- Στο Μουσείο του Βατικανού στην Ρώμη της Ιταλίας ευρίσκεται μία κύλιξ, του 460 π.Χ., ερυθρόμορφου ρυθμού, η οποία στο εσωτερικό της φέρει ερυθρόμορφη αγγειογραφία. Στην απεικόνιση τούτη παριστάνονται δύο αθλητές, πάλης πιθανότατα, οι οποίοι ετοιμάζονται με στλεγγίδα να αποξέσουν την σκόνη και το λάδι, με τα οποία είναι καλυμμένα τα σώματά τους.
Η στλεγγίς ήτο εργαλείο, με το οποίο οι παλαιστές στο τέλος του αγώνα απεξύοντο, δηλαδή έξυναν και αφαιρούσαν από το σώμα τους και το λάδι με το οποίο εχρίοντο, αλείφονταν, προ του αγώνος και για τις ανάγκες του αγώνος της πάλης, του παγκρατίου κ.λ.π., και τον ιδρώτα που επροκαλείτο εκ του αγώνος, και την κόνιν, σκόνην την οποία ετοποθέτουν στο σώμα τους προ της πάλης, αλλά και αυτήν η οποία εσυσσωρεύετο εις το σώμα αυτών κατά την πάλην, παγκράτιον, κ.λ.π.
Το εργαλείο τούτο, η στλεγγίς, είχε λαβίδα, και το κάτω μέρος αυτής ήτο στρογγύλον και κοίλον, ήτο στρογγυλό και κοίλο, και προήρχετο από κάλαμον, οστούν ή μέταλλο. Πολλά δε τέτοια εργαλεία ευρέθησαν σε όλην την Ελλάδα. Τέτοιες παραστάσεις αποξυομένων αθλητών αποτελούν τα αριστουργήματα του Λυσίππου και του Πολυκλείτου. Ένα τέτοιο απομίμημα του ενός ή του άλλου εκ των δύο (Λυσίππου ή Πολυκλείτου) υπάρχει εις το Μουσείον της Ρώμης. Ένα άλλο μικρόν του ενός ή του άλλου εκ των δύο (Λυσίππου ή Πολυκλείτου) ευρίσκεται εις το Μουσείον Αθηνών.
Στην Αρχαιολογική Συλλογή! Κοζάνης, όχι Αρχαιολογικό Μουσείο Κοζάνης, εκτίθενται σιδερένιες και χάλκινες στλεγγίδες, οι οποίες προέρχονται α) από ανασκαφές τάφων της ίδιας της πόλεως της Κοζάνης, β) από ανασκαφές στην κωμόπολη Εράτυρα της Π.Ε. Κοζάνης, γ) στην κώμη Μαυροπηγή Εορδαίας της Π.Ε. Κοζάνης. Στους αρχαίους αυτούς ελληνικούς τάφους της ελληνικής Μακεδονίας μας υπήρχαν οι στλεγγίδες αυτές ως κτερίσματα σε τάφους αθλητών πυγμάχων, πυκτών ή παλαιστών.
Αυτό τι αποδεικνύει; Αποδεικνύει ότι εις ολόκληρον τον Ελλαδικόν χώρον, στην Πελοπόννησο, Αττική, λοιπή Στερεά Ελλάδα, Ήπειρο, Θεσσαλία, Μακεδονία (Κοζάνη, περιοχή Βοϊου, περιοχή Εορδαίας, κ.λ.π.), νήσους Αιγαίου (Δήλος, Ρόδος κ.λ.π), Θράκη (Άβδηρα, κ.λ.π.), εγίνοντο αθλητικοί αγώνες.
Στην Θράκη μας διεξάγονταν πολλοί και σημαντικοί αθλητικοί αγώνες, καθώς οι ελληνικές αποικίες της περιοχής μετέφεραν και ανέπτυξαν πλήρως τον θεσμό του Αθλητισμού. Ειδικώς δε στην πόλη των Αβδήρων, από την οποία (πόλη) κατήγετο ο Δημόκριτος, πατέρας της σύγχρονης Φυσικής και της Ατομικής Θεωρίας, διεξάγονταν μεγάλης εμβέλειας ετήσιοι αθλητικοί αγώνες.
