- Στο Μουσείο του Βερολίνου Γερμανίας υπάρχει αμφορεύς με σκέπαστρον που φέρει αγγειογραφία ερυθρόμορφου ρυθμού του 530-520 π.Χ. Στην αγγειογραφία παριστάνεται η θεά Αθηνά να συμπαραστέκεται στον Ηρακλή και η θεά Άρτεμις να συμπαραστέκεται στον αδελφό της Απόλλωνα κατά την διαμάχη των δύο για τον Τρίποδα των Δελφών.
Στην κώμη Πολύμυλος, Δημοτικό Διαμέρισμα Πολυμύλου, του Δήμου Κοζάνης αποκαλύφθηκαν τμήματα ανάγλυφης αναθηματικής, αφιερωτικής, στήλης με παράσταση της πεπλοφόρου θεάς Αθηνάς. Στο δεξιό της χέρι η θεά κρατάει δόρυ, ενώ με το αριστερό στηρίζεται στην ασπίδα της. Ελληνιστική Εποχή, δηλ. 323 π.Χ. θάνατος Μ. Αλεξάνδρου – 31 π.Χ. Τα τμήματα αυτά ευρίσκονται στην Αρχαιολογική Συλλογή (λέγε με Μουσείο) Κοζάνης.
- Στο Μουσείο της Μπάζελ της Ελβετίας ευρίσκεται ερυθρόμορφος αμφορέας, σε άριστη κατάσταση, με παράσταση της θεάς Αθηνάς. Έργο του 5ου αιώνος π.Χ.
Στην κώμη Λευκόβρυση, Δημοτικό Διαμέρισμα Λευκόβρυσης, του Δήμου Κοζάνης απεκαλύφθη τμήμα ανάγλυφης αναθηματικής, αφιερωματικής, ενεπίγραφης, εις την αρχαία ελληνική – μακεδονική γλώσσα, στήλης με κεφαλή της θεάς Υγιείας ή της Αθηνάς (2ος αιών π.Χ., δηλ. Ελληνιστική Εποχή 323 π.Χ. θάνατος Μ. Αλεξάνδρου –31 π.Χ.). Το τμήμα αυτό της ανάγλυφης στήλης ευρίσκεται στην Αρχαιολογική Συλλογή Κοζάνης.
Η Υγιεία ήταν κόρη του θεού Ασκληπιού και συλλατρευόταν με τον πατέρας της. Συνήθως απεικονίζεται με ελισσσόμενο φίδι στα πόδια της ή στο χέρι της, και κρατεί κύαθον (= ποτήρι με το οποίο αντλούσαν κρασί από τον κρατήρα).
Και η ίδια η θεά Αθηνά ελατρεύετο στην Αθήνα ως Υγιεία. Στην Ακρόπολη των Αθηνών υπήρχε αρχαίος βωμός της Υγιείας, θυγατρός του Ασκληπιού ( Παυσ. Α. 23). Ο Περικλής έστησε, κοντά στον βωμό αυτό, χάλκινο άγαλμα και της Αθηνάς Υγιείας (Πλούτ. Περ. ΙΓ). Βλέπε αναλυτικά σύμβολο 322 στο πόνημά μου : «Το γεωγραφικό διαμέρισμα της Ελληνικής Μακεδονίας».
- Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μονάχου ευρίσκεται κύλιξ ερυθρόμορφου ρυθμού του 5ου αιώνος π.Χ., στο εσωτερικό της οποίας υφίσταται ερυθρόμορφη αγγειογραφία, στην οποία παριστάνεται ο θεός Απόλλων να θανατώνει με ξίφος τον θρασύ γίγαντα Τιτυό. Ο Τιτυός ήτο ο πελώριος υιός του θεού Διός, ο οποίος τόλμησε να επιτεθεί εναντίον της Λητούς, μητέρας του Απόλλωνος, και ένεκα του λόγου τούτου εδέχθη την κεραυνοβόλο τιμωρία του θεού Απόλλωνος.
