Η εκπαιδευτικός και συγγραφέας Ιωάννα Κύρου από τον Κρόκο Κοζάνης φιλοξενήθηκε στην εκπομπή «Ραντεβού στις 5» του Truestory Radio 102.8, μιλώντας για ένα από τα πιο ζωντανά και ξεχωριστά πασχαλινά έθιμα της Δυτικής Μακεδονίας, τις Λαζαρίνες, που αναβιώνουν αυτές τις ημέρες στα χωριά της Ελίμειας γης, του πρώην Τσιαρτσιαμπά.
Από την Αιανή και τον Κρόκο, μέχρι τη Λευκοπηγή, την Αγία Παρασκευή, τη Ροδιανή, την Άνω και Κάτω Κώμη, την Καισαρειά, τη Μεταμόρφωση, την Καρυδίτσα, τη Μηλιά και τον Κήπο, οι «Λαζαρίνες» γεμίζουν τις γειτονιές με τραγούδια, χρώματα και παράδοση.
Το έθιμο αναφέρεται στην Ανάσταση του Λαζάρου, ενώ ταυτόχρονα συμβολίζει τον ερχομό της Άνοιξης και τη συνέχεια της ζωής. Πρόκειται για ένα καθαρά γυναικείο έθιμο, που περνά από γενιά σε γενιά, διατηρώντας ζωντανή την τοπική ταυτότητα.
Στη συζήτησή μας, η κ. Κύρου μετέφερε το έθιμο όπως το βίωσε η ίδια από μικρή, φέρνοντάς το στο σήμερα με ζωντανές περιγραφές και λεπτομέρειες. Με λόγο γεμάτο αγάπη και σεβασμό για την παράδοση, ήταν σαν να μας ταξίδεψε στον Κρόκο και να το ζήσαμε από κοντά.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε η κ. Κύρου και στον ρόλο της εκπαίδευσης, σημειώνοντας πως η ενασχόληση των εκπαιδευτικών με το συγκεκριμένο έθιμο δεν είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη. Όπως εξήγησε, συνήθως προσεγγίζεται μόνο όταν κάποιος εκπαιδευτικός έχει προσωπικό ενδιαφέρον για την παράδοση ή τη μουσική, ή όταν εντάσσεται στο πλαίσιο κάποιου σχολικού προγράμματος. Σε γενικές γραμμές, τα σχολεία επικεντρώνονται κυρίως στην κάλυψη της ύλης, με αποτέλεσμα η παράδοση να μένει συχνά στο περιθώριο.
Οι Λαζαρίνες του Κρόκου Κοζάνης – τα νεαρά κορίτσια που λένε ανοιξιάτικα κάλαντα και φέρνουν καλοτυχία
Όσον αφορά το μέλλον των Λαζαρίνων, η ίδια εμφανίστηκε συγκρατημένα αισιόδοξη. Επισήμανε ότι οι συνθήκες δεν είναι ιδιαίτερα ευνοϊκές, καθώς τα σχολεία μικραίνουν, τα παιδιά λιγοστεύουν και, κατ’ επέκταση, μειώνεται και ο αριθμός των κοριτσιών που συμμετέχουν στο έθιμο.
Ωστόσο, εξέφρασε την ελπίδα πως μέσα από τους πολιτιστικούς συλλόγους θα δοθούν περισσότερες ευκαιρίες στα παιδιά να γνωρίσουν και να αγαπήσουν την παράδοση. Όπως ανέφερε, στόχος είναι, με τα μέσα που υπάρχουν, να προσεγγίσουν όσο το δυνατόν περισσότερα παιδιά και να ενισχυθεί η συμμετοχή τους. «Ας είμαστε αισιόδοξοι», σημείωσε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας πως η ενασχόληση με την παράδοση είναι κάτι όμορφο που προσφέρει χαρά σε όσους συμμετέχουν.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τον Φεβρουάριο του 2023 το συγκεκριμένο έθιμο μαζί με τους Φανούς της Κοζάνης και άλλα 19 στοιχεία εντάχθηκαν στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Το εθιμικό δρώμενο των Λαζαρίνων το συναντάμε στα Καμβούνια, αλλά και σε άλλες περιοχές Ρουμλούκι, Θράκη. Σύμφωνα με τους μελετητές του Κέντρου Έρευνας Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, σε πανελλαδικό επίπεδο οι Λαζαρίνες παρουσιάζουν την πιο δυνατή τους έκφραση στο Δήμο Κοζάνης, λόγω της γεωγραφικής τους εξάπλωσης με κοινά πολιτισμικά χαρακτηριστικά σε 12 κοινότητες της πρώην επαρχίας Τσιαρτσιαμπά, αλλά και λόγω της μακροβιότητας του εθίμου μέσα στο χρόνο από εγγύηση δύναμης και συνέχειας από γενιά σε γενιά.
Οι Λαζαρίνες δεν είναι απλώς ένα έθιμο… είναι μνήμη, ταυτότητα και συνέχεια. Είναι οι φωνές των κοριτσιών που ενώνουν το χθες με το σήμερα και μας θυμίζουν ότι οι παραδόσεις ζουν όταν τις αγαπάμε και τις μεταδίδουμε.
