- Στην πόλη Νεάπολη της Κάτω Ιταλίας, της Μεγάλης Ελλάδος, νυν Napoli νότιας Ιταλίας, και δη στο Museo Nationale Archeologico, ευρίσκεται αμφορέας με αγγειογραφία ερυθρόμορφου ρυθμού του 430 π.Χ. Στην αγγειογραφία τούτη παριστάνεται η Ινώ. Η Ινώ, κόρη του Κάδμου και της Αρμονίας, σύζυγος του Αθάναντος, βασιλέως του Ορχομενού, υπήρξε τροφός του θεού Διονύσου. Η Ινώ, γυναίκα του Αθάμαντος ως προαναφέρθη, στην εν λόγω παράσταση, κυνηγάει τον Φρίξο, υιό του συζύγου της με την Νεφέλη. Η Ινώ κραδαίνει στο δεξιό χέρι της πέλεκυ και ακολουθεί τον Φρίξο. Ο Φρίξος ταξιδεύει – πετά πάνω από κύματα της θάλασσας, πιασμένος με το αριστερό του χέρι από το δεξιό κέρατο του χρυσόμαλλου κριαριού, που θα τον οδηγήσει στην Κολχίδα της Μικράς Ασίας. Ο Φρίξος έχει στραμμένο το κεφάλι του προς την διώκτρια – καταδιώκουσα αυτόν Ινώ και ο φόβος και η αγωνία του είναι ζωγραφισμένα στο πρόσωπό του.
Κατά την ελληνική μυθολογία, η Ινώ ήταν η κακιά μητριά, που προσπάθησε να εξοντώσει τα παιδιά του Αθάμαντα και της πρώτης συζύγου του Νεφέλης. Έστησε η Ινώ ολόκληρη πλεκτάνη, καθώς προσέβλεπε στον θρόνο του συζύγου της (Αθάμαντα). Έπρεπε να εξοντώσει τα παιδιά που είχε αποκτήσει ο ίδιος με τη Νεφέλη, ήτοι τον Φρίξο και την Έλλη, τα οποία ήσαν οι φυσικοί διάδοχοι του θρόνου. Κριάρι με χρυσόμαλλο δέρας ιπτάμενο, το οποίο έστειλε η τεθνηκυία Νεφέλη, πήρε τα δύο παιδιά της Νεφέλης και του Αθάμαντα με προορισμό την Κολχίδα.
Κατά την διαδρομή η Έλλη ζαλίστηκε και έπεσε στα στενά που ονομάστηκαν Ελλήσποντος. Ο Φρίξος φθάνοντας στην Κολχίδα, θυσίασε το κριάρι και παρέδωσε το Χρυσόμαλλο δέρας στον βασιλιά της Κολχίδος Αιήτη. Για το χρυσόμαλλο δέρας έγινε στη συνέχεια η Αργοναυτική Εκστρατεία με τον Ιάσονα και τους Αργοναύτες.
- Στην Ρώμη, στο Μουσείο Βατικανού (Musei Vaticani), ευρίσκεται κύλιξ, στο εσωτερικό της οποίας υπάρχει αγγειογραφία ερυθρόμορφου ρυθμού του 480-470 π.Χ. Στην αγγειογραφία αυτή παριστάνεται αριστερά ο φοβερός δράκοντας με άγριο βλέμμα και αδιαπέραστα λέπια. Ο δράκος ξερνάει, βγάζει από το στόμα, τον Ιάσονα εξαντλημένο. Αριστερά παριστάνεται η θεά Αθηνά πάνοπλη. Φέρει στο δεξιό χέρι της δόρυ και στο αριστερό χέρι κρατάει το αγαπημένο της πουλί, την γλαύκα (=κουκουβάγια), το πουλί της σοφίας. Ο Ιάσων, είχε ακολουθήσει την συμβουλή της θεάς Αθηνάς, είχε εισχωρήσει στην κοιλιά του δράκοντος, για να του επιφέρει θανατηφόρα τραύματα εκ των έσω, επειδή ήτο άτρωτος ο δράκων έξωθεν, λόγω του απροσβλήτου δέρματός του.
