ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ Νο 40
Του Σταύρου Π. Καπλάνογλου Συγγραφέα – Ιστορικού ερευνητή
Με τον αλληλοσπαραγμό των Κοζανιτών προς τα τέλη του 18ου αιώνα και τη σημαντική μείωση του πληθυσμού, φτάσαμε στην πιο κρίσιμη περίοδο που προηγήθηκε του ξεσπάσματος της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, η οποία οδήγησε στην απελευθέρωση ενός τμήματος της περιοχής που ανήκε στους πραγματικούς ιδιοκτήτες της, τους Έλληνες.
Οι Έλληνες υπό την Οθωμανική Αυτοκρατορία βίωσαν σημαντικές δυσκολίες που σχετίζονταν με πολιτική, οικονομική και θρησκευτική καταπίεση, στις οποίες απάντησαν διατηρώντας την πολιτιστική και θρησκευτική τους ταυτότητα, περιοδικές εξεγέρσεις και τελικά έναν πόλεμο ανεξαρτησίας.
Οι Έλληνες (όπως και άλλοι μη μουσουλμανικοί λαοί) θεωρούνταν πολίτες δεύτερης κατηγορίας, τους αποκαλούσαν “ραγιάδες” ή “ζιμμήδες”, όροι υποδήλωναν τη νομική και κοινωνική τους θέση ως κατώτερων υπηκόων σε σχέση με τους μουσουλμάνους. Είχαν περιορισμένα δικαιώματα και εξαρτώνταν από την εύνοια των μουσουλμανικών αρχών.
Οι μη μουσουλμάνοι υπόκεινταν σε ειδικούς φόρους, όπως ο κεφαλικός φόρος, που συμβόλιζε την υποδεέστερη θέση τους, καθώς και σε άλλες εισφορές.
Ένα από τα πιο καταπιεστικά καθήκοντα ήταν η αναγκαστική στρατολόγηση αγοριών από χριστιανικές οικογένειες, τα οποία ασπάζονταν το Ισλάμ και εκπαιδεύονταν για να υπηρετήσουν στις επίλεκτες μονάδες του οθωμανικού στρατού (τους Γενίτσαρους) ή ως δημόσιοι υπάλληλοι.
Υπήρχαν περιορισμοί στην κατασκευή νέων εκκλησιών, στη χρήση της καμπάνας στις εκκλησίες , στη χρήση ορισμένων ενδυμάτων και στην κατάθεση μαρτυρίας στο δικαστήριο εναντίον μουσουλμάνων.
Η δήμευση γης, η έλλειψη εκπαίδευσης στη μητρική γλώσσα σε ορισμένες περιοχές και η γενική περιφρόνηση της μη μουσουλμανικής κληρονομιάς δημιούργησαν επίσης προβλήματα.
Στα τέλη της αυτοκρατορίας, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια και μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Ελληνικός πληθυσμός της Μικράς Ασίας αλλά και της Ανατολικής Ρωμυλίας (εκτός ενός πολύ μικρου τμηματος στην Κωνσταντινουπολη), υπέστη
φοβερές διώξεις , εξορίες και τελικά εκδίωξη όλων των ιθαγενών κατοίκων της που δεν δέχτηκαν να γίνουν Μουσουλμάνοι και που ήρθΕ να επικυρώσει και να επιβραβεύσει τον κατακτητή με την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης το 1923.
*Η αντίδραση των Ελλήνων στην Οθωμανική περίοδο .
Η Ελληνορθόδοξη Εκκλησία έπαιξε κρίσιμο ρόλο στη διατήρηση της Ελληνικής γλώσσας, του πολιτισμού και της εθνικής ταυτότητας. Το σύστημα των μιλλέτ, το οποίο παραχώρησε ένα ορισμένο βαθμό αυτονομίας στις θρησκευτικές κοινότητες, βοήθησε στην εδραίωση του ορθόδοξου πληθυσμού (που ονομάζεται μιλλέτ Ρουμ ή «Ρωμαϊκό έθνος»).
Σε αγροτικές και ορεινές περιοχές, ομάδες ανταρτών (κλέφτες) διεξήγαγαν ανταρτοπόλεμο εναντίον των οθωμανικών αρχών.
Τον 18ο και 19ο αιώνα, η αυξανόμενη επιθυμία για ανεξαρτησία τροφοδοτήθηκε από τις ιδέες του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού και τις δραστηριότητες μυστικών εταιρειών όπως η Φιλική Εταιρεία. Πόλεμος της Ανεξαρτησίας: κορυφώθηκε με το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης (Πόλεμος της Ανεξαρτησίας) το 1821, η οποία οδήγησε στην ίδρυση ενός ανεξάρτητου ελληνικού κράτους το 1830 με την υποστήριξη διεθνών δυνάμεων.