Σύμφωνα με τον αρχαίο Έλληνα συγγραφέα Φιλόστρατο, οι αθλητικοί τούτοι αγώνες είχαν χαρακτήρα επιτάφιο και τιμητικό και ετελούντο προς τιμήν του επωνύμου ήρωος της πόλεως των Αβδήρων, του Άβδηρου, τον οποίο, συμφώνως προς τον μύθον, κατεσπάραξαν οι ίπποι, τα άλογα του Διομήδους. Αγωνίσματα κατά τους αγώνες αυτούς ήσαν η πάλη, η πυγμή (πυγμαχία), το παγκράτιον και όλα τα κλασικά αγωνίσματα. Εξαιρούνταν οι ιπποδρομίες και οι αρματοδρομίες. Ο λόγος ήτο μυθολογικός και θρησκευτικός, καθώς ο θάνατος του Άβδηρου προήλθε από άλογα, επομένως η χρήση των αλόγων εθεωρείτο κακός οιωνός, κακό σημάδι για την εορτή και για την πόλη των Αβδήρων της Θράκης μας.
Προσέτι αθλητικοί αγώνες εγίνοντο και στον αρχαιοελληνικό ιωνικό Πόντο. Οι αγώνες ούτοι ήσαν ως επί το πλείστον αγώνες πάλης και πυγμής-πυγμαχίας. Έλληνες Ίωνες αθλητές, δε, του αρχαιοελληνικού ιωνικού Πόντου συμμετείχαν κατά την αρχαιότητα και στους ελλαδικούς αθλητικούς αγώνες. « Αθλητικοί αγώνες γίνονταν και στον Πόντο στα πλαίσια εθνικοθρησκευτικών εκδηλώσεων, με άθλημα κυρίως την πάλη. Προσέτι από τα αρχαία ακόμη χρόνια οι Έλληνες κάτοικοι του Πόντου ελάμβαναν μέρος στους αθλητικούς αγώνες (Ολύμπια, Νέμεα, Ίσθμια, Πύθια, κ.λ.π.).
Ο πιο γνωστός Πόντιος αθλητής είναι ο Δαμάστρατος, έξι (6) φορές νικητής στα Ίσθμια. Άλλοι διακριθέντες Πόντιοι αθλητές είναι ο Σινωπεύς, ήτοι εκ της πόλεως Σινώπης του Πόντου, Ρούφος, και ο επίσης Σινωπεύς, εκ Σινώπης Πόντου, Βαλέριος». Βλέπε σελ. 53-54 Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, Τόμος Α΄.
Στο άθλημα δε της πάλης οι Έλληνες Πόντιοι ακόμη και σήμερα έχουν ιδιαίτερη έφεση και σημαντικές διακρίσεις λόγω της αθλητικής προϊστορίας τους. Βλέπε το ανηρτημένο από τις 5-8-2024 στο διαδίκτυο κείμενό μου με τίτλο : « Θοδωρής Τσελίδης – Γιώργος Ποζίδης – Ηλίας Ηλιάδης – Μπάμπης Χολίδης» .
Βλέπε επίσης : το από 22-4-2024 ανηρτημένο στο διαδίκτυο πόνημά μου με τίτλο : «Οι Πόντιοι είναι Αθηναίοι – Η Αρχαία Ιστορία των Ποντίων», το από 3-7-2024 ανηρτημένο στο διαδίκτυο πόνημά μου με τίτλο : «Ο των Ποντίων αρχαίος πολιτισμός», το από 2-5-2024 ανηρτημένο στο διαδίκτυο πόνημά μου με τίτλο : «Ο αρχαίος πολιτισμός των Ελλήνων Ιώνων (Πόντου – Μικράς Ασίας – Νησιών Αιγαίου – Θράκης – Κάτω Ιταλίας και Σικελίας – παραλίων Γαλλίας-Ισπανίας)», το από 28-12-2024 ανηρτημένο στο διαδίκτυο πόνημά μου με τίτλο : «Οι Έλληνες Πόντιοι είναι ανηψιοί των Ελλήνων Μακεδόνων – Οι Έλληνες Μακεδόνες είναι θείοι των Ελλήνων Ποντίων», το από 16-1-2025 ανηρτημένο στο διαδίκτυο κείμενό μου με τίτλο : «Πυρρίχιος χορός», το από 7-5-2026 ανηρτημένο στο διαδίκτυο κείμενό μου με τίτλο : «Χορός Πυρρίχιος», το από 13-5-2025 ανηρτημένο στο διαδίκτυο πόνημά μου μου με τίτλο : «Μωμόγεροι», το από 9-3-2026 ανηρτημένο στο διαδίκτυο πόνημά μου με τίτλο : «Τα ακριτικά τραγούδια του Πόντου», κ.λ.π.