Κατά έναν μύθον, ο Ιάσων σκότωσε τον δράκοντα με την βοήθεια της Μήδειας και έτσι πήρε το χρυσόμαλλο δέρας. Κατ΄ άλλον μύθον, η Μήδεια κοίμισε τον δράκοντα και ο Ιάσων άρπαξε το χρυσόμαλλο δέρας. Κατ΄ έτερον μύθον, η Μήδεια είχε τον Ορφέα συνεργάτη στα μάγια της. Ο Ορφέας κατάφερε να αποκοιμίσει με το τραγούδι του τον δράκοντα και ο Ιάσων βρήκε της ευκαιρία και αφαίρεσε το χρυσόμαλλο δέρας. Κατ΄ άλλον πάλι μύθον, η Μήδεια επικαλέστηκε τον θεό Ύπνο και ο Ιάσων έδραξε της ευκαιρίας να λάβει το χρυσόμαλλο δέρας. Προσέτι κατ΄ άλλον μύθον, η θεά Αθηνά συνεβούλευσε τον Ιάσονα και εισχώρησε ο ίδιος στην κοιλιά του δράκοντος για να το πλήξει έσωθεν, αφού εξωτερικά επροστατεύετο από το άτρωτο δέρμα του. Ο τραγικός μας ποιητής Ευριπίδης στο έργο του «Υψιπύλη» φαίνεται ότι αναφερόταν σε αυτόν τον τελευταίο μύθο, ο οποίος βέβαια είναι γνωστός μόνο από παραστάσεις σε αγγεία του 6ου αιώνος π.Χ., (600-500 π.Χ.), και του 5ου αιώνος π.Χ., (500 –400 π.Χ.) κατά τον οποίο μύθο, ως αναφέρθη, ο δράκων κατέπιε (=κατάπιε) τον Ιάσονα.
Η θεά Αθηνά ελέγετο Παλλάς. Βλέπε σελ. 1320 Λεξικού Ελληνικής Γλώσσας, Γεωργίου Μπαμπινιώτη : Παλλάδα (η) (στην αρχαιότητα) προσωνυμία της θεάς Αθηνάς. Επίσης (λογιότ.) Παλλάς (Παλλάδος). ΕΤΥΜ. < αρχ. Παλλάς –άδος < θ. παλλ- της λέξ. Παλλακή. Η λέξη χρησιμοποιήθηκε ως επίθ. της θεάς Αθηνάς με την σημασία «παρθένος».
Προσέτι βλέπε σελ. 561 Λεξικού Ελληνικής Γλώσσης, Τεγόπουλου- Φυτράκη : παλλάς –άδος < αρχ. Παλλάς, η λέξη ως επίθετο της θεάς Αθηνάς, πιθανότατα η λέξη να σχετίζεται με το πάλλαξ = νέος.
Επιπλέον βλέπε σελ. 733 Λεξικού Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης Ιωάννου Σταματάκου : Παλλάς -άδος, επίθ. της θεάς Αθηνάς, παρ΄ Ομήρω πάντοτε Παλλάς Αθήνη ή Παλλάς Αθηναίη, μεθ΄ Όμηρον όμως εν χρήσει και μόνον, ως κύριον όνομα (Παλλάς αντί του Αθήνη). Η Αθηνά εκλήθη παλλάς < πάλλω, είτε ως πάλουσα το δόρυ, είτε «εκ του αναπεπάλθαι, εκ της κεφαλής του Διός». Πιθανώτερον είναι ότι η λέξις παλλάς είναι πανάρχαια και δηλοί παρθένον, κοράσιον, κόρην. Παρ΄ Ησυχ. και άλλων αναφέρονται τα : πάλλας -αντος = νεανίας, πάλλαξ -ακος = «αντίπαις, μελλέφηβος (μέλλων έφηβος), παλλακός», παλλάκιον =μειράκιον, παλλακίς (-κή) =νεάνιδα.