Στην κώμη Τετράλοφος, Δημοτικό Διαμέρισμα Τετραλόφου, του Δήμου Κοζάνης ευρέθη ανάγλυφη αναθηματική, αφιερωματική στήλη με παράσταση του κιθαρωδού θεού Απόλλωνα με την αρχαία κιθάρα του στα χέρια (1ου αιώνος π.Χ.). Ο θεός Απόλλων φαίνεται να έχει την κυματοειδή κόμη του πλεγμένη σε λεπτές πλεξούδες δεξιά και αριστερά της κεφαλής του. Οι πλεξούδες δείχνουν να φθάνουν στην πλάτη του. Ο ίδιος φέρει ιμάτιον με ζώνη που είναι σφιγμένη στη μέση του. Με το δεξιό χέρι του κρατάει την κιθάρα του και με το αριστερό του φαίνεται να παίζει τις χορδές της. Το ότι παίζει την κιθάρα του φαίνεται από τα ανοικτά δάκτυλα του αριστερού χεριού του, που δείχνουν να έχουν πλαστικότητα «κινήσεων», (1ος αιών π.Χ.). Η ανάγλυφη αυτή στήλη ευρίσκεται στην Αρχαιολογική Συλλογή Κοζάνης.
- Στο Μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι της Γαλλίας ευρίσκεται αγγείο. Παριστάνει ιππέα με χλαμύδα και πέτασον (=καπέλο), και κρατάει στα χέρια του δύο δόρατα.
- Στο Βερολίνο, Staatliche Museum, στην Γερμανία ευρίσκεται αθηναϊκός αμφορέας, του 480 π.Χ.-470 π.Χ., ερυθρόμορφου ρυθμού, στον οποίο αμφορέα υπάρχει ερυθρόμορφη αγγειογραφία. Στην απεικόνιση της αγγειογραφίας αυτής παριστάνεται ο θεός Δίας. Είναι όρθιος, επιβλητικός και αγέρωχος. Κρατάει στο αριστερό του χέρι κεραυνό και στο δεξιό το βασιλικό σκήπτρο του. Είναι ο θεός του ουρανού, όπως μαρτυρούν και πολλές από τις προσωνυμίες του, π.χ. Ύψιστος. Ο ίδιος έστελνε στη γη τις βροχές και τα ήρεμα σύννεφα για να ευεργετήσει τους αγαθούς και τις βροντές, τους άγριους ανέμους, τα άγρια σύννεφα, και τα αστροπελέκια για να τιμωρήσει τους άδικους και σκληρούς.
Στην κώμη Πολύμυλος, Δημοτικό Διαμέρισμα Πολυμύλου, του Δήμου Κοζάνης ανευρέθη αναθηματικό ανάγλυφο. Απεικονίζεται ο Δίας, όρθιος, φέρων χιτώνα ποδήρη. ανάγλυφα Τα δάκτυλα των άνω και κάτω άκρων του παριστάνονται ανάγλυφα. Δίπλα του, στα δεξιά του, υπάρχει το αγαπημένο του πουλί, ο αετός. Ο αετός ευρίσκεται παρά τον δεξιό πόδα του Δία, στέκεται σε πέτρα και παρατηρεί με βλέμμα οξυδερκές. Ο χιτών του Δία, κατάσαρκα φορεμένος, φαίνεται να καλύπτει την πλάτη του, να δένεται με κόμπο εκ του ιδίου υφάσματος εμπρός, στην κοιλιά του, και να καλύπτει το σώμα του από την κοιλιά και κάτω. Από την κοιλιά και άνω φαίνεται το καλογυμνασμένο σώμα του Δία, οι σκληροί μύες του στήθους του και οι διαμορφωμένοι κοιλιακοί του. Το έργο είναι της Ελληνιστικής Εποχής, ήτοι 323 π.Χ. θάνατος Μ. Αλεξάνδρου -31 π.Χ.). Το αναθηματικό, αφιερωτικό αυτό ανάγλυφο ευρίσκεται στην Αρχαιολογική Συλλογή Κοζάνης.