Αθλητικοί, επίσης, αγώνες εγίνοντο και στις αρχαιοελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας, όπως η Έφεσος, κ.λ.π. Στην ελληνική ιωνική πόλη Έφεσο «Τα Εφέσια» ήσαν θρησκευτική εορτή της θεάς Αρτέμιδος, με τελετές μάλλον εκλεπτυσμένες, ώστε σε έγγαμες και κόσμιες γυναίκες δεν ήσαν προσιτά «τα Εφέσια» (Θουκυδίδη Γ 104. – Στράβων ΙΔ 639. – Διον. Αλκ. Δ 229). ).
Κατά τη διάρκεια της εορτής ταύτης ετελούντο φιλολογικοί και γυμνικοί αγώνες. Οι γιορτές αυτές ετελούντο και στην ιωνική Έφεσο και στην ιωνική Αθήνα. Βλέπε το από 19-3-2025 αναρτημένο στο διαδίκτυο πόνημά μου με τίτλο : «Λαζαρίνες – Ανθεσφόρια – Ανθεστήρια – Παναθήναια – Διονύσια – Λήναια -Χελιδόνια – Εφέσια – Δήλια – Θεογάμια – Θεοφάνια – Θεοξένια – Πλυντήρια- Μουνίχια – Θεσμοφόρια – Ελευθέρια – Νέμεα – Πύθια – Ολύμπια – Ίσθμια». Βλέπε το από 28-3-2025 αναρτημένο στο διαδίκτυο πόνημά μου με τίτλο : « Οι Φανοί της Κοζάνης – Τα Οσχοφόρια – Τα Διονύσια – Τα Λήναια – Τα Ανθεστήρια – Οι Λαζαρίνες του Δήμου Κοζάνης».
Τα Εφέσια ήσαν εορτή των Ιώνων, είχαν, δε, θρησκευτικό και πολιτικό χαρακτήρα και επεδίωκαν την πολιτική σύνδεση των ιωνικών πόλεων της μικροπολιτικής Ελλάδος με την αποικιακή Ελλάδα, την Ελλάδα του Πόντου, της Μικράς Ασίας και της Σικελίας-Κατω Ιταλίας, της Δυτικής Ευρώπης, κ.λ.π. Τα Εφέσια συνέχιζαν να τελούνται μέχρι και την εποχή του Έλληνος Ποντίου γεωγράφου Στράβωνα από την Αμάσεια του Πόντου (64 π.Χ. – 24 μ.Χ.).
Προσέτι αθλητικοί αγώνες εγίνοντο στην Μεγάλη Ελλάδα (Σικελία – Κάτω Ιταλία). Επίσης στην απώτερη Δύση, π.χ. στην αρχαιοελληνική ιωνική πόλη Μασσαλία.
Η Μεγάλη Ελλάδα (Κάτω Ιταλία) ήταν μία από τις πιο ανεπτυγμένες αθλητικές περιοχές του ελληνικού κόσμου. Οι ελληνικές πόλεις αυτές και διοργάνωναν αγώνες αθλητικούς και πρωταγωνιστούσαν με την συμμετοχή ελλήνων αθλητών τους στους μεγάλους Πανελλήνιους Αγώνες εν Ελλάδι Ολύμπια, Ίσθμια, Νέμεα, Πύθια). Σχεδόν κάθε πόλη (Τάραντας, Κρότωνας, Συρακούσες, Ακράγαντας) διοργάνωνε αθλητικούς αγώνες (στίβος, πάλη, πυγμή-πυγμαχία) καιιππικούς αγώνες, προς τιμήν των θεών π.χ. του Δία, του Απόλλωνα κ.λ.π.