Η Παλλάς Αθηνά = Η παρθένος Αθηνά. Παλλάς -άδος = η αγνή κοπέλα, η κορασίδα, η παρθένα. Το όνομα τούτο, ως προαναφέρθηκε, είναι αρχαιοελληνικό. Διατηρείται δε και σήμερα, ιδιαίτερα από τους Έλληνες Ποντίους ως Παλάσα ή Παλάσσα. Τούτο ήτο και το όνομα της αειμνήστου μητρός μου.
Αρχαιοελληνικό : Παλλάς. Αντίστοιχο χριστιανικό : Παρθένα. Αρχαιοελληνικό : Η Παλλάς Αθηνά (= η παρθένος Αθηνά). Στην Εκκλησία μας έχουμε την φράση : Η Παρθένος Μαρία (= η αγνή προ τόκου, εν τόκω και μετά τόκον Μαρία). Δεν συγκρίνουμε βέβαια την μία με την άλλη. Απλή αναφορά κάνουμε. Μην παρεξηγηθούμε.
Αντιστοίχως το αρσενικό όνομα Πάλλας -αντος. Πάλλας -αντος = ο νεανίας, ο αγνός νεανίας, ο «παρθένος» κατά μίαν έννοιαν. Αρχαιοελληνικό όνομα : Πάλλας -αντος. Πάλλας –αντος 1. Όνομα ενός εκ των Τιτάνων, 2. Υιός του Λυκάονος, επώνυμος της αρκαδικής πόλεως Παλλάντιον, 3. Είς εκ των Γιγάντων, τον οποίον η θεά Αθηνά έγδαρε και φόρεσε το δέρμα του ως αιγίδα, 4. Υιός του Πανδίονος.
Χριστιανικό όνομα : ο Παρθένιος. Ο Όσιος Παρθένιος της Εκκλησίας μας εορτάζει την 7η Φεβρουαρίου. Και πάλι δεν κάνουμε συγκρίσεις.
- Στο Παρίσι στο Μουσείο Λούβρου (Louvre) ευρίσκεται κρατήρας απουλικός, εκ της Απουλίας, περιοχής της Κάτω Ιταλίας της αρχαίας Μεγάλης Ελλάδος, με αγγειογραφία ερυθρόμορφου ρυθμού του 350-340 π.Χ. Στην αγγειογραφία τούτη παριστάνεται ο Ιάσων, ο οποίος παρουσιάζεται θριαμβευτής μπροστά στον βασιλιά Πελία με το χρυσόμαλλο εξ Ιωλκού δέρας στο αριστερό του χέρι. Ο Πελίας τον υποδέχεται καθισμένος στον βασιλικό του θρόνο. Η θεά Νίκη πετάει προς το μέρος του Ιάσονα για να τον στεφανώσει. Δεξιά απεικονίζεται μία δούλα, η οποία προσφέρει κάθισμα, σκαμνί, στον επισκέπτη Ιάσονα. Από υψηλά κατοπτεύει ο θεός Ερμής.
- Στο Βερολίνο της Γερμανίας, στο Staatliche Museum, ευρίσκεται κάλπη με αγγειογραφία ερυθρόμορφου ρυθμού του 500 π.Χ. Στην αγγειογραφία αυτή απεικονίζονται τρεις (3) Μαινάδες, ακόλουθες του θεού Διονύσου, να κρατούν στα χέρια τους διαμελισμένα μέλη του σώματος του Πενθέως. Ο Διόνυσος τιμώρησε σκληρά την Αγαύη και τον γιο της τον Πενθέα, βασιλιά της Θήβας, γιατί δεν σεβάστηκαν την Σεμέλη, την μητέρα του Διονύσου, και εναντιώθηκαν στην λατρεία του. Απέστειλε ο Διόνυσος μανία-πάθος στις γυναίκες της Θήβας και στις κόρες του Κάδμου, οι οποίες ξεχύθηκαν στον Κιθαιρώνα, βρήκαν τον Πενθέα, ρίχτηκαν πάνω του, με πρώτη την Αγαύη, και τον διαμέλισαν, παίρνοντάς τον για αγρίμι. Στην παράσταση η Αγαύη με δύο Μαινάδες ή τρεις Μαινάδες κρατούν το κεφάλι, το κορμί, τα χέρια τα πόδια του Πενθέως.
Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, στην Αθήνα, ευρίσκονται δύο χόες. Η μία είναι του 430 π.Χ. και φέρει αγγειογραφία, ερυθρόμορφου ρυθμού. Στην παράσταση τούτη εικονίζεται ο θεός Διόνυσος μεθυσμένος και στηριζόμενος στον ώμο ενός ακολούθου του Σατύρου, με μία Μαινάδα, ιέρειά του, προπορευόμενη. Η δεύτερη χόη είναι του 420 π.Χ. Φέρει και αυτή αγγειογραφία ερυθρόμορφου ρυθμού. Στην παράσταση εικονίζεται ένας έφηβος, ο οποίος στο δεξιό χέρι του κρατάει μία λήκυθο, η οποία φαίνεται να είναι γεμάτη οίνο, καθώς ο νέος δείχνει να δυσκολεύεται να την σηκώσει και η λήκυθος δείχνει να έχει κλίση προς το έδαφος λόγω του βάρους της. Στο αριστερό του χέρι ο έφηβος κρατάει μία ράβδο που στην απόληξή της φέρει κυλιόμενη ρόδα. Η γλώσσα του σώματος του εφήβου δείχνει πως ο ίδιος είναι μεθυσμένος.
Κατά την δεύτερη ημέρα των Ανθεστηρίων, κατά την εορτή «ΧΟΕΣ», οι Αθηναίοι, μικροί και μεγάλοι, έπαιρναν τα δοχεία αυτά, τις χόες για να γευθούν τα νέα κρασιά, την νέα παραγωγή οίνου. Κατά την παράδοση, η χρήση των δοχείων αυτών καθιερώθηκε στα χρόνια που ο Ορέστης κατέφυγε στην Αθήνα
- Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Βερολίνου Γερμανίας ευρίσκεται ερυθρόμορφος αμφορέας του 4ου αιώνος π.Χ., στον οποίο (αμφορέα) υφίσταται παράσταση-απεικόνιση του κολασμού του βασιλέως Ιξίονος. Ο Ιξίων, ενώ είχε ευεργετηθεί από τον θεό Δία, τόλμησε να προσβάλει τη σύζυγο του Δία Ήρα. Ο Ιξίων είχε επιτεθεί εναντίον της Ήρας. Καταδικάστηκε έτσι από τον Δία να βασανίζεται δεμένος σε φλεγόμενο τροχό. Ο τροχός περιστρεφόταν στους αιθέρες ή στο σκότος του Άδη. Σε άλλη αγγειογραφία με το ίδιο θέμα, μπροστά στον τροχό φαίνεται και ο Άδης ή ένας δικαστής του Άδη.
- Μετά την νίκη του Μ. Αλεξάνδρου κατά των Περσών στα Γαυγάμηλα (331 π.Χ.) ο Μέγας Αλέξανδρος ίδρυσε κατά τα έτη 331 π.Χ. μέχρι 329 π.Χ., κοντά στην πόλη των Γαυγαμήλων μία πόλη με ισχυρά και έντονα ελληνικά μακεδονικά χαρακτηριστικά. Στην πόλη αυτή κατοικούσαν παλαίμαχοι πολεμιστές του Μ. Αλεξάνδρου από τις μάχες του στην Περσία. Η υπό Αλεξάνδρου ιδρυθείσα αυτή πόλη ευρίσκεται στην επαρχία Σουλεϊμανίγιαχ του Ιρανικού Κουρδιστάν. Στα ερείπια της πόλεως αυτής η οποία ήτο κτισμένη με την ελληνική μακεδονική ρυμοτομική αρχιτεκτονική, ευρέθησαν δύο αγάλματα. Το πρώτο είναι γυναικείο άγαλμα και εμφανίζει τη θεά Περσεφόνη. Η Περσεφόνη κατηγορήθηκε από τον Ασκάλαφο, υιό του Αχέροντα, ότι έφαγε τον καρπό της ροιάς (ροιά, ή ιωνικά ροίη = ροδιά), δηλ. το ρόδι. Γι΄ αυτό και υπ΄ αυτής (της Περσεφόνης) μεταμορφώθηκε εις ασκάφαλον, ήτοι γλαύκα, δηλαδή κουκουβάγια. Το δεύτερο είναι ανδρικό άγαλμα και δη γυμνό και εμφανίζει τον Άδωνιν. Η θεά Άρτεμις τύφλωσε τον Ερύμανθο, υιό του Απόλλων, γιατί την είδε λουομένη μαζί με τον Άδωνιν, και ο θεός Απόλλων μεταμορφωθείς σε κάπρο εφόνευσε τον Άδωνιν. Η υπό Αλεξάνδρου ιδρυθείσα αυτή πόλη ευρίσκεται στο βόρειο Ιράκ και μάλιστα στην περιοχή Καλάνγκα Ντάρμπαντ.
Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πέλλας ευρίσκεται ειδώλιο ζεύγους γυναικείων μορφών (Μητέρα Δήμητρα / Κόρη Περσεφόνη). Κατά την ελληνική μυθολογία μάνα και κόρη είναι μαζί έξι μήνες μόνο το έτος. Η θυγατέρα Περσεφόνη καλείται να περάσει τους άλλους έξι μήνες του έτους στον Άδη παρέα με τον Πλούτωνα, τον θεό του Κάτω Κόσμου, δηλ. τον Χάροντα. Στο συγκεκριμένο ειδώλιο αποτυπώνεται η στιγμή του αποχωρισμού μάνας και κόρης. Η μητέρα Δήμητρα σφιχταγκαλιάζει την κόρη της Δήμητρα μη θέλοντας να την αποχωριστεί. Η Περσεφόνη δείχνει να ξεσπά σε λυγμούς, ίσα-ίσα που στέκεται στα πόδια της, έτοιμη να καταρρεύσει λόγω του επικείμενου αναγκαίου χωρισμού
- Στο Μουσείο Λούβρου (Louvre) στο Παρίσι ευρίσκεται κορινθιακός κρατήρας με αγγειογραφία ερυθρόμορφου ρυθμού των αρχών του 6ου αιώνος π.Χ. Στην αγγειογραφία παριστάνονται δύο άνδρες πιασμένοι από παγίδα στα κεφάλια και μια γυναίκα που υπάρχει αριστερά στην παράσταση και η οποία πλησιάζει για να δώσει τροφή στους δύο άνδρες. Δύο άνδρες, αρχιτέκτονες, ο Τροφώνιος και ο Αγαμήδης, έχτισαν το θησαυροφυλάκιο του βασιλιά Υριέα. Το έχτισαν με τέτοιον τρόπο ώστε να μπορούν να μπαίνουν οι ίδιοι μέσα και να κλέβουν τον θησαυρό του χωρίς να γίνονται αντιληπτοί. Ο βασιλιάς Υριεύς έκανε κάτι έξυπνο. Έβαλε δόκανα-παγίδες στα στόμια των πιθαριών. Έτσι οι δυο κλέφτες όταν επιχείρησαν και άλλη κλοπή παγιδεύτηκαν στα δόκανα και πιάστηκαν στα πράσα.
- Ένα μεγάλο ελληνικό-μακεδονικό νόμισμα ευρέθη από τον Άγγλο Ταγματάρχη Rawlinson στα ερείπια του ναού Belus στην τοποθεσία Hilla της Βαβυλωνίας μαζί με πάρα πολλά δεκάδραχμα του Μ. Αλέξανδρου. Μερικά από αυτά μετέφεραν στην Ινδία, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των ευρημάτων το έλιωσαν στην Βαγδάτη. Το υπερμέγεθες αυτό νόμισμα έφερε το κεφάλι του Ηρακλή καλυμμένο με το δέρμα της κεφαλής του λιονταριού της Νεμέας και δεξιά τη λέξη ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ. Ο Δίας καθόταν δεξιά με γυμνό τμήμα του σώματός του. Στο απλωμένο δεξιό του χέρι κρατούσε αετό, ενώ στο αριστερό του κρατούσε μακρύ σκήπτρο.
