- Στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστώνης των Η.Π.Α. ευρίσκεται αγγείο ερυθρόμορφου ρυθμού, του οποίου η ερυθρόμορφη αγγειογραφία παριστάνει την θεά Άρτεμιν να θανατώνει τον Ακταίωνα, τιμωρώντας τον επειδή θέλησε να την δει γυμνή καθώς λουζόταν σε μια πηγή του Κιθαιρώνος. Ο Ακταίων φορεί κοντή χλαμύδα. Η χλαμύς συνηθιζόταν από τους κυνηγούς, γιατί έδινε την δυνατότητα ελευθερίας κινήσεων. Ο Ακταίων κρατεί ξίφος, βάλλεται από την θεά με τόξο και σπαράσσεται από τα ίδια του τα σκυλιά που του επιτίθενται ορμητικά ταυτοχρόνως. Ο ένας κύων του εφορμά στον λαιμό του, ο δεύτερος στην κοιλιά του και ο τρίτος στο αριστερό χέρι του.
Στο Μουσείο Βραυρώνας της Αττικής υπάρχει ανάγλυφη μαρμάρινη πλάκα του 410 π.Χ. Σε αυτήν την παράσταση εικονίζονται η Άρτεμις και ο Απόλλων, μαζί με τους γονείς τους, την Λητώ και τον Δία. Οι τρεις (3) πρώτοι είναι όρθιοι, ο τέταρτος Δίας είναι καθιστός- καθισμένος σε πλάκα.
- Στο Μουσείο Staatliche Museum της Γερμανίας υπάρχει κύλιξ του 480 π.Χ., στο εσωτερικό της οποίας υφίσταται ερυθρόμορφη αγγειογραφία Στην αγγειογραφία τούτη παρίσταται η Θέτις, μητέρα του Αχιλλέα, στο εργαστήριο του σιδηρουργού θεού Ηφαίστου. Ο Ήφαιστος κάθεται σε δίφρο. Κρατάει στο δεξιό του χέρι σφυρί. Με το αριστερό προτάσσει προς την Θέτιν ένα κράνος. Η Θέτις κρατεί στο αριστερό της χέρι μια ασπίδα και στο δεξιό της ένα δόρυ. Προφανέστατα ο Ήφαιστος παραδίδει στην μητέρα του Αχιλλέα την πανοπλία του τελευταίου, για να του την παραδώσει για τις ανάγκες του Τρωικού πολέμου. Στον τοίχο κρέμονται οι κνημίδες, που πολύ πιθανόν να είναι κι αυτές τμήμα της πανοπλίας του Αχιλλέως και προορίζονται για τον ίδιο.
- Στο Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης στην Βιέννη της Αυστρίας ευρίσκεται αγγείο, ερυθρόμορφου ρυθμού, που φέρει ερυθρόμορφη αγγειογραφία του 5ου αιώνος π.Χ. Στην αγγειογραφία απεικονίζεται η σκηνή που ο βασιλιάς της Τροίας Πρίαμος καταφθάνει νύχτα στη σκηνή του Αχιλλέως με πλούσια λύτρα για να τον ικετεύσει να του αποδώσει το πτώμα του νεκρού υιού του Έκτορα. Ο Αχιλλεύς φαίνεται ξαπλωμένος σε ανάκλιντρο. Κάτω από το ανάκλιντρο ευρίσκεται νεκρός ο Έκτορας. Ο Αχιλλεύς εικονίζεται λίγο πριν αντιληφθεί την είσοδο – παρουσία του Πριάμου και στρέφεται σε έναν από τους θεράποντες. Ο ίδιος θα ευσπλαχνιστεί τον Πρίαμο, θα τον φιλοξενήσει και το πρωί της άλλης ημέρας θα του παραδώσει τον νεκρό υιό του Έκτορα.
- Στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου στο Ηνωμένο Βασίλειο ευρίσκεται ελληνικό μακεδονικό οκτάδραχμο του 590-580 π.Χ., το οποίο ευρέθη στην ελληνική μακεδονική Ηδωνίδα, περιοχή μεταξύ ποταμού Στρυμόνος και ποταμού Νέστου. Επί του οκταδράχμου αυτού παρουσιάζεται ανάγλυφα παράσταση από «Ταυροκαθάψια». Τα Ταυροκαθάψια ήσαν αθλητικές εκδηλώσεις με αθλητικούς αγώνες στα πλαίσια θρησκευτικών τελετών. Κατά τους αγώνες αυτούς οι αθλητές έκαναν ακροβατικά επί ταύρου. Στα Ταυροκαθάψια συμμετείχαν και γυναίκες αθλήτριες. Το ελληνικό οκτάδραχμο τούτο του 590 π.Χ.- 580 π.Χ. που ευρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου ευρέθη, ως προανεφέρθη, εις τας Ηδωνάς της αρχαίας Ελληνικής Μακεδονίας.
- Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μονάχου στην Γερμανία ευρίσκεται αρχαία ελληνική κύλιξ του 5ου αιώνος π.Χ., στην οποία εικονίζεται μία Μαινάδα. Η Μαινάδα αυτή έχει μακριά μαλλιά. Ως περιλαίμιο φέρει δεμένη σε κόμπο δορά (δέρμα) πάνθηρος. Στο δεξιό χέρι της κρατάει θύρσο (=σκήπτρο) και στο αριστερό χέρι της κρατάει το αριστερό πόδι ενός πάνθηρα, τον οποίο (πάνθηρα) σηκώνει στον αέρα. Φορώντας στο λαιμό τους την δορά πάνθηρος οι Μαινάδες έδειχναν ότι είναι πιστές στον θεό Διόνυσο. Τα μαλλιά της Μαινάδος ανεμίζουν στον αέρα και είναι δεμένα ψηλά στο κεφάλι της με μορφή φιδιού, του οποίου η κεφαλή και ο λαιμός παριστάνεται ως λοφίο. Πολλές φορές σε αγγειογραφίες παριστάνονται φίδια να ελίσσονται γύρω από τους βραχίονες των Μαινάδων, των ακολούθων και ιερειών του θεού Διονύσου.
- Στο Μητροπολιτικό Μουσείο Νέας Υόρκης στις Η.Π.Α. ευρίσκεται ο περίφημος κρατήρας του Ευφρονίου, που πρόσφατα έγινε γνωστός. Σε λεπτομέρεια από τον κρατήρα αυτόν στην κύρια όψη του αγγείου παριστάνεται ο ξανθός νέος Σαρπηδών νεκρός. Τον παίρνουν, τον συνοδεύουν, ο φτερωτός Ύπνος και ο Θάνατος. Το αίμα από τις πληγές, που έχει ο νεκρός Σαρπηδών στο σώμα του, τρέχει σαν ποτάμι. Στο κέντρο ο θεός Ερμής ως ψυχοπομπός. Το όνομα του αγγειογράφου, ΕΥΦΡΟΝΙΟΣ, διακρίνεται επάνω δεξιά. Ο κρατήρας τούτος είναι της τελευταίας δεκαετίας του 6ου αιώνος π.Χ., δηλ. 510-500 π.Χ.
- Στο Κρατικό Μουσείο Βερολίνου στην Γερμανία ευρίσκεται αττικό αγγείο, ερυθρόμορφου ρυθμού, το οποίο φέρει ερυθρόμορφη αγγειογραφία. Βλέπε σελ. 78 Βιβλίο Αρχαία Ιστορία των Κατσουλάκου- Κοκκόλου-Αλευρά – Σκουλάτου. Στην απεικόνιση της αγγειογραφίας αυτής εικονίζεται σκηνή από μάθημα σε ένα σχολείο. Αριστερά ο δάσκαλος μουσικής και ο μαθητής απέναντί του. Και οι δύο καθισμένοι. Και οι δύο έχουν μουσικό όργανο λύρας στα χέρια τους. Ο δάσκαλος διδάσκει στον μαθητή πως παίζεται η λύρα. Στο κέντρο της παράστασης ευρίσκεται έτερος δάσκαλος, καθισμένος, που ξετυλίγει με τα χέρια του έναν κύλινδρο χειρογράφου, τον οποίο κρατεί ανά χείρας. Ο δάσκαλος παραδίδει μαθήματα στον μαθητή του. Απέναντί του όρθιος ο μαθητής του τον παρακολουθεί με ενδιαφέρον. Στα δεξιά, ευρίσκεται ένας άνδρας καθισμένος που στηρίζει το δεξιό χέρι του σε ράβδο. Παρακολουθεί τα μαθήματα ως ακροατής και θεατής. Παραλλήλως περιμένει τη λήξη των μαθημάτων για να παραλάβει τα παιδιά και να αναχωρήσει.