Ο διασημότερος παλαιστής της ελληνικής αρχαιότητος ήτο ο Μίλων ο Κροτωνιάτης, ο οποίος καταγόταν από την πόλη Κρότων της Κάτω Ιταλίας και αναδείχθηκε έξι (6) φορές Ολυμπιονίκης. Επιπλέον οι τύραννοι της πόλεως των Συρακουσών, όπως ο Ιέρων, και της πόλεως του Ρηγίου δαπανούσαν τεράστια ποσά σε ιππικούς αγώνες και σε αρματοδρομίες κερδίζοντας στα Ολύμπια (στους Ολυμπιακούς Αγώνες), και αναθέτοντας στον ποιητή Πϊνδαρο να γράψει επινίκιους ύμνους.
Η Μασσαλία ιδρύθηκε από τους Έλληνες Ίωνες Αθηναίους Φωκαείς της Μικράς Ασίας περί το 600 π.Χ. Διατήρησε δε τον ελληνικό πολιτισμό και την ελληνική ταυτότητά της. Η πόλη είχε Γυμνάσιον –Γυμναστήριον και Στάδιον για την εκαίδευσιν των νέων της. Σε αυτήν διοργανώνονταν μεγάλες εορτές, όπως τα Διονύσια και τα Λήναια, όπως ακριβώς και εν Ελλάδι. Οι εν λόγω εορτές περιελάμβανον και δραματικούς-θεατρικούς αγώνες και αθλητικούς αγώνες. Κήρυκες από την Αρχαία ταξίδευαν μέχρι την πόλη της Μασσαλίας για να αναγγείλουν την Ιερή Εκεχειρία και να προσκαλέσουν τους αθλητές της αρχαίας ελληνικής ιωνικής αυτής πόλεως Μασσαλίας να συμμετάσχουν στους Ολυμπιακούς Αγώνες.
Η σύνδεση της αρχαίας ελληνικής πόλεως Μονοίκος (νυν Μονακό), την οποία ίδρυσαν τον 6ο αιώνα π.Χ. οι Έλληνες Ίωνες Φωκαείς της Μικράς Ασίας, με τα αθλήματα είναι έμμεση και μυθολογική, καθώς η πόλη ήτο αφιερωμένη στον ημίθεο Ηρακλή, ο οποίος ελατρεύετο εκεί ως θεός, και μάλιστα ως ο μόνος θεός (μόνος + οίκος). Ο Ηρακλής είχε αποπέμψει, εκδιώξει, εκβάλλει όλους τους άλλους θεούς από την πόλη Μονοίκο (νυν Μονακό), ήτο ο μόνος θείος στην πόλη αυτήν και υπήρχε ναός μόνον για αυτόν στην πόλη.
Ο Ηρακλής ήτο ο κατ΄ εξοχήν προστάτης των αθλητών της πάλης και του παγκρατίου στην αρχαία Ελλάδα. Βλέπε συμβ. 261.
Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αιανής Π.Ε. Κοζάνης, ήτοι της πρωτεύουσας της αρχαίας ελληνικής μακεδονικής Ελίμειας, από την οποία, κατά μίαν πηγήν, κατήγετο η εκ πατρός μάμμη του Μεγάλου Αλεξάνδρου φυλάσσονται και εκτίθενται μερικά από τα πλέον εμβληματικά και σπουδαία ευρήματα της Δυτικής Μακεδονίας μας, Ανάμεσα σε αυτά ξεχωρίζει η χάλκινη ενεπίγραφη στλεγγίδα του 5ου αιώνος π.Χ., 500 π.Χ.- 400 π.Χ., η οποία φέρει το όνομα «Άπαρος», καθώς επίσης και μία άλλη στλεγγίς των μέσων του 4ου π.Χ., ήτοι 350 π.Χ. Οι εν λόγω στλεγγίδες ανακαλύφθησαν εις την βασιλικήν νεκρόπολιν της αρχαίας πόλεως Αιανής και μαρτυρούν την έντονη αθλητική δραστηριότητα της αρχαίας Ελληνικής Μακεδονίας μας
Σχετικώς με το σύμβολο 271 του παρόντος παραπέμπω και στα σύμβολα 261, 262, 263 και 268 της προηγούμενης δεκάδος, ήτοι 261-270, η οποία ανηρτήθη στο διαδίκτυο στις 16-9-2026.