- Στο Wurzburg, Martin von Wagner Museum, ευρίσκεται αμφορεύς του 480 π.Χ., με αγγειογραφία ερυθρόμορφου ρυθμού. Παριστάνεται ο Ηρακλής με την κορύνη (= ρόπαλο), εξ ού και ελέγετο ο Ηρακλής κορυνηφόρος, στο δεξιό του χέρι. Φέρει λεοντή. Έχει φορτωμένο στον ώμο του τον δελφικό τρίποδα και τον κρατά με το αριστερό του χέρι. Τον Τρίποδα αυτό άρπαξε από το ιερό του ναού του Μαντείου των Δελφών. Τον Τρίποδα τούτον είχε δωρίσει ο θεός Απόλλων στο Μαντείο των Δελφών.
Στο σύμβολ. 91 της προηγούμενης δεκάδας (91-100) αναφέρεται ότι στο ίδιο Μουσείο υπάρχει αγγείο του 5ου αιώνος π.Χ., ήτοι 500-400 π.Χ. που έχει αγγειογραφία ερυθρόμορφου ρυθμού με τον Ηρακλή να κρατεί τον Τρίποδα των Δελφών. Προφανώς θα πρόκειται για το ίδιο αγγείο που είναι αμφορέας.
Οι πηγές είναι διαφορετικές, αλλά πιθανότατα στο ίδιο αποτέλεσμα κατατείνουν.
Ολόκληρη η ζωή του Ηρακλή ήταν ένας ατελείωτος πολύμοχθος αγώνας. Ο ίδιος εξόντωσε θηρία και τέρατα, πάλεψε με δαιμονικά όντα, πολέμησε δίπλα στους θεούς ή και εναντίον τους. Για τα υπεράνθρωπα κατορθώματα και τους άθλους του κατέστη άξιος, μόνος αυτός ανάμεσα σε όλους τους ήρωες να ανεβεί στην κατοικία των θεών, στον Όλυμπο, να ζήσει την αιώνια και μακάρια ζωή των θεών. Ο ίδιος ελατρεύθη ως θεός από τους Έλληνες, ιδίως εν τη Ελληνική Μακεδονία και δη την Δυτική Μακεδονία, ως αποδεικνύεται από παραστάσεις αγγείων, από ανάγλυφες παραστάσεις και αγάλματα της ελληνικής αυτής γεωγραφικής περιοχής. Προσέτι ως θεός ελατρεύετο και από της Έλληνες αποίκους εν Γαλλία και Ισπανία κατά τον 8ο αιώνα π.Χ. και επέκεινα. Ο Ηρακλής ειδικώς εν τη αρχαιοελληνική πόλει Μονακώ Γαλλίας ελατρεύετο ως ο μόνος Θεός. Ο Ηρακλής στο Μονακό απέπεμψε όλους τους άλλους θεούς και ελατρεύετο ως μόνος θεός. Ήτο ο μόνος θεός που είχε ιερό ναό στην πόλη αυτή. Ήτο δηλαδή ο μόνος που είχε ιερό οίκο στην πόλη αυτή. Στο Μονακό δηλαδή υπήρχε ο μόνος οίκος του Ηρακλή. Μόνος + οίκος = Μόνοικος-Μονοίκος. Εξ αυτού και το όνομα της πόλεως αυτής : Μονακό.
Στο ίδιο Αρχαιολογικό Μουσείο Αιανής, της αρχαίας ελληνικής μακεδονικής Ελίμειας, Δήμου Κοζάνης Δυτικής Μακεδονίας ευρίσκονται : α) μελανόμορφες λήκυθοι με παράσταση Ηρακλή και Αμαζόνων του 490 π.Χ. – 480 π.Χ., β) πήλινο ειδώλιο της θεάς Αρτέμιδος, Αρχαϊκής Εποχής, ήτοι 800 π.Χ.- 480 π.Χ., που ευρέθη στην θέση «Λειβάδια» Αιανής, και γ) μελανόμορφη λήκυθος λευκού εδάφους με παράσταση θεότητος.