ΣΥΜΒΟΛΗ
Υπήρχαν 3 κρίσιμα γεγονότα που βοήθησαν ώστε η συσσωρευμένη αγανάκτηση των Ελλήνων και άλλων υπόδουλων λαών κατά τη διάρκεια των τεσσάρων αιώνων περίπου που πέρασαν για να αντιδράσουν δυναμικά και αποτελεσματικά..
Συγκεκριμένα, για τους Έλληνες, ο Ορλωφικά ήταν ένας μεγάλος Έλληνας και ένας οραματιστής.
ο Ρήγας Φεραίος και η ίδρυση της Φιλικής Εταιρείας που συνέβαλαν καθοριστικά στο ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, λειτουργώντας ως προάγγελοι, ιδεολογικοί καθοδηγητές και οργανωτές, αντίστοιχα.
Ορλωφικά
Τα Ορλωφικά που ξέσπασαν το 1770 ήταν το πρώτο μεγάλο οργανωμένο επαναστατικό κίνημα των Ελλήνων κατά την Οθωμανοκρατία, το οποίο εκδηλώθηκε στην Πελοπόννησο με την υποκίνηση και τη στήριξη της Ρωσίας. Για τα Ορλωφικάα αναφερθήκαμε σε 2 προηγούμενες δημοσιεύσεις .
Παρόλο που το κίνημα αυτό απέτυχε στρατιωτικά, αποτέλεσε ένα κρίσιμο προηγούμενο, τον “προάγγελο” της επανάστασης του 1821.
Κατέδειξε την αναγκαιότητα για καλύτερη οργάνωση, τη στήριξη από ξένη δύναμη (αν και η Ρωσία τελικά εγκατέλειψε τους επαναστάτες) και, κυρίως, διατήρησε ζωντανή την επαναστατική φλόγα και τη λαχτάρα για ελευθερία στον Ελληνικό λαό.
Ρήγας Φεραίος
Ο Ρήγας Βελεστινλής στα τέλη του 18ου αιώνος , ήταν ο πρωτοπόρος διαφωτιστής και εθνομάρτυρας που μετέφερε τις ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης στον ελληνικό χώρο.
Η συμβολή του ήταν κυρίως ιδεολογική και πνευματική. Μέσω του “Θούριου” και άλλων επαναστατικών κειμένων, ενέπνευσε τους υπόδουλους Έλληνες (αλλά και άλλους βαλκανικούς λαούς) με το όραμα μιας κοινής, πολυεθνικής βαλκανικής ομοσπονδίας, όπου θα κυριαρχούσαν η ισότητα και η ελευθερία.
Το επαναστατικό του σχέδιο, αν και δεν πρόλαβε να εφαρμοστεί λόγω της σύλληψης και του μαρτυρικού του θανάτου, αποτέλεσε τη σπίθα που κινητοποίησε τα πνεύματα και προετοίμασε το έδαφος για την επανάσταση.
Φιλική Εταιρεία
Η Φιλική Εταιρεία που ιδρυθηκε το 1814 ήταν η μυστική οργάνωση που ανέλαβε την άμεση προετοιμασία και τον συντονισμό της Επανάστασης. Η δράση της ήταν καθοριστική και οργανωτική.
Μύησε μεγάλο αριθμό Ελλήνων από όλα τα κοινωνικά στρώματα (κληρικούς, προεστούς, εμπόρους, στρατιωτικούς), δημιουργώντας ένα πανελλήνιο δίκτυο.
Οργάνωσε το σχέδιο δράσης για τη γενική εξέγερση, ξεπερνώντας τους δισταγμούς προηγούμενων αποτυχημένων κινημάτων και δίνοντας μια νέα, οργανωμένη προοπτική στον αγώνα.
Αναζήτησε και τελικά βρήκε έναν αναγνωρισμένο ηγέτη στο πρόσωπο του Αλέξανδρου Υψηλάντη, ο οποίος ανέλαβε την ηγεσία της “Αόρατης Αρχής”.
Εξασφάλισε τη συμμετοχή τοπικών ηγετών, και καθόρισε τον χρόνο και τον τόπο του ξεσπάσματος της Επανάστασης, αρχικά στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες (Ιάσιο, Φεβρουάριος 1821) υπό τον Αλέξανδρο Υψηλάντη και, ακολούθως, στην Πελοπόννησο.