Η κεντρική πλατεία της Κοζάνης έχει την ονομασία Πλατεία Νίκης. Μετά την τελευταία ανάπλασή της είναι μία από τις ομορφότερες πλατείες της Ελλάδος, με τα νεοκλασικά κτίρια πέριξ αυτής, πλην της ανατολικής πλευράς, για τον νεοκλασικό ευπρεπισμό της προσόψεως των πολυκατοικιών της οποίας (ανατολικής πλευράς) θα πρέπει να επιμεληθεί ο Δήμος Κοζάνης σε συνεργασία με τους ιδιοκτήτες των πολυκατοικιών της πλευράς αυτής.
Στο πιο κεντρικό λοιπόν σημείο της κεντρικής αυτής πλατείας της πόλεως Κοζάνης ευρέθη απότμημα μεγάλης ενεπίγραφης, εις την αρχαία ελληνική- μακεδονική γλώσσα, στήλης ή βωμού, η οποία κάνει λόγο για Βουλή και για Δήμο. Στους ελληνοβυζαντινούς χρόνους μεταποιήθηκε σε κιονόκρανο αμφικίονα δίλοβου παραθύρου ( μέσα του 2ου αιώνα μ.Χ.).
Εξ αυτού καταφαίνεται ότι στον αρχαίο τούτο ελληνικό μακεδονικό οικισμό, της νυν πόλεως Κοζάνης δηλαδή, υπήρχε συγκροτημένη και οργανωμένη κοινωνία – πολιτεία με Βουλή και Εκκλησία του Δήμου. Στην εν λόγω ενεπίγραφη στήλη-βωμό αναγράφονται ευκρινώς και οι δύο λέξεις : ΒΟΥΛΗ, ΔΗΜΟΣ.
Πολύ σπουδαίο το αρχαιολογικό εύρημα τούτο για τους ιστορικούς και τους αρχαιολόγους. Το εύρημα τούτο ευρίσκεται και κοσμεί την Αρχαιολογική …Συλλογή! Κοζάνης, όχι ..το Μουσείο Κοζάνης.
Έτσι αποδεικνύεται πως στην αρχαία Ελληνική Μακεδονία μας πέραν της κεντρικής εξουσίας του Έλληνος Βασιλέως της ελληνικής Μακεδονίας υπήρχε και τοπική διοικητική και πολιτική οργάνωση, τοπική αυτοδιοίκηση κατά μίαν έννοιαν.
- Στο Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης στην Βιέννη της Αυστρίας ευρίσκεται αγγείο, ερυθρόμορφου ρυθμού, του 5ου αιώνος π.Χ. Το αγγείο φέρει ερυθρόμορφη αγγειογραφία των τελευταίων αρχαϊκών χρόνων, ήτοι 500 – 480 π.Χ. Στην αγγειογραφία αυτή απεικονίζεται ο Ορέστης, ο οποίος αρπάζει από τα μαλλιά τον Αίγισθο και με δύο βαθιές μαχαιριές τον θανατώνει. Στην ίδια σκηνή το αίμα φαίνεται να ρέει άφθονο από τις δύο πληγές του Αιγίσθου. Στην ίδια παράσταση απεικονίζεται και η αδελφή του Ορέστη και κόρη του Αγαμέμνονος Χρυσόθεμις. Επίσης παριστάνεται και η Κλυταιμνήστρα ή Κλυταιμήστρα. Η Χρυσόθεμις συμπαραστέκεται, στηρίζει τον Ορέστη στην πράξη του. Η Κλυταιμνήστρα αντιδρά στην δολοφονία του Αιγίσθου. Στην ίδια παράσταση η Χρυσόθεμις και ο Ορέστης στρέφουν το βλέμμα τους προς την Κλυταιμ(ν)ήστρα και αιφνιδιάζονται από την αντίδρασή της στην θανάτωση του Αιγίσθου, εραστή της και δολοφόνου του συζύγου της και πατρός των Ορέστη-Χρυσοθέμιδος, Αγαμέμνονος.