Στο Μουσείο Ολυμπίας ευρίσκεται χάλκινο άγαλμα του θεού Δία, ο οποίος (θεός Δίας) δείχνει να εξακοντίζει κεραυνό.
- Στο Μουσείο Συρακουσών στην Σικελία της Ιταλίας, ευρίσκεται πελίκη του εργαστηρίου του Πολυγνώτου (440 π.Χ.-430 π.Χ.). Παριστάνεται μία έφιππη Αμαζόνα. Είναι ντυμένη με χιτώνα, πανταλόνι, αναξυρίδες (=περισκελίδες) και κρατάει και με τα δύο χέρια το δόρυ της. Ο τρόπος με τον οποίο κάθεται επάνω στον ίππο είναι ανδρικός. Τα δύο πόδια της αγκαλιάζουν την πλάτη του σώματος του ζώου, το οποίο δείχνει να καλπάζει.
Οι Συρακούσες είναι αρχαία ελληνική πόλη, που ιδρύθηκε από τους Έλληνες αποίκους μετά το 800 π.Χ. Στην πόλη τούτη εγεννήθη ο Έλληνας μηχανικός και μαθηματικός Αρχιμήδης, πατέρας της Μηχανικής και εφευρέτης του μοχλού.
- Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μονάχου της Γερμανίας ευρίσκεται αγγείο με αγγειογραφία του τέλους του 6ου αιώνος π.Χ. (530-500 π.Χ.). Στην αγγειογραφία αυτή παριστάνεται ο Οδυσσέας. Ο ίδιος διαφεύγει από την σπηλιά του Κύκλωπα Πολύφημου κρεμασμένος κάτω από την κοιλιά του πλέον μεγαλόσωμου κριαριού του.
Στο Μουσείο μας στην Ελευσίνα ευρίσκεται αγγείο, το οποίο φέρει αγγειογραφία του 670 π.Χ. Η αγγειογραφία είναι μελανόμορφου ρυθμού, και παριστάνει την τύφλωση του Πολύφημου. Ο Κύκλωπας Πολύφημος, μεθυσμένος, κρατεί στο δεξιό χέρι του μια βαθιά κύλικα με κρασί. Ο Οδυσσέας με την βοήθεια συντρόφου του βυθίζει στο μάτι του Κύκλωπα Πολύφημου πελώρια δοκό, πυρωμένη στη μύτη της, την οποία (δοκό) κρατεί με τα δύο χέρια του και την ωθεί, την σπρώχνει προς το εσωτερικό του οφθαλμού του Πολύφημου. Ο σύντροφός του Οδυσσέα τον συνεπικουρεί.
- Στο Βρετανικό Μουσείο στο Ηνωμένο Βασίλειο ευρίσκεται κύλιξ με αγγειογραφία ερυθρόμορφου ρυθμού του 440-430 π.Χ. Στην αγγειογραφία τούτη που ευρίσκεται στο εσωτερικό της κύλικος αυτής παριστάνεται ο Θησέας με τους άθλους του. Στο κέντρο ο ίδιος σκοτώνει τον Μινώταυρο. Επάνω, από αριστερά : σε μια σκηνή παλεύει με τον Κερκύονα, σε άλλη ετοιμάζεται να κτυπήσει με πέλεκυ, τσεκούρι, τον Προκρούστη που κάθεται στο κρεβάτι του και τον ικετεύει να μην τον σκοτώσει, σε άλλη επίσης απειλεί τον Σκίρωνα με ένα λουτήρα, έτι σε άλλη συλλαμβάνει τον ταύρο του Μαραθώνα, προσέτι σε άλλη λυγίζει το πεύκο όπου ήταν δεμένος ο Σίνις, τέλος σε άλλη σκηνή επιτίθεται κατά της γουρούνας Φαίας.
Στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας ευρίσκεται λήκυθος του 530 π.Χ. με αγγειογραφία μελανόμορφου ρυθμού. Στην αγγειογραφία τούτη παριστάνεται στο κέντρο η Ελένη, την οποίαν κρατούν από το χέρι, από δεξιά και αριστερά αυτής, τα δύο αδέλφια της οι Διόσκουροι. Στο άλλο χέρι οι Διόσκουροι κρατούν το δόρυ τους. Ο Θησέας είχε κλέψει την Ελένη, μικρή, από την Σπάρτη, την οδήγησε στο κάστρο των Αφιδνών στην Αττική και την είχε κρύψει εκεί. Τα δύο αδέλφια της την εντόπισαν, την απελευθέρωσαν και κατευθύνθηκαν όλοι μαζί στην πατρίδα τους, την Σπάρτη. Στην παράσταση αυτή παρουσιάζεται σκηνή από την απελευθέρωση της Ελένης υπό των αδελφών της.
Στην Φλώρινα ευρέθη ανάγλυφη επιτύμβια ενεπίγραφη, εις την αρχαία ελληνική- μακεδονική γλώσσα, στήλη των μέσων του 3ου αιώνος π.Χ., αντιπροσωπευτική της αρχαίας ελληνικής μακεδονικής τέχνης, της Ελληνικής Άνω Μακεδονίας (νυν Δυτικής Μακεδονίας). Σ΄ αυτήν ανάγλυφα εικονίζονται επτά προτομές ανδρικές και γυναικείες μίας οικογένειας. Η επιγραφή αναγράφει τα ονόματα των απεικονιζομένων αυτών μορφών. Η επιγραφή δεν φαίνεται ολόκληρη. Τα ολίγα ονόματα που αποτυπώνονται στην σπασμένη στήλη είναι :
1) το όνομα : ΑΥΡΗ (= ΑΥΡΑ). Στα αρχαία ελληνική η αύρα ελέγετο και ΑΥΡΗ (αύρη), (εκ του ρήμ. άημι). Αύρη ή αύρα = αέρας εν κινήσει, πνοή ανέμου, ο δροσερός πρωινός αέρας, δροσερή πνοή. Επίσης σημαίνει : η εκ θαλάσσης ερχόμενη αέρινη δροσιά.
2) το όνομα : ΖΟΗ (=ΖΩΗ). Η λέξη ΖΟΗ (ζόη) είναι ιωνικός τύπος αντί του ΖΩΗ (Ζωή). Άρα ζόη = ζωή και ΖΟΗ =ΖΩΗ. Το ο στο ζοή ή ζόη έχει το ρόλο του ω. Βλέπε και συμβ. 751, 752, 753, 754, 755, 757, 759, 760, 761 του στο ανηρτημένο στο διαδίκτυο πόνημά μου με τίτλο : «Της Μακεδονίας μας της Ελληνικής το γεωγραφικό διαμέρισμα».
3) το όνομα Ηρακλείδης που σημαίνει ο υιός του Ηρακλή.
4) το όνομα ΑΥΡΗ είναι αναγεγραμμένο στην ενεπίγραφη τούτη στήλη δυο φορές.
Τα υπόλοιπα τρία ονόματα ουδόλως φαίνονται. Είπαμε η στήλη είναι σπασμένη, κατά συνέπεια και η επιγραφή της.
Η επιτύμβια αυτή στήλη ευρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Φλώρινας. Βλέπε το με σύμβ. 759 στο ανηρτημένο στο διαδίκτυο πόνημά μου με τίτλο : «Της Μακεδονίας μας της Ελληνικής το γεωγραφικό διαμέρισμα».