Οργάνωσε το σχέδιο δράσης για τη γενική εξέγερση, ξεπερνώντας τους δισταγμούς προηγούμενων αποτυχημένων κινημάτων και δίνοντας μια νέα, οργανωμένη προοπτική στον αγώνα.
Συνολικά, τα Ορλωφικά έδειξαν τον δρόμο, ο Ρήγας Φεραίος πρόσφερε το ιδεολογικό υπόβαθρο και η Φιλική Εταιρεία μετέτρεψε το όραμα σε πράξη, οργανώνοντας και πυροδοτώντας την Ελληνική Επανάσταση του 1821.:
ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΚΟΖΑΝΙΤΩΝ
Παρόλη την οικονομική και πολιτισμική ανάπτυξη της περιοχής, οι κάτοικοι της Κοζάνης δεν έχασαν το αίσθημα και τη δίψα για την ελευθερία.
Οι Κοζανίτες αρχικά συμμετέχουν σε ομάδες κλεφτών και στη συνέχεια οργανώνονται στη Φιλική Εταιρία.
Η συμμετοχή του Γεωργίου Λασσάνη υπήρξε κομβική, καθώς συνέβαλε στη στρατολόγηση μελών, τη διάδοση των ιδεών της Εταιρείας και την ενεργό συμμετοχή στον ένοπλο αγώνα.
Ο αγώνας για την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού συνεχίστηκε και μετά από το 1821. Αποκορύφωμα του επαναστατικού τους αγώνα αποτελεί η επανάσταση του Βούρινου του 1878.
Όταν αρχίζει να δημιουργείται το Μακεδονικό ζήτημα, η περιοχή γίνεται βάση οργάνωσης και εξόρμησης των Μακεδονομάχων. Οι Κοζανίτες συμμετέχουν μαζικά στον Μακεδονικό Αγώνα
Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΟΜΑΚΕΔΟΝΩΝ
Φυσικά στον αγώνα αυτόο δεν ήταν μόνον οι Κοζανίτες, από την Δυτική Μακεδονία υπήρχε ενιαίας δράση κατά την προετοιμασία της Επανάστασης , οι κάτοικοι της ευρύτερης περιοχής ευθυγραμμίζονται με την ιστορική πραγματικότητα της εποχής, καθώς ο συντονισμός ήταν καθοριστικός για την αντιμετώπιση της ισχυρής οθωμανικής παρουσίας στην περιοχή.
Τα ιστορικά στοιχεία επιβεβαιώνουν τη σημασία αυτής της συνεργασίας:
Η Φιλική Εταιρεία λειτούργησε ως ο κεντρικός ιστός που ένωσε αγωνιστές από διαφορετικές περιοχές (Μακεδονία, Ήπειρο, Πελοπόννησο), προωθώντας έναν κοινό εθνικό σκοπό αντί για μεμονωμένες τοπικές εξεγέρσεις.
Στη Μακεδονία, η προετοιμασία περιλάμβανε τη συνεργασία οπλαρχηγών, κληρικών και προκρίτων.
Προσωπικότητες όπως ο Εμμανουήλ Παππάς και ο Τάσος Καρατάσος προσπάθησαν να συντονίσουν τις δυνάμεις τους, ενώ εκατοντάδες εθελοντές από την Κρήτη, τη Μάνη και τα νησιά ενίσχυσαν αργότερα τους αγώνες στη Μακεδονία, αποδεικνύοντας τη διατοπική ενότητα του αγώνα.
ΟΝΟΜΑΤΑ ΚΟΖΑΝΙΤΩΝ
Παρόλη την οικονομική και πολιτισμική ανάπτυξη της περιοχής, οι κάτοικοι της Κοζάνης δεν έχασαν το αίσθημα και τη δίψα για την ελευθερία.
Οι Κοζανίτες αρχικά συμμετέχουν σε ομάδες κλεφτών. Υπήρχαν άτομα που ήρθαν πολύ κοντά στο Ρήγα Φεραίο και συνεργάσθηκαν μαζί του, και στη συνέχεια
Οργανώνονται στη Φιλική Εταιρία.
Ο αγώνας για την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού συνεχίστηκε και μετά από το 1821. Αποκορύφωμα του επαναστατικού τους αγώνα αποτελεί η συμμετοχή τους το κίνημα του Γρεβενίωτη Ζίακα , η επανάσταση του Βούρινου του 1878. Όταν αρχίζει να δημιουργείται το Μακεδονικό ζήτημα, η περιοχή γίνεται βάση οργάνωσης και εξόρμησης των Μακεδονομάχων. Οι Κοζανίτες συμμετέχουν μαζικά στον Μακεδονικό Αγώνα
ΣΥΝΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΤΟΥ ΡΗΓΑ ΦΕΡΑΙΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΖΑΝΗ
*Γεώργιος Σακελλάριος
Ο Γεώργιος Σακελλάριος ήταν ιατρός και φιλόσοφος έξοχος, γι’ αυτό και ο Σταμάτιος ο Βεριαίος αποκαλεί τον άνδρα ιατροφιλόσοφο, Συνεργάτης του Ρήγα Φεραίου. Γεννήθηκε στην Κοζάνη το 1767, ἀπεθανε 25 /10 / 1838.