Ο Αίγισθος ήτο εραστής της Κλυταιμ(ν)ήστρας, μητρός του Ορέστη, και δολοφόνησε τον βασιλέα Αγαμέμνονα, πατέρα του Ορέστη και σύζυγο της Κλυταιμ(ν)ήστρας. Στον φόνο τούτο ο Αίγισθος είχε την συνδρομή της Κλυταιμ(ν)ήστρας. Ακολούθως ο Αίγισθος στρογγυλοκάθισε στον βασιλικό θρόνο.
Η Κλυταιμ(ν)ήστρα ήτο θυγατέρα του Τυνδάρεω και της Λήδας, ήτο σύζυγος του βασιλέως των Μυκηνών Αγαμέμνονος, ήτοι ήτο βασίλισσα. Μετά την λήξη του Τρωικού πολέμου ο βασιλιάς Αγαμέμνων επέστρεψε στις Μυκήνες. Όμως βρήκε φρικτό τέλος. Η Κλυταιμ(ν)ήστρα και ο εραστής της Αίγισθος τον σκότωσαν.
- Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μονάχου της Γερμανίας ευρίσκεται αγγείο μελανόμορφου ρυθμού, Αρχαϊκής Εποχής (800 π.Χ.- 480 π.Χ. Στο αγγείο τούτου υπάρχει μελανόμορφη απεικόνιση κατά την οποία εικονίζεται ο θεός Δίας να κρατεί κεραυνό στο δεξιό του χέρι και να τον εκσφενδονίζει κατά του τέρατος Τυφώνος. Ο Τυφών, το τέρας με την εκπληκτική δύναμη, που λίγο έλειψε να ανατρέψει τους θεούς και να κυβερνήσει τον κόσμο, απεικονίζεται από τον αρχαϊκό αγγειογράφο φτερωτός και ανθρωπόμορφος μέχρι την μέση. Το κάτω μέρος του σώματός του αποτελείται από πελώριους δράκοντες. Ο Δίας, ύστερα από μακρό και περιπετειώδη αγώνα, εξασθένισε τον Τυφώνα με τους κεραυνούς του και τελικά τον σκέπασε με το όρος της Σικελίας Αίτνα. Κατ΄ άλλον μύθον, ο Δίας γκρέμισε τον Τυφώνα στα Τάρταρα.