Στις Αιγές (Βεργίνα) Ημαθίας η αποκάλυψη πολλών ενεπίγραφων στην αρχαία ελληνική-μακεδονική γλώσσα επιτύμβιων στηλών εμπλούτισε τον αρχαίο ελληνικό μακεδονικό αριθμό ονομάτων των αρχαίων Ελλήνων Μακεδόνων. Δεκάδες λοιπόν αρχαία ελληνικά μακεδονικά ονόματα ήλθαν στο φως. Ονόματα πολιτών που ανήκουν σε άτομα μέσων κοινωνικών στρωμάτων. Αξιομνημόνευτο είναι το όνομα ΔΡΥΚΑΛΛΟΣ (Δρύκαλλος), που αναγιγνώσκεται σε μία ενεπίγραφη επιτύμβια στήλη και σημαίνει : αυτός που είναι όμορφος από ξύλο δρυ (ΔΡΥΣ +ΚΑΛΛΟΣ). Στην ίδια ενεπίγραφη στήλη υπάρχουν και οι λέξεις-ονόματα : ΞΕΝΟΚΡΑΤΗΣ ΠΕΡΙΩΝΟΣ (= Ξενοκράτης, ο υιός του Περίωνος, ή ορθότερα τινός ονόματι Υπερίων. Πιθανότατα ελλείπει το γράμμα Υ. ΠΕΡΙΩΝ – (Υ)ΠΕΡΙΩΝ.
Ξενοκράτης (ξένος +κρατώ). Το όνομα Υπερίων φέρει ο Τιτάνας, ο οποίος ήτο αδελφός και σύζυγος της Θείας, πατέρας του Ήλιου, της Σελήνης και της Ηούς (= της θεάς του γλυκοχαράματος). Η Ηώ ήταν μυθική θεά, αδελφή του Ηλίου και της Σελήνης, που προσωποποιεί το πρώτο γλυκό ροδοκόκκινο φως της αυγής, της ημέρας.
Το : ΞΕΝΟΚΡΑΤΗΣ ΠΕΡΙΩΝ αναγράφεται στο άνω μέρος της επιγραφής.
Στο κάτω μέρος της επιγραφής αναγράφεται το : ΑΓΚΑΛΟΣ ΠΕΡΙΩΝΟΣ.
Από την πρώτη λέξη – όνομα λείπει το γράμμα Π, (Π)ΑΓΚΑΛΟΣ.
Από την δεύτερη λέξη – όνομα λείπει πάλι το γράμμα Υ, ΥΠΕΡΙΩΝ.
Επομένως τα πλήρη ονόματα : σε ονομαστική το πρώτο, σε γενική το δεύτερο, είναι (Π)ΑΓΚΑΛΟΣ (Υ)ΠΕΡΙΩΝΟΣ = ο Πάγκαλος, ο υιός του Υπερίωνος.
Στο Παλατιανό του Κιλκίς αποκαλύφθηκε ενεπίγραφο Ηρώο που χρονολογείται γύρω στο 100 μ.Χ. Στο Ηρώο τούτο είναι τοποθετημένα τέσσερα (4) αγάλματα επάνω σε υψηλό βάθρο και παριστάνουν ισάριθμα μέλη μίας οικογένειας. Έν εξ αυτών των αγαλμάτων παριστά νεκρή γυναίκα. Κατά την οικεία επιγραφή είναι ΑΜΜΙΑ (Αμμία). Η νεκρή ΑΜΜΙΑ παριστάνεται αφηρωισμένη, δηλαδή της αποδίδονται τιμές ηρωίδος, ονομαζόμενη-χαρακτηριζόμενη ως ρωμαλέα γυναίκα, ως γυναίκα Ηρακλής.
ΑΜΜΙΑ στα αρχαία ελληνικά σημαίνει μητέρα χαϊδευτικά, δηλ. μητερούλα.
ΑΜΙΑ = μήτηρ, τροφός.
Προσέτι : ΜΑΜΜΙΑ στα αρχαία σημαίνει η ηλικιωμένη, γηραιά μητέρα, η μάμμη (=η μητέρα). Η λέξη μάμμη μεταγενέστερα απέκτησε την έννοια : γιαγιά.
Το Ηρώο τούτο ευρίσκεται στο Αρχαιολογικό μας Μουσείο στο Κιλκίς.