Σπούδασε Ιατρική στη Βιέννη στο ελληνικό περιβάλλον της μακεδονικής παροικίας και συνεργάστηκε με τον Ρήγα Βελεστινλή στην έκδοση της, ήδη μεταφρασμένης από τον ίδιο, «Περιηγήσεως του νέου Αναχάρσιδος εις την Ελλάδα». Μετά την επιστροφή του στην πατρίδα, άσκησε το ιατρικό επάγγελμα σε πολλές ελληνικές πόλεις’
Ο Γεώργιος Κ. Σακελλάριος (1765/1767 – 1838) ήταν σημαντικός Έλληνας ιατροφιλόσοφος, ποιητής και λόγιος από την Κοζάνη, ο οποίος αναδείχθηκε σε κορυφαία μορφή του Νεοελληνικού Διαφωτισμού.
Βιογραφικά Στοιχεία και Δράση
Σπουδές: Σπούδασε ιατρική, φιλοσοφία και ξένες γλώσσες (Γερμανικά, Γαλλικά, Λατινικά) στη Βουδαπέστη και τη Βιέννη.
Ιατρική: Διετέλεσε προσωπικός ιατρός στην αυλή του Αλή Πασά στα Ιωάννινα.
Επαναστατική Δράση: Υπήρξε στενός συνεργάτης και συνοδοιπόρος του Ρήγα Φεραίου. Ήταν μυημένος στην επαναστατική οργάνωση «Ελληνόγλωσσον Ξενοδοχείον» και στη «Φιλόμουσο Εταιρεία».
Συγγραφικό Έργο: Εξέδωσε το εμβληματικό έργο «Αρχαιολογία Συνοπτική των Ελλήνων» (Βιέννη, 1796), με στόχο να γνωρίσουν οι Έλληνες την ένδοξη ιστορία των προγόνων τους.
Δημοσίευσε τη συλλογή «Ποιημάτια» (Βιέννη, 1817), η οποία περιλαμβάνει πρωτότυπα ποιήματα και μεταφράσεις.
Άφησε πίσω του σημαντικό αριθμό ανεκδότων ιατρικών χειρογράφων που φυλάσσονται στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης.
*Κωνσταντίνος Καρακάσης
Ο Κωνσταντίνος Καρακάσης (Rom, Constantin Caracaş) η) ήταν Έλληνας γιατρός, συγγραφέας και εκδότης .Συνεργάτης του Ρήγα Φεραίου Ο πατέρας του νυμφεύθηκε στην Κοζάνη, όπου το 1773 γεννήθηκε ο Κωνσταντίνος Ήταν γιος του ιατρού Δημητρίου Καρακάση του Νικολάου από τη Σιάτιστα,
Κωνσταντίνος Καρακάσης (Rom, Constantin Caracaş) η) ήταν Έλληνας γιατρός, συγγραφέας και εκδότης .Συνεργάτης του Ρήγα Φεραίου Ο πατέρας του νυμφεύθηκε
Επεξεργασία
Αναζήτηση
Ο πατέρας του Κωνσταντίνου Καρακάση ήταν ο Δημήτριος Καρακάσης. Ο Δημήτριος Καρακάσης νυμφεύθηκε τη θυγατέρα του ηγεμόνα της Βλαχίας, Γρηγορίου Γκίκα.
Ο Δημήτριος Καρακάσης ήταν επίσης διαπρεπής γιατρός στην Κοζάνη και τη Βλαχία, και η οικογενειακή αυτή σύνδεση διευκόλυνε την εγκατάσταση και τη σταδιοδρομία του Κωνσταντίνου στο Βουκουρέστι.
ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΦΙΛΙΚΗς ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΖΑΝΗ
* Βενιαμίν Καρίπογλου (1781 – 1851)
Επίσκοπος Σερβίων και Κοζάνης Μέλος της Φιλικής Εταιρείας
ΟΒενιαμίν Καρίπογλου (1781–1851) ήταν διακεκριμένος Έλληνας λόγιος, κληρικός και επίσκοπος, ο οποίος διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην πνευματική ζωή της περιόδου πριν και κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης.