- Στο Μουσείο Λούβρου στο Παρίσι της Γαλλίας ευρίσκεται αμφορέας, του 6ου αιώνος π.Χ., 600-500 π.Χ., μελανόμορφου ρυθμού. Στον αμφορέα τούτο υπάρχει μελανόμορφη απεικόνιση. Στην απεικόνιση αυτή εικονίζεται αγροτική εργασία της Αρχαϊκής Εποχής (750 π.Χ. – 480 π.Χ.). Συγκεκριμένα παριστάνεται σκηνή τρύγου. Ένα κλήμα αμπέλου που αναρριχάται σε δένδρο στηρίζεται σε τέσσερις (4) πασσάλους. Από τις κληματίδες κρέμονται μεγάλοι βότρυες (= τσαμπιά). Τρεις (3) νέοι σκαρφαλωμένοι στην κληματαριά τρυγούν τα σταφύλια. Άλλοι δύο νέοι πατώντας στο έδαφος, όρθιοι, κόβουν τσαμπιά. Δεξιά και αριστερά της εν λόγω απεικονίσεως δύο άνδρες συγκεντρώνουν τα σταφύλια σε μεγάλα καλάθια. Δίπλα στο δεξιό καλάθι υπάρχει ένας κύων, σκύλος υλακτών, γαυγίζων.
- Στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου του Ηνωμένου Βασιλείου ευρίσκεται αμφορέας του 6ου αιώνος π.Χ., 600 – 500 π.Χ., μελανόμορφου ρυθμού. Στον αμφορέα τούτο υπάρχει μελανόμορφη απεικόνιση. Στην απεικόνιση αυτή εικονίζεται αγροτική εργασία της Αρχαϊκής Εποχής (750 π.Χ. – 480 π.Χ.). Συγκεκριμένα παριστάνεται σκηνή συγκομιδής ελιάς. Βρισκόμαστε σε ελαιώνα. Εικονίζονται τρεις (3) ελιές. Επάνω στο μεσαίο δένδρο υπάρχει ένα παιδί που κτυπά τα κλαδιά με ραβδί, για να πέσει ο καρπός. Από το έδαφος επίσης δύο άνδρες κτυπούν τα κλαδιά του ελαιοδένδρου για να πέσουν οι καρποί του δένδρου. Στην παράσταση εικονίζονται και οι καρποί του δένδρου που από τα κτυπήματα πέφτουν στο έδαφος. Στη ρίζα του μεσαίου ελαιοδένδρου ένα παιδί σκυμμένο μαζεύει τους καρπούς που πέφτουν στο έδαφος.
- Στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης στις Η.Π.Α. ευρίσκεται αμφορέας του 6ου αιώνος π.Χ., 600 – 500 π.Χ., ο οποίος φέρει αγγειογραφία μελανόμορφου ρυθμού. Στην απεικόνιση της μελανόμορφης αγγειογραφίας αυτής παριστάνεται αγώνας δρόμου. Γυμνοί νέοι με τονισμένα τα τυπικά σωματικά γνωρίσματα του δρομέως, ήτοι σώμα ελαφρό, πόδια και χέρια ανεπτυγμένα, σε μια δυναμική φάση δρόμου ταχύτητος. Οι αθλητές με μεγάλο διασκελισμό και το κεφάλι υψηλά διαγωνίζονται σε αγώνα δρόμου.
