φιδάκια» που τα σταυρώνουμε στο στήθος. Ένα μικρό σταυρουδάκι από ζύμη στο κεφάλι. Και για τα 7 πόδια πλάθουμε επτά μικρά «κορδονάκια» ζύμης τα οποία κολλάμε στο κάτω μέρος. Προσπαθούμε να είναι αρκετά χοντρά ώστε να κόβονται εύκολα κάθε εβδομάδα χωρίς να διαλυθεί όλη η φιγούρα. Αν θέλουμε διακοσμούμε με καρφάκια γαρίφαλο σαν στολίδια.
Το στέγνωμα: Την αφήνουμε σε λαδόκολλα, σε στεγνό σημείο, 2 – 4 ημέρες ανάλογα με την υγρασία του χώρου. Τη γυρίζουμε προσεκτικά 1–2 φορές για να στεγνώσει ομοιόμορφα. Εναλλακτικά, τη βάζουμε σε φούρνο στους 60–70°C με μισάνοιχτη πόρτα για 1 – 2 ώρες καθώς θέλουμε στέγνωμα και όχι ψήσιμο ή ροδίσματα.