- Στο Βρετανικού Μουσείου Λονδίνου ευρίσκεται επιτύμβια στήλη του 4ου αιώνος π.Χ., ήτοι του 400 π.Χ.-300 π.Χ., η οποία στήλη ευρέθη στην Αρχαία Πέλλα. Η στήλη τούτη ανάγλυφη έχει ενεπίγραφη, εις την αρχαία ελληνική-μακεδονική γλώσσα. Είναι μία από τις αρχαιότερες και ωραιότερες ελληνικές μακεδονικές στήλες. Απεικονίζει οικογενειακή στιγμή. Παριστάνεται η νεκρή Φιλοπάτρα, σύμφωνα με την επιγραφή, καθιστή επί καρέκλας. Η νεκρή φέρει μαντίλα στην κεφαλή της. Αποχαιρετά την οικογένειά της. Είναι η στιγμή του οδυνηρού αποχαιρετισμού. Η νεκρή φαίνεται να είναι υπέργηρη. Κοιτά κατάματα τη νεαρή θυγατέρα της, με την οποία φαίνεται να συζητεί. Εμπρός της κόρης της ευρίσκεται ο υιός της κόρης της και εγγονός της νεκρής γηραιάς γυναικός, έτοιμος κι αυτός με τη σειρά του να αποχαιρετήσει την προσφιλή του γιαγιά. Στο κέντρο της ανάγλυφης αυτής επιτύμβιας στήλης όρθιος και γενειοφόρος ο σύζυγος της νεκρής γυναίκας Παυσανίας, υιός του Ανδρίσκου, ο οποίος φαίνεται να συζητά με τον υιό που είχαν ο Παυσανίας και η νεκρή σύζυγός του Φιλοπάτρα. Πίσω ακριβώς από την καθισμένη νεκρή, όρθια κι αυτή, η νύμφη πιθανόν της νεκρής Φιλοπάτρας, σύζυγος του υιού της, ο οποίος συνομιλεί με τον πατέρα του. Η νύμφη αυτή ευρίσκεται δίπλα στο πλευρό του συζύγου της, υιό της νεκρής πεθεράς της, για συμπαράστασή του.
Δύο γυναίκες, σε μικρότερη κλίμακα, βρίσκονται κοντά στα πόδια της νεκρής. Ως εκ της θέσεώς των και του μικροτέρου της κλίμακος, είναι θεραπαινίδες, βοηθοί, υπηρέτριες της νεκρής γυναικός. Δέσποινα (=Κυρία) η νεκρή, θεραπαινίδες (=υπηρέτριες) οι δύο, σε μικρότερη κλίμακα και χαμηλά υπάρχουσες, γυναικείες μορφές της αναγλύφου αυτής στήλης.
Η επιγραφή τούτη στον πρώτο στίχο της αναγράφει :
……..ΠΑΤΡΑ ΑΝΤΙΜΑΧΟΣ ΦΙΛΟΠΑΤΡΑ ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ
και η δεύτερη σειρά αναγράφει :
ΠΑΥΣΑΝΙΟΥ ΠΑΥΣΑΝΙΟΥ ..ΑΣΜΙΚΥΛΟΥ ΑΝΔΡΙΣΚΟΥ
Συνήθως η αναγραφή του ονόματος και του γεννήτορος (πατρός) στις αρχαίες ελληνικές επιγραφές είναι σε ευθεία γραμμή. Εδώ είναι σε κάθετη γραμμή. Τέσσερα τα ονόματα της πρώτης σειράς (α΄ στίχου), τέσσερα (4) και τα ονόματα του γεννήτορος εκάστου. Σε ευθεία γραμμή θα είχαμε τα ονόματα ως εξής :
(ΦΙΛΟ)ΠΑΤΡΑ ΠΑΥΣΑΝΙΟΥ ΑΝΤΙΜΑΧΟΣ ΠΑΥΣΑΝΙΟΥ
ΦΙΛΟΠΑΤΡΑ ..ΑΣΚΙΜΥΛΟΥ ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ ΑΝΔΡΙΣΚΟΥ
Τουτέστι : (ΦΙΛΟ)ΠΑΤΡΑ ΠΑΥΣΑΝΙΟΥ, ήτοι η Φιλοπάτρα, η κόρη του Παυσανία,
ΑΝΤΙΜΑΧΟΣ ΠΑΥΣΑΝΙΟΥ , ήτοι ο Παυσανίας, ο υιός του Παυσανίου,
ΦΙΛΟΠΑΤΡΑ ..ΑΣΚΙΜΥΛΟΥ, ήτοι η Φιλοπάτρα, η κόρη του …ασκιμύλου,
ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ ΑΝΔΡΙΣΚΟΥ, ήτοι ο Παυσανίας, ο υιός του Ανδρίσκου.