- Στο Τσεφαλού Σικελίας, Museo Mandralisca, ευρίσκεται αγγείο του 6ου αιώνος π.Χ., 600 – 500 π.Χ. ερυθρόμορφου ρυθμού. Στην οινοχόη τούτη υπάρχει ερυθρόμορφη απεικόνιση. Στην απεικόνιση αυτή εικονίζεται εργασία ιχθυοπωλείου, της Αρχαϊκής Εποχής (750 π.Χ. – 480 π.Χ.). Απεικονίζεται ιχθυοπώλης στο ιχθυοπωλείο του. Ο καταστηματάρχης – ιχθυοπώλης, γέρος ασπρομάλλης και γεμάτος ρυτίδες, τεμαχίζει ένα μεγάλο ψάρι. Απέναντί του ο πελάτης, γενειοφόρος και φαλακρός, στηρίζεται στην βακτηρία του, το μπαστούνι του, το ραβδί του, και φαίνεται να παζαρεύει την τιμή του προϊόντος.
- Στο Μουσείο Λούβρου στο Παρίσι της Γαλλίας ευρίσκεται αμφορέας, του 6ου αιώνος π.Χ., 600 – 500 π.Χ., με αγγειογραφία σε εναλλαγή μαύρου άσπρου. Στην απεικόνιση τούτη εικονίζεται μία γυναίκα ενδεδυμένη με βαθυκόκκινο ένδυμα δωρικό «πέπλο» ανοικτό στα πλάγια.
- Στο Μουσείο Λούβρου στο Παρίσι της Γαλλίας ευρίσκεται αγγείο, με αγγειογραφία σε εναλλαγή μαύρου άσπρου. Στην απεικόνιση τούτη εικονίζεται μία γυναίκα η οποία φορεί χιτώνα και ιμάτιο ιωνικό από εναλλασσόμενες βαθυκόκκινες και μαύρες ταινίες.
- Στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Βερολίνου της Γερμανίας ευρίσκεται μία κύλιξ, του 5ου αιώνος π.Χ., 500 – 400 π.Χ., ερυθρόμορφου ρυθμού. Στο εσωτερικό της κύλικος τούτης υπάρχει ερυθρόμορφη αγγειογραφία του περίφημου Αθηναίου αγγειογράφου Δούρι. Στο κέντρο της απεικόνισης παριστάνεται σκηνή διδασκαλίας μαθήματος μουσικής. Ο διδάσκαλος, καθισμένος σε δίφρο (=πτυσσόμενο κάθισμα), παραδίδει μάθημα λύρας στον επίσης καθισμένο μαθητή. Στο κέντρο της παράστασης αυτής εικονίζεται έτερος διδάσκαλος, ο οποίος κάθεται και αυτός σε δίφρο και κρατάει ανοικτό κύλινδρο με στίχους κάποιου άσματος. Μπροστά του στέκεται όρθιος ο μαθητής του. Δεξιά εικονίζεται ένας άνδρας, ο οποίος είναι θεατής και ακροατής ή ο συνοδός των μαθητών που περιμένει να τελειώσει το μάθημα, για να παραλάβει τους μαθητές μετά την λήξη των μαθημάτων τους. Στον τοίχο είναι κρεμασμένα μουσικά όργανα λύρας.
- Στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου του Ηνωμένου Βασιλείου ευρίσκεται μία κύλιξ, του πρώτου τετάρτου του 5ου αιώνος π.Χ., ήτοι 500 π.Χ.-475 π.Χ., ερυθρόμορφου ρυθμού, στο εσωτερικό της οποίας κύλικος υπάρχει ερυθρόμορφη αγγειογραφία. Στην παράσταση απεικονίζεται σκηνή, κατά την οποίαν δύο αθλητές ασκούνται στο άθλημα παγκράτιον. Ο ένας αθλητής επιχειρεί να εξορύξει με το δάκτυλό του τον οφθαλμόν του αντιπάλου του, («το ορύττειν»), κάτι που απαγορεύεται αυστηρότατα, και ο γυμναστής υψώνει το ραβδί του για να τιμωρήσει τον παραβάτη του κανονισμού.
- Στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης των Η.Π.Α. ευρίσκεται αγγείο του 6ου αιώνος π.Χ., ήτοι 600 – 500 π.Χ., μελανόμορφου ρυθμού, που φέρει μελανόμορφη αγγειογραφία. Σε αυτήν εικονίζεται σκηνή από ζύγισμα προϊόντων, το οποίο (ζύγισμα) ήτο βασική προϋπόθεση του εμπορίου. *Ερευνητής-Μελετητής-Αναλυτής 18-9-2026
