Ο προστάτης είναι αδένας των ανδρών σε σχήμα κάστανου και βάρους περίπου 20 γραμμαρίων.Η ανατομική του θέση βρίσκεται ανάμεσα από την κύστη και την ουρήθρα με την τελευταία να τον διασχίζει κατά το αρχικό της τμήμα και αυτό είναι ιδιαιτέρως σημαντικό για την κατανόηση των προβλημάτων που προκαλεί στους άνδρες.
Ο ρόλος του είναι να παράγει το προστατικό υγρό το οποίο εμπλουτίζει το σπέρμα κατά την εκσπερμάτιση.
Ο προστάτης ανατομικά χωρίζεται σε ζώνες: κεντρική,περιιφερική,ινομυώδη και μεταβατική.Η μεταβατική είναι και η ζώνη στην οποία αναπτύσσεται η υπερτροφία. Στην ουσία έχουμε οζώδη υπερτροφία των αδενίων του προστάτη.Εδώ πρέπει να διευκρινιστεί ότι προβλήματα ούρησης δεν προκαλεί μόνο το μεγάλο μέγεθος του προστάτη.Ακόμα και άτομα με μικρό προστάτη μπορούν να έχουν πρόβλημα όταν ο προστάτης τους έχει ινώδη σύσταση που τον κάνει λιγότερο ελαστικό.
Από Υπερτοφία Προστάτου πάσχουν:
- 20% των ανδρών ηλικίας 41-50
- 50% των ανδρών ηλικίας 51-60
- 70% των ανδρών άνω των 70
Αυτό που συμβαίνει και προκαλεί τα συμπτώματα είναι ο “στραγγαλισμός” της ουρήθρας (που όπως αναφέραμε προηγουμένως διασχίζει τον προστάτη) ,έτσι η ελεύθερη δίοδος των ούρων παρεμποδίζετε και η ουροδόχος κύστη καταβάλει μεγαλύτερη προσπάθεια να διώξει τα ούρα. Αυτό με τον καιρό κάνει την κύστη υπερτροφική και κουρασμένη.
Τα συμπτώματα μπορεί να είναι: συχνουρία, νυκτουρία ( ανάγκη έγερσης από τον βραδυνό ύπνο για ούρηση), επιτακτική ούρηση,ακράτεια, μειωμένη ακτίνα ούρησης, διακοπτόμενη ούρηση, αίσθημα ατελούς κένωσης(όταν η κύστη δεν αδειάζει εντελώς), ακόμη και πλήρη αδυναμία ούρησης.
Πολλές φορές η ποιότητα ζωής των ασθενών μειώνεται δραματικά και οι ασθενείς περιθοριοποιούνται .Η νυκτουρία προκαλεί κόπωση και η συχνουρία και επιτακτικότητα αποτρέπει τους ασθενείς από κοινωνικές εκδηλώσεις.Επίσης η πάθηση είναι γνωστό ότι μπορεί να προκαλέσει ή να επιτείνει τη Στυτική Δυσλειτουργία.
Η διάγνωση της πάθησης αφού παρθεί πλήρες ιατρικό/χειρουργικό ιστορικό γίνεται με τις κάτωθι εξετάσεις:
- Διεθνές Ερωτηματολόγιο Αξιολόγησης Συμπτωμάτων του Προστάτη (IPSS ), σημαντικό στην αρχική διάγνωση αλλα και στην μετέπειτα παρακολούθηση.
- Δακτυλική εξέταση προστάτου. Η εξέταση γίνεται για δυο λόγους. Ο ένας είναι η αρχική εκτίμηση της μορφολογίας και μεγέθους του προστάτη αν και αυτό μπορεί να γίνει και με τη χρήση υπερήχου (διακοιλιακή ή διορθική μέτρηση).Ο δεύτερος και κυριότερος λόγος είναι η εκτίμηση της πιθανότητας καρκίνου του προστάτη μαζί με τον έλεγο του PSA και αυτό γιατι απλούστατα δεν υπάρχει ακόμη άλλος τροπος για να διαγνωσθεί ο καρκίνος του προστάτη.