Τα κυριότερα σημεία της ζωής και του έργου του περιλαμβάνουν:
Καταγωγή και Εκπαίδευση: Γεννήθηκε στη Σμύρνη και έλαβε ευρεία παιδεία. Υπήρξε μαθητής σημαντικών διδασκάλων της εποχής και απέκτησε βαθιά γνώση της ελληνικής γραμματείας και της θεολογίας.
Επισκοπική Δράση: Υπηρέτησε ως Επίσκοπος Σερβίων και Κοζάνης (εκλεγείς το 1815). Κατά τη διάρκεια της θητείας του εργάστηκε συστηματικά για την αναβάθμιση της εκπαίδευσης στην περιοχή, ενισχύοντας τη φημισμένη Σχολή της Κοζάνης.
Συμβολή στην Παιδεία: Θεωρείται ένας από τους υποστηρικτές του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Πίστευε ότι η απελευθέρωση του γένους έπρεπε να θεμελιωθεί στην πνευματική αναγέννηση των Ελλήνων μέσω των γραμμάτων.
Επαναστατική Δράση: Λόγω της συμμετοχής του στις προετοιμασίες για την Επανάσταση και των δεσμών του με τη Φιλική Εταιρεία, κυνηγήθηκε από τις οθωμανικές αρχές. Μετά το ξέσπασμα του αγώνα στη Μακεδονία το 1821, αναγκάστηκε να καταφύγει στη Νότια Ελλάδα.
Μεταγενέστερα Χρόνια: Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους, συνέχισε να προσφέρει τις υπηρεσίες του στην Εκκλησία και την εκπαίδευση. Πέθανε το 1851, αφήνοντας πίσω του φήμη λόγιου ιεράρχη που συνδύαζε την πίστη με την αγάπη για τις επιστήμες.
Περισσότερες πληροφορίες για την ιστορία της Επισκοπής και την προσφορά του μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Σερβίων και Κοζάνης.
*Ο Χαρίσιος Μεγδάνης (1768 – 1823)
Ήταν Έλληνας Μέλος της Φιλικής Εταιρίας, ιερέας, συγγραφέας και γιατρός αλλά και ωρολογοποιός από την Κοζάνη.
Ο Χαρίσιος Μεγδάνης (1768-1823) ήταν Έλληνας κληρικός και λόγιος της εποχής του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, με καταγωγή από την Κοζάνη.
Βιογραφικά Στοιχεία
Γέννηση και Καταγωγή: Γεννήθηκε στην Κοζάνη το 1768. Η οικογένειά του καταγόταν από το Ράχοβο (σημερινό Πολύρραχο) Σερβίων, με ρίζες που φτάνουν μέχρι το Βυζάντιο και προγόνους που υπήρξαν οπλαρχηγοί της περιοχής.
Εκπαίδευση: Τα πρώτα του γράμματα τα έμαθε στη Σχολή της Κοζάνης. Συνέχισε τις σπουδές του στο Λιβάδι Ολύμπου και αργότερα στην Πέστη της Ουγγαρίας, όπου έμεινε για τρία χρόνια, εργαζόμενος παράλληλα ως οικοδιδάσκαλος.
Ιεροσύνη: Χειροτονήθηκε ιερέας το 1794. Η απόφασή του να γίνει κληρικός οφειλόταν, σύμφωνα με την παράδοση, σε τάμα της μητέρας του.
Έργο και Συνεισφορά
Ο Μεγδάνης ήταν άνθρωπος με οξύτατο μυαλό, επιμελής, εύγλωττος και άριστος γνώστης των εκκλησιαστικών θεμάτων. Αναδείχθηκε σε σημαντική πνευματική φυσιογνωμία της εποχής του, δάσκαλος πολλών λογίων της Κοζάνης.
Συγγραφικό Έργο: Υπήρξε συγγραφέας. Μεταξύ των έργων του περιλαμβάνονται:
Ἑλληνικὸν Πάνθεον (Πέστη, 1812)
Λύχνος του Διογένους: ή Χαρακτήρες ηθικοί (1819)
Το χειρόγραφο Δ. Ακεσώ, ή, Ενωμένη φαρμακολογία και φαρμακοποιΐα, που βρίσκεται στη Κοβεντάρειο Βιβλιοθήκη της Κοζάνης
Διαφωτισμός: Θεωρείται πρωτεργάτης του τοπικού Διαφωτισμού στην περιοχή της Κοζάνης. Μέσω του έργου του συνέβαλε στη διάδοση των ιδεών της εποχής και στην πνευματική αφύπνιση του υπόδουλου Ελληνισμού.