Στην κώμη (χωριό) Ακρινή του Δήμου Κοζάνης της Δυτικής Μακεδονίας ευρέθη ανάγλυφη αναθηματική (=αφιερωτική) ενεπίγραφη, εις την αρχαία ελληνική – μακεδονική γλώσσα, στήλη με μεγάλη επιγραφή αρχομένη: «Διί Υψίστω» (= «προς τον Ύψιστο Δία). Η ενεπίγραφη αυτή στήλη έχει αψιδωτή απόληξη. Στη στήλη αυτή απεικονίζεται ιματιοφόρος Δίας να σπένδει (=να κάνει σπονδή) σε βωμό. Αριστερά επάνω σε υψηλό κίονα κάθεται αετός, σύμβολο του θεού Δία. Σύμφωνα με την επιγραφή, την στήλη αφιέρωσαν στον Δία Ύψιστο ο Αρτεμάς και ο Νεικάνωρ, υιοί του Νικάνορα. (2ος αιών π.Χ.) Ο Δίας επιβλητικός. Ο χιτώνας δείχνει να καλύπτει την πλάτη του, αφήνει ακάλυπτα τα χέρια του και καλύπτει το εμπρόσθιο μισό τμήμα του σώματός του από την κοιλιά και κάτω με ακάλυπτο το υπόλοιπο μισό άνω σώμα του. Φέρει γυμνασμένους του μυς του στήθους του, και σχηματοποιημένους τους κοιλιακούς του μυς. Επίσης αποτυπώνεται ο ομφαλός του, το μικρό στρόγγυλο κοίλωμα στο μέσον της κοιλιάς του. Στο δεξιό του χέρι κρατάει φιάλη, [=λεκάνιον (πιάτο) προς έκχυσιν σπονδής], για την ανάγκη της σπονδής και με το αριστερό του χέρι, με ανάγλυφα τα πέντε δάκτυλά του, κρατάει τον χιτώνα του. Το μαλλί του είναι δεσποτικό. Έχει πλούσια κόμη που κατά το μεγαλύτερο τμήμα της απλώνεται στην πλάτη του και ένα μικρό τμήμα της απλώνεται επάνω στον αριστερό του ώμο. Φέρει πλούσια κατσαρή γενειάδα, έχει έντονα ζυγωματικά, απεικονίζεται παραστατικά το εξωτερικό βαθούλωμα (κοιλότητα) του αριστερού του οφθαλμού, έχει φαρδύ μύστακα (μουστάκι). Το άλλο μισό μέρος του προσώπου του δεν απεικονίζεται, ένεκα φθοράς. (2ος αιών π.Χ., 200 π.Χ.-100 π.Χ.). Η εν λόγω ανάγλυφη αναθηματική ενεπίγραφη στήλη ευρίσκεται στην Αρχαιολογική Συλλογή! Κοζάνης.
Παλλαϊκό το αίτημα των πολιτών της Κοζάνης να αναβαθμιστεί η Αρχαιολογική Συλλογή Κοζάνης σε Αρχαιολογικό Μουσείο.
- Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μονάχου της Γερμανίας ευρίσκεται αρχαία ελληνική κύλιξ μελανόμορφου ρυθμού του 6ου αιώνος π.Χ. Στο εσωτερικό της κύλικος ταύτης ο αγγειογράφος Εξηκίας απεικονίζει σε μελανόμορφη απεικόνιση τον θεό Διόνυσο, μόνο του επάνω σε πλοίο που πλέει στη θάλασσα. Η εικόνα φαίνεται εμπνευσμένη από τον ομηρικό ύμνο, δηλαδή από την Οδύσσεια του Ομήρου. Ο ιστός, το κατάρτι, του πλοίου είναι περιστοιχισμένος από κληματαριά και κλάδους αυτής. Οι ελισσόμενοι τούτοι κλάδοι αμπέλου είναι φορτωμένοι με φύλλα αμπέλου και βότρυας (=τσαμπιά σταφυλιού). [Βότρυχος και βόστρυχος = πλεξούδα]. Προσέτι βότρυες, τσαμπιά και φύλλα της αμπέλου καλύπτουν τον ουρανό του πλοίου ως αλεξιβρόχιο ή αλεξήλιο, δηλαδή ως ομπρέλα. Ο ίδιος ο θεός Διόνυσος φέρει εις την κεφαλήν του βασιλικόν διάδημα (= στέφο, στέφανο). Στην ίδια σκηνή εικονίζεται πλήθος δελφινιών που κολυμπούν πέριξ του πλοίου.
Εξ αφορμής των δελφινιών, αναφέρω μία ωραία αρχαιοελληνική ρήση, την εξής: «Ιχθύν νήχεσθαι διδάσκεις». (=Διδάσκεις (σ)το ψάρι με ποιο τρόπο να κολυμπά). Λέγεται γι΄ αυτούς που λένε πράγματα γνωστά σε όλους και νομίζουν πως λένε κάτι ξεχωριστό. *Ερευνητής – μελετητής – αναλυτής 18-6-2026