- Γενική εξέταση ούρων γίνεται να βεβαιωθούμε ότι τα συμπτώματα δεν οφείλονται σε ουρολοίμωξη
- Υπέρηχος νεφρών/κύστεως/προστάτη πριν και μετά την ούρηση για την εκτίμηση της κατάστασης του ουροποιητικού και τον έλεγχο πιθανής κατακράτησης ούρων
- Ουροροομέτρηση: είναι η εξέταση κατά την οποία ο ασθενής καλείται να ουρήσει σε ένα ειδικό δοχείο το οποίο είναι ασύρματα συνδεδεμένο με υπολογιστή και μέσω ειδικού προγράμματος υπολογίζει κάποιες παραμέτρους της ούρησης και τον βαθμό απόφραξης. Ελέχγεται με αυτό τον τρόπο η πίεση των ούρων μετρούμενη σε ml ανα δευτερόλεπτο (ml/sec). Σημαντικό είναι ο ασθενής να έχει ούρα στην κύστη και αυτό είναι ένα κλασικό λάθος που κάνουν οι ασθενείς να ουρούν πρίν πανε στο γιατρό.
- Έλεγχος της νεφρικής λειτουργίας με μέτρηση ουρίας και κρεατινίνης στον ορό.
- Εξέταση PSA. Είναι αιματολογική εξέταση και χρησιμοποιείται για την εκτίμηση καρκίνου στον προστάτη.Στην Καλοήθη Υπερτροφία του Προστάτη μελέτες έχουν δείξει ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σαν προγνωστικός δείκτης εξέλιξης της νόσου.
- Ουροδυναμικός έλεγχος.Εξειδικευμένη εξέταση που επιτρέπει την αξιολόγηση της δύναμης της κύστης και τη διαφοροδιάγνωση νευρολογικών παθήσεων που προκαλούν προβλήματα ούρησης.Είναι εξέταση δεύτερης γραμμής και γίνεται σε ειδικές περιπτώσεις.
H θεραπεία της Καλοήθους Υπερπλασίας του Προστάτη εξαρτάται από τη βαρύτητα των συμπτωμάτων.Σε ήπια συμπτωματολογία μπορεί να χρειαστεί μόνο απλή παρακολούθηση σε συνδυασμό με αλλαγές στον τρόπο ζωής του ασθενή όπως: ελάττωση των προσλαμβανόμενων υγρών τις απογευματινές ώρες,αποφυγή καφεϊνης και αλκοόλ καθώς έχουν διουρητική και ερεθιστική επίδραση, αναπροσαρμογή της διουρητικής/αντιυπερτσικής αγωγής και έλεγχος της δυσκοιλιότητας.
Η φαρμακευτική αγωγή έχει ένδειξη σε μέτρια εως σοβαρού βαθμού συμπτωματολογία και στόχος της είναι η προστασία της ουροδόχου κύστης από τις αυξημένες πιέσεις εντός αυτής και η αποφυγή μελλοντικής ανάγκης για χειρουρκική επέμβαση.
Αυτή τη στιγμή , 4 είναι οι κατηγορίες φαρμάκων που χρησιμοποιούνται:
- Αποκλειστές α-αδρενεργικών υποδοχέων: χαλαρώνουν τις λείες μυϊκές ίνες του προστάτη και διευκολύνουν τη δίοδο των ούρων.Κύρια ανεπιθύμητη ενέργεια η υπόταση/ζάλη καθώς και η μειωμένη/απούσα εκσπερμάτωση
- Αναστολείς 5-α-αναγωγάσης: μειώνουν τον όγκο του προστάτη και έχουν ένδειξη σε αδένες άνω των 35-40 γραμμαρίων.Κύριες παρενέργειες η ελάττωση της ερωτικής επιθυμίας(libido),προβλήματα εκσπερμάτωσης και πόνος στις θηλές. Οι αναστολείς της 5-α-αναγωγάσης μπορούν να συγχορηγηθούν μαζί με α-αποκλειστές για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.