- Στην πόλη του Μονάχου της Γερμανίας, στο Staatliche Antikensammluhgen, υπάρχει στάμνος (=στάμνα) ερυθρόμορφος με αγγειογραφία ερυθρόμορφου ρυθμού. Στην αγγειογραφία αυτή παριστάνεται ο Πελίας, ο οποίος ακούει προσεκτικά τις κόρες του, τις Πελιάδες. Οι ίδιες προσπαθούν να τον πείσουν ότι το πείραμα της Μήδειας να θανατωθεί για να ξαναγίνει νέος είναι πειστικό. Ο ίδιος είναι σφικτά τυλιγμένος με το ιμάτιό του και ακούει σκεφτικός τις κόρες του.
Ο Πελίας ήτο υιός του Ποσειδώνος ή του Κρηθέως και της Τυρούς, θυγατρός του Σαλμονέως, ο οποίος εξεδίωξε τους αδελφούς του Νηλέα, Αίσονα, Φέρην και Αμυθάονα και κατέλαβε ο ίδιος τον θρόνο της Ιωλκού της Θεσσαλίας (Ομήρ. Οδύσ. λ, 234. – Απολλόδωρ. Α, 9, 9). Ο ίδιος ενυμφεύθη την Αναξιβία, θυγατέρα του Βίαντος και είχε εξ αυτής τέκνα τον Άκαστον, την Πειδισίκην, την Πελοπίαν, την Ιπποθόην και την Άλκηστιν, που εκλήθησαν Πελιάδες. Φοβούμενος τον ανηψιόν του Ιάσονα, υιόν του αδελφού του Αίσονα, τον έστειλε στην Κολχίδα για να αρπάξει το χρυσόμαλλο δέρας. Παρά τις προσδοκίες του για αποτυχία του Ιάσονα στην αποστολή του, ο Ιάσων επέτυχε και επανήλθε στην Ιωλκό με το χρυσόμαλλο δέρας. Ο Ιάσων έπεισε δια της συζύγου του Μηδείας τις θυγατέρες του Πελία, να διαμελίσουν αυτές οι ίδιες τον πατέρα τους. Έδωσε δε σ΄αυτές ψευδή ελπίδα ότι έτσι ο Πελίας θα ανεβίου, θα «ξαναγεννιόταν» νέος, θα ξαναγινόταν νέος. Μετά τον θάνατο του Πελία, διεδέχθη αυτόν ο υιός του Άκαστος, ο οποίος εξεδίωξε τον Ιάσονα και την Μήδεια (Διόδ. Δ, 51).
Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών ευρίσκονται θραύσματα μελανόμορφου δίνου του 580 π.Χ. – 570 π.Χ. Σε ορισμένα από αυτά υπάρχει αγγειογραφία με άθλους του Πελία. Συγκεκριμένα παριστάνεται σκηνή από αγώνα ακοντισμού με τους αθλητές Ίφιτο, Μελανίωνα, Αμφιάραο, Καπανέα, Περίφα και τον αυλητή Φίλαμβο. Τα ονόματα είναι αναγεγραμμένα.
Ο χρησμός του Απόλλωνα προς τον Πελία, όταν ανέβηκε στον θρόνο της Ιωλκού παραγκωνίζοντας τον νόμιμο κληρονόμο, ήταν να φοβάται τον μονοσάνδαλο. Στην πόλη Νεάπολη της Ιταλίας υπάρχει τοιχογραφία της Πομπηίας του 10 μ.Χ. στο κέντρο της οποίας παριστάνεται ο Πελίας με δύο θυγατέρες του κοντά του, στα σκαλοπάτια του ναού των Δελφών. Αριστερά απεικονίζεται νέος που οδηγεί ταύρο προς θυσία προς τον θεό Απόλλωνα. Δεξιά εμφανίζεται ένας νέος μονοσάνδαλος (ο Ιάσων) που κατευθύνεται προς τον Πελία. Ο Πελίας ενθυμούμενος τον χρησμό του Απόλλωνος στηρίζεται στο χέρι μίας κόρης του αναζητώντας προστασία και συμπαράσταση.
- Στο Μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι της Γαλλίας ευρίσκεται αττικός (αθηναϊκός) αμφορέας. Παριστάνει ιερέα μπροστά σε βωμό. *Ερευνητής – μελετητής – αναλυτής 25-6-2026