Κοινωνική Δράση: Είχε έντονη παρουσία στα τοπικά ζητήματα της Κοζάνης, αν και μερικές φορές οι απόψεις του θεωρούνταν “αιρετικές” από κάποιους.
Απεβίωσε το 1823 στην Κοζάνη. Στην πόλη υπάρχει σήμερα Δημοτικό Σχολείο που φέρει το όνομά του.
*Λασσάνης Γεώργιος τοϋ ‘Ιωάννου (1793-1870
Καθηγητής τής φιλολογίας έκ Κοζάνης, ετών 25. Έμυήθη έν Όδησσω τήν 1 Μαρτίου 1818 ύπό τού Κωνστ. Πεντεδέκα. Πρβλ. Β. Μέξα, Φιλικοί, σελ. 6. ‘Ανακριβώς ύπό τού Φιλήμονος φέρεται ώς ανάδοχος ό Γαλάτης. Πρβλ. Δοκίμιον Ίστορ. Α’, σελ. 399.
*Λασσάνης Γεώργιος τοϋ ‘Ιωάννου
Ο Γεώργιος Λασσάνης (1793–1870) ήταν σημαντικός Κοζανίτης λόγιος, πολιτικός και οπλαρχηγός της Ελληνικής Επανάστασης του 1821.
Τα βασικά στοιχεία της δράσης του περιλαμβάνουν:
Η Προσφορά του Γεωργίου Λασσάνη
Ο Γεώργιος Λασσάνης (1793-1870), λόγιος, δάσκαλος και αργότερα στρατιωτικός και πολιτικός, μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία το 1816 και η προσφορά του ήταν καθοριστική.
Διάδοση Ιδεών και Στρατολόγηση: Ως απεσταλμένος της Εταιρείας, δίδαξε στην Οδησσό και παράλληλα εργάστηκε για τη στρατολόγηση νέων μελών στον ιερό σκοπό της απελευθέρωσης. Έγραψε επίσης πατριωτικά ποιήματα για να εμψυχώσει τους Έλληνες.
Συμμετοχή στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες: Ακολούθησε τον Αλέξανδρο Υψηλάντη στην εκστρατεία στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, όπου και πολέμησε. Ήταν στενός συνεργάτης του Υψηλάντη.
Πολιτική και Πνευματική Δράση: Μετά την αποτυχία του κινήματος στις Ηγεμονίες, ο Λασσάνης συνέχισε να προσφέρει στον Αγώνα, τόσο ως πολεμιστής όσο και ως διανοούμενος και πολιτικός, διασώζοντας πολύτιμο αρχειακό υλικό (το “Αρχείο Λασσάνη”) που φώτισε πτυχές της Επανάστασης.
Φιλική Εταιρεία: Υπήρξε ηγετικό στέλεχος και στενός συνεργάτης του Αλεξάνδρου Υψηλάντη. Τον ακολούθησε στην επανάσταση στις Ηγεμονίες και φυλακίστηκε μαζί του στο φρούριο του Μουνκάτς μετά την αποτυχία του κινήματος [1, 2].
Στρατιωτική & Πολιτική Δράση: Μετά την αποφυλάκισή του, κατέβηκε στην Ελλάδα και συμμετείχε σε πολεμικές επιχειρήσεις. Μετά την απελευθέρωση, κατέλαβε υψηλά αξιώματα, όπως αυτό του Υπουργού Οικονομικών [2, 3].
Πνευματική Προσφορά: Έγραψε θεατρικά έργα (όπως η «Ελλάς»), ποιήματα και σχολικά εγχειρίδια, συμβάλλοντας στον Νεοελληνικό Διαφωτισμό [3].
Το αρχοντικό του στην Κοζάνη λειτουργεί σήμερα ως Δημοτική Χαρτοθήκη, ενώ η πόλη τον τιμά ετησίως με τις πολιτιστικές εκδηλώσεις «Λασσάνεια» [4].
Μπορείτε να βρείτε περισσότερες πληροφορίες για τη ζωή του στην ψηφιακή βιβλιοθήκη του Δήμου Κοζάνης.
* Κασομούλης Νικόλαος
Μυήθηκε το 1821 στην Σμύρνη από τον Μ. Ναύτη Γεννήθηκε στην Κοζάνη μεγαλωσε στην Σιάτιστα
Ο Νικόλαος Κασομούλης (1795-1872) ήταν σημαντικός αγωνιστής, συγγραφέας και ιστορικός της Ελληνικής Επανάστασης του 1821.