- Αντιχολινεργικά: περιορίζουν τις ακούσιες συσπάσεις της κύστης με αποτέλεσμα να βελτιώνουν τα συμπτώματα επιτακτικότητας/συχνουρίας.Βασική αντένδειξη η χορήγηση σε έτομα με κατακράτηση ούρων ανω των 150ml.Παρενέργειες η ξηροστομία και η δυσκοιλιότητα
- Φυτοθεραπεία: φυτά όπως το serenoa repens και pygeum africanum έχουν μελετηθεί και έχουν δείξει αποτελεσματικότητα κυρίως σε συγχορήγηση με α- αποκλειστές καθώς υπάρχουν και άλλες οι οποίες ένδειξαν παρόμοια αποτελέσματα με το placebo(εικονικό φάρμακο).Το πρόβλημα που υπάρχει με τα σκευάσματα που βρίσκονται στην αγορά σήμερα είναι η διαφορά στην περιεκτικότητα και στις δοσολογίες .
Ενδείξεις για χειρουργική επέμβαση είναι οι ακόλουθες :
- Υποτροπιάζουσα επίσχεση ούρων(αδυναμία ούρησης)
- Ακράτεια από υπερπλήρωση
- Υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις
- Λιθίαση ουροδόχου κύστης/εκκολπώματα ουροδόχου κύστης
- Εμμένουσα μακροσκοπική αιματουρία (πρέπει να διαφοροδιαγνωσθεί από ουροθηλιακό καρκίνο)
- Υδρονέφρωση άμφω με ή χωρίς νεφρική ανεπάρκεια
- Παραμονή της συμπτωματολογίας μετά από φαρμακευτική αγωγή (αποτυχία φαρμακευτικής θεραπείας)
Οι χειρουργικές επιλογές που έχουν στη φαρέτρα τους σήμερα οι Ουρολόγοι χωρίζονται σε ανοικτές και ενδοσκοπικές επεμβάσεις.Στις ανοιχτές ανήκει η Διακυστική προστατεκτομή.Είναι η παλαιότερη μέθοδος με πάρα πολύ καλά αποτελέσμα. Ενδείκνυται σε μεγάλου μεγέθους προστάτες (πάνω από 80 γραμμάρια).Στα μειονεκτήματά της περιλαμβάνει τον μεγάλο χρόνο νοσηλείας(περίπου 3-4 μέρες), την αυξημένη αιμορραγία και την μακρά παραμονή του καθετήρα μετεγχειρητικά(5-7 μέρες).
Στις ενδοσκοπικές μεθόδους έχουμε:
- Διουρηθρική προστατεκτομή με μονοπολική διαθερμία: έχει ένδειξη σε προστάτες μεγέθους εώς 80 γραμμάρια με πολύ καλά αποτελέσματα. Χρόνος νοσηλείας 2-3 μέρες. Παραμονή καθετήρα 3-4 μέρες.Αυξημένη πιθανότητα αιμορραγίας σε σχέση με τις νεότερες μεθόδους(TURIS,LASER)
- Διουρηθρική προστατεκτομή με διπολική διαθερμία (πχ TURIS):Πολλές έρευνες έχουν δείξει παρόμοια αποτελεσματικότητα με την κλασική (μονοπολική) διουρηθρική προστατεκτομή. Το πλεονέκτημα της μεθόδου είναι η μικρότερη αιμορραγία σε σχέση με την μονοπολική διουρηθρική προστατεκτομή.Επίσης μπορεί να εφαρμοσθεί και σε μεγαλύτερου μεγέθους προστάτες.Χρόνος νοσηλείας 1-2 μέρες,χρόνος παραμονής καθετήρα 1-2 μέρες.
- Διουρηθρική Laser προστατεκτομή (πχ ΗoLEP,Greenlight):παρόμοια αποτελέσματικότητα με τις άλλες μεθόδους.Σαφής υπεροχή σε ασφάλεια σε σχέση με τη διουρηθρική και ανοιχτή προστατεκτομή.Έχει ένδειξη σε ασθενείς που λαμβάνουν αντιπηκτική αγωγή και άτομα με καρδιαγγειακά νοσήματα.Χρόνος παραμονής καθετήρα 1-2 μέρες,χρόνος νοσηλείας 1 μέρα.