Ένα άλλο στοιχείο που προδίδει ότι πρόκειται για οικογένεια, είναι τα επαναλαμβανόμενα όμοια – ίδια ονόματα των μελών της οικογενείας
Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πέλλας ευρίσκεται αποσπασματική ενεπίγραφη, εις τα αρχαία ελληνική μακεδονική γλώσσα, στήλη, πιθανώς επιτύμβια, εις ήν αναγράφονται ονόματα τοπικών αρχόντων – τοπαρχών βασιλέων του 2ου αιώνος π.Χ. Η στήλη είναι σπασμένη. Μακάρι να είχαμε και την συμπληρωματική της. Έτσι η επιγραφή είναι ημιτελής. Είναι επιγραφή επτά (7) στίχων. Καθένας στίχος αναγράφει ένα όνομα τοπάρχη με το όνομα του πατρός του.
Αυτά που δείχνει γραμμένα η σπασμένη στήλη είναι τα εξής :
….…..ΟΥΝΤΩΝ (1ος στίχος)
…..….ΙΓΟΝΟΥ (2ος στίχος)
…….ΟΥΙΣΟΔΗΜΟΥ (3ος στίχος)
……..ΥΚΟΡΡΑΓΟΥ (4ος στίχος)
.……ΥΠΥΡΡΟΥ (5ος στίχος)
……ΥΜΕΝΕΚΛΕΟΥΣ (6ος στίχος)
……ΤΟΥΤΟΥΑΜΥΝΤΟΥ (7ος στίχος)
Αρχίζω από τον 7ο στίχο που είναι εύκολος :
(ΑΜΥΝ)ΤΟΥ ΤΟΥ ΑΜΥΝΤΟΥ (=του Αμύντα, υιού του Αμύντα), πιθανότατα.
Συνεχίζω με τον 6ο στίχο :
………… (ΤΟ)Υ ΜΕΝΕΚΛΕΟΥΣ
Προχωρώ στον 5ο στίχο :
………… (ΤΟ)Υ ΠΥΡΡΟΥ
Εκτείνομαι στον 4ο στίχο :
………… (ΤΟ)Υ ΚΟΡΡΑΓΟΥ
Πηγαίνω στον 3ο στίχο :
………… (ΤΟ)Υ ΙΣΟΔΗΜΟΥ
Συνεχίζω στον 2ο στίχο :
………… (ΤΟΥ ΑΝΤ)ΙΓΟΝΟΥ
Καταλήγω στον 1ο στίχο :
(ΤΩΝ ΗΓΕΜΟΝ)ΟΥΝΤΩΝ πιθανότατα, ( εκ του ηγεμονέω -ώ (=είμαι ηγεμών), μετοχή ενεστώτος =ο ηγεμονών – ούσα, ούν, με γεν. πληθυντ. ηγεμονούντων (ΗΓΕΜΟΝΟΥΝΤΩΝ).
Με την κανονική σειρά των στίχων η επιγραφή έχει ως εξής, πιθανότατα :
(ΤΩΝ ΗΓΕΜΟΝ)ΟΥΝΤΩΝ
………… (ΤΟΥ ΑΝΤ)ΙΓΟΝΟΥ
………… (ΤΟ)Υ ΙΣΟΔΗΜΟΥ
………… (ΤΟ)Υ ΚΟΡΡΑΓΟΥ
………… (ΤΟ)Υ ΠΥΡΡΟΥ
………… (ΤΟ)Υ ΜΕΝΕΚΛΕΟΥΣ
(ΑΜΥΝ)ΤΟΥ ΤΟΥ ΑΜΥΝΤΟΥ *Ερευνητής – μελετητής – αναλυτής 11-6-2026