Καταγωγή: Γεννήθηκε είτε στο Πισοδέρι Φλώρινας, είτε στην Κοζάνη, και μεγάλωσε στη Σιάτιστα, όπου η οικογένειά του ασχολούνταν με το εμπόριο.
Επανάσταση του 1821: Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία το 1820 μαζί με τα αδέλφια του. Με το ξέσπασμα της Επανάστασης, συμμετείχε ενεργά στις επιχειρήσεις στον Όλυμπο και τη Χαλκιδική. Μετά την αποτυχία του αγώνα στη Μακεδονία, κατέβηκε και πολέμησε στη Ρούμελη και την Πελοπόννησο, λαμβάνοντας μέρος, μεταξύ άλλων, στη μεγάλη πολιορκία και την ηρωική έξοδο του Μεσολογγίου το 1826.
Στρατιωτική σταδιοδρομία: Κατέλαβε στρατιωτικά αξιώματα τόσο κατά την περίοδο του Ιωάννη Καποδίστρια όσο και κατά την Οθωνική περίοδο.
Εκτός από τη στρατιωτική του δράση, ο Νικόλαος Κασομούλης άφησε πίσω του ένα ανεκτίμητο ιστορικό έργο.
“Στρατιωτικά Ενθυμήματα”: Το κύριο έργο του είναι τα χειρόγραφα απομνημονεύματά του με τίτλο «Ενθυμήματα στρατιωτικά της Επαναστάσεως των Ελλήνων 1821-1833». Το ογκώδες αυτό έργο, που εκδόθηκε σε τρεις τόμους το 1939, θεωρείται μία από τις σημαντικότερες πρωτογενείς πηγές για την ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης.
“Ιστορία του Αρματολισμού”: Στον πρώτο τόμο των απομνημονευμάτων του περιλαμβάνεται και η «ιστορία του αρματολισμού».
* Κασομούλης Κώστας
Μυήθηκε το 1821 από τον γιο του Νικόλαο γεννήθηκε στο Πισοδέρι και Κοζάνη
Σε νεαρή ηλικία εγκαταστάθηκε στις Σέρρες για να επεκτείνει την οικογενειακή επιχείρηση. Εκεί στα 1820 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία. Κατά την Ελληνική επανάσταση του 1821 συμμετείχε στις επιχειρήσεις του Ολύμπου και της Χαλκιδικής, όπου συνεργάστηκε με τον οπλαρχηγό Διαμαντή Νικολάου.
*Γεώργιος Ρουσιάδης
Ο Γεώργιος Ρουσιάδης (1783-1852) ήταν μέλος της Φιλικής Εταιρίας και λόγιος. Με πολυποίκιλες οι δραστηρίοτητες . Κυριάρχησε σαν έμπορος, συγγραφέας ,και σαν εκδότης σε διάφορες Ευρωπαϊκές χώρες τον 19ο αιώνα
Γεννήθηκε στην Κοζάνη ήταν γιος του Κοντορουση γνωστού από την σύγκρουση με τον Αυλιώτη Άλλαξε το επίθετο του γιατί μετά την δολοφονία του Αυλίωτη οι Κοζανίτες αντιπαθούσαν τον πατέρα του.
Γεώργιος Ρουσιάδης (1783–1852) ήταν Έλληνας λόγιος, δάσκαλος και μέλος της Φιλικής Εταιρίας. Γεννημένος στην Κοζάνη, διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στα πνευματικά και εθνικά δρώμενα της εποχής του.
Γεννήθηκε στην Κοζάνη, όπου και σπούδασε στην τοπική Σχολή, μαθητής του Αμφιλόχιου Παρασκευά.
Εργάστηκε αρχικά ως οικοδιδάσκαλος και στη συνέχεια ως δάσκαλος σε ελληνικές κοινότητες του εξωτερικού, κυρίως στη Βιέννη και την Πέστη.
Εθνική Δράση: Υπήρξε ενεργό μέλος της Φιλικής Εταιρίας, της μυστικής οργάνωσης που προετοίμασε την Ελληνική Επανάσταση του 1821.
Θάνατος: Απεβίωσε στην Αθήνα το 1852, όπου είχε εγκατασταθεί από το 1848.
Ο Ρουσιάδης ήταν πολυγραφότατος λόγιος. Μεταξύ των σημαντικότερων έργων του περιλαμβάνονται:
Μετέφρασε την “Ιλιάδα” του Ομήρου (6 τόμοι, Βιέννη 1817-1819) και έξι ραψωδίες από την “Οδύσσεια”.
Γραμματική: Έγραψε τη “Γραμματική της νεοελληνικής γλώσσης” (Βιέννη 1834).
Άλλα Έργα: Εξέδωσε το “Ημερολόγιον του σωτηρίου έτους 1819” (Βιέννη 1819) και μετέφρασε πολλά άλλα ξένα έργα.
Αναγνωρίζεται ως σημαντική πνευματική φυσιογνωμία του Ύστερου Νεοελληνικού Διαφωτισμού
ΟΝΟΜΑΤΑ ΔΥΤΙΚΟΜΑΚΕΔΟΝΩΝ
Αν και οι δημοσιεύσεις μας δημιουργούνται στο πλαίσιο της καταγραφής της ιστορίας της Κοζάνης, στο κεφάλαιο που είναι αφιερωμένο στους ανθρώπους που αγωνίστηκαν για την απελευθέρωση της Ελλάδας, θα αναφέρουμε και τους σημαντικότερους αγωνιστές της που κατάγονταν από την Σίατιστα, την Καστοριά, τα Γρεβενά, τη Φλώρινα και άλλες πόλεις της Δυτικής Μακεδονίας. Οι αγωνιστές από την γύρω περιοχή και όχι μόνον, δεν πολεμούσαν για τοπική αυτονομία, αλλά για την ελευθερία ολόκληρου του έθνους, συντονισμένοι με τα σχέδια της Φιλικής Εταιρείας.
Σημαντικές προσωπικότητες όπως ο Γεωργάκης Ολύμπιος, ο Ιωάννης Φαρμάκης και ο Νικόλαος Κασομούλης συνεργάστηκαν στενά με αγωνιστές από τη Νότια Ελλάδα και τις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, αποδεικνύοντας τη διατοπική φύση του αγώνα.
Η επανάσταση στη Μακεδονία λειτούργησε ως αντιπερισπασμός, απασχολώντας ισχυρές οθωμανικές δυνάμεις που διαφορετικά θα κατευθύνονταν άμεσα προς την Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα.
Κάναμε μια πρόχειρη έρευνα αναζητώντας ονόματα ανθρώπων από την Δυτική Μακεδονία και το το αποτέλεσμα εντυπωσιακό !!Βρήκαμε περισσότερα από 40 ονόματα και σίγουρα δεν ήταν μόνον αυτά, και όπως δεν μπορεί να ήταν οι μοναδικοί Κοζανίτες αυτοί που προαναφέραμε
Τα συγκεκριμένα ονόματα κατά περιοχή ήταν:
Από τα Γρεβενά ήταν οι Ζιάκας Γεώργιος (ο γέρο-Ζιάκας, Ζιάκας Γεωργίου Γιαννούλας, Κυρίμης ‘Απόστολος, καπετάν Ζήδρος Παναγιώτης, καπετάν Τόσκας Ντελή-Δήμος,
Απο την Σαμαρίνα ήταν οι: Πρίφτης Γιάννης, Σαρμανιώτης Μίχος, Φλώρος Γιαννάκης Χατζημάτης ‘Ακαρμος.
Απο την Καστορια ηταν οι: Θεοχάρης Γεώργιος, Εμμανουήλ Ιωάννης & Εμμανουήλ Παναγιώτης
Καταγωγή από Βελβενδό. Μασάς η Μάσιου Γκίκας (Γεώργιος
*Από την Κοζάνη εκτός από αυτούς που ήδη προαναφέραμε αναλυτικά καταγράφεται και ο Χρύσανθος που μυήθηκε στις Σέρρες το 1818 από τον Φαρμάκη, και καταγόταν απο την περιοχή της Κοζάνης.
*Από την Σίατιστα ήταν οι : Παπαζώλης ή Παπάζογλου Γεώργιος ,Παπαγόρας Ιωάννης ,Μαρκίδης Πούλιος ,Μαρκίδης Γεώργιος ,Δούκας Μιχαήλ, Ζαβίρας Γεώργιος Μανούσης Ιωάννης,Περραιβός ,Τουρούνζιας Γ. Θεοχάρης ,Τουρούνζιας Γ. Ιωάννης (αδελφός του Θεοχάρη) ,Κασομούλης Κώστας , ,Λασπάς Νικόλαος ή ‘Αναγνώστης
+Από την Βλάστη ήταν ο Φαρμάκης ‘Ιωάννης.και απο την
*Φλωρινα οι: Τσολάκης η Μεϊντάνης Πάνος ,Νεδέλκος Δουνιάς
Υ.Γ.
. Στην επόμενη δημοσίευση θα αναφερθούμε στο ξέσπασμα της επανάσταση και σε ονόματα που συμμετείχαν τόσο στην Ρουμανία όσο και στον Ελλαδικό χώρο
