Μόλις τον Αύγουστο ο Κυριάκος Μητσοτάκης, από την Πτολεμαΐδα, δήλωνε ότι η Δυτική Μακεδονία μπορεί πλέον να κοιτάζει το μέλλον με «πολύ περισσότερη αισιοδοξία», ότι τα αποτελέσματα της μετάβασης «αρχίζουν πια να γίνονται ορατά» και ότι στο μέλλον μπορούν να δημιουργηθούν περισσότερες και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας από εκείνες που χάθηκαν με την απολιγνιτοποίηση.
Δύο μήνες αργότερα η Eurostat μας είπε κάτι πολύ διαφορετικό: -18%. Από το 2019 έως το 2024, την ώρα που το πραγματικό ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης αυξήθηκε συνολικά κατά 5,6%, το ΑΕΠ της Δυτικής Μακεδονίας μειώθηκε κατά 18%. Πρόκειται για τη δεύτερη μεγαλύτερη πτώση μεταξύ 244 ευρωπαϊκών περιφερειών. Από αυτές, οι 197 είχαν μεγαλύτερη οικονομική δραστηριότητα το 2024 από ό,τι πριν από την πανδημία. Η Δυτική Μακεδονία κινήθηκε προς την ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση. Το αποτέλεσμα αποτυπώνεται όχι μόνο στην οικονομία αλλά και στην κοινωνία. Η Eurostat τοποθετεί τη Δυτική Μακεδονία δεύτερη και μεταξύ των ευρωπαϊκών περιοχών στη μείωση πληθυσμού, ενώ η γήρανση και η φυγή νέων ανθρώπων βαθαίνουν το αναπτυξιακό πρόβλημα.
Αυτοί οι αριθμοί είναι το αποτύπωμα μιας Περιφέρειας που έχασε μέσα σε λίγα χρόνια ένα ολόκληρο παραγωγικό μοντέλο, χωρίς να έχει προηγηθεί η δημιουργία εκείνου που θα το αντικαθιστούσε.
Επτά χρόνια μετά την αιφνιδιαστική απόφαση του Κυριάκου Μητσοτάκη για την απολιγνιτοποίηση το 2019, η ΔΕΗ ήρθε στην Κοζάνη —μια πόλη που παλεύει να ζεσταθεί εξαιτίας δικών της αποφάσεων— για να παρουσιάσει το νέο επενδυτικό της σχέδιο. Από τη μία ακούμε για εξαγγελίες δισεκατομμυρίων. Από την άλλη, όσα ζούμε αποτυπώνονται με τον πιο συμβολικό και οδυνηρό τρόπο στα συντρίμμια των γιγαντιαίων εκσκαφέων στα ορυχεία. Αποφάσεις που λαμβάνονται και συμφωνίες που υπογράφονται για μας, χωρίς εμάς.
Η παρουσίαση της ΔΕΗ ανέδειξε δύο ιδιαίτερα αποκαλυπτικά στοιχεία.
Το πρώτο ήταν το διάγραμμα για την εξέλιξη της ηλεκτροπαραγωγής στην Ευρώπη, που δείχνει μείωση της χρήσης άνθρακα κατά περίπου 60% σε βάθος δεκαπενταετίας. Μείωση, όχι μηδενισμό. Η αντίφαση με την επιλογή του κ. Μητσοτάκη να μηδενίσει τόσο βίαια τη λιγνιτική παραγωγή είναι προφανής.
Γιατί αυτή η βιασύνη, χωρίς να έχουν προηγουμένως διασφαλιστεί η ενεργειακή ασφάλεια, οι νέες θέσεις εργασίας και η προετοιμασία της τοπικής οικονομίας; Γιατί κλείνει η Πτολεμαΐδα V, μια υπερσύγχρονη λιγνιτική μονάδα που στοίχισε πάνω από 1,5 δισ. ευρώ, την ώρα που ευρωπαϊκές χώρες όπως η Γερμανία αξιοποιούν τα χρονικά περιθώρια που δίνει η Ευρώπη;
Η απάντηση βρίσκεται στην εξυπηρέτηση των ισχυρών παικτών της ενέργειας. Η πολιτική αυτή, σε συνδυασμό με τον τρόπο κατανομής του διαθέσιμου ηλεκτρικού χώρου, οδήγησε στη συγκέντρωση των επενδύσεων ΑΠΕ σε λίγους, στη διεύρυνση της εξάρτησης από το εισαγόμενο φυσικό αέριο και στον περιορισμό της συμμετοχής στην πράσινη μετάβαση των ενεργειακών κοινοτήτων, των δήμων, του πρωτογενούς τομέα και των μικρομεσαίων μεταποιητικών επιχειρήσεων.
Και ο λογαριασμός αυτής της εξάρτησης έχει ήδη φτάσει. Με τα σημερινά δεδομένα, και τη μέση χονδρεμπορική τιμή να είναι στα 190 ευρώ/MWh τον Οκτώβριο, η μονάδα που η κυβέρνηση έκρινε «ασύμφορη» θα ήταν ανταγωνιστική – οι ίδιοι υπολόγιζαν το κόστος της στα 130 ευρώ/ΜWh – και θα πίεζε προς τα κάτω την τιμή για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Αντί γι’ αυτό, το σχέδιο είναι να κατασκευαστεί εκεί μονάδα φυσικού αερίου: να δεθεί δηλαδή ακριβώς στο καύσιμο που σήμερα εκτοξεύει τους λογαριασμούς.
Το δεύτερο και ακόμη πιο αποκαλυπτικό στοιχείο της παρουσίασης είναι οι θέσεις εργασίας.
Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν για τα πέντε «εμβληματικά» έργα, προκύπτουν περίπου 790 θέσεις εργασίας σε βάθος τετραετίας – 120 θέσεις στη μετατροπή της Πτολεμαΐδας V σε μονάδα φυσικού αερίου, 100 στην αντλησιοταμίευση της Καρδιάς, 100 στο Νότιο Πεδίο, 70 στον κόμβο τηλεθέρμανσης με τη μονάδα ΣΗΘΥΑ και 400 στο σχεδιαζόμενο Data Center. Την ίδια στιγμή, η μελέτη του ΙΟΒΕ του 2020 εκτιμούσε δυνητική απώλεια 7.500 άμεσων και έμμεσων θέσεων εργασίας από την απολιγνιτοποίηση μόνο στην ΠΕ Κοζάνης. Τι σημαίνει αυτό; Για κάθε εννέα θέσεις που χάνονται, προβλέπεται λιγότερη από μία νέα.
Η πραγματικότητα των απολυμένων, των μικρομεσαίων που δοκιμάζονται, των κλειστών καταστημάτων, των αγροτών και των κτηνοτρόφων σε αδιέξοδο δεν καμουφλάρεται με τις εντυπωσιακές παρουσιάσεις των golden boys and girls της ΔΕΗ. Η ανάπτυξη δεν μετριέται μόνο σε επενδυτικά κεφάλαια, αλλά σε δουλειές, μισθούς και εισόδημα που μένει στον τόπο. Δεν αρκούν λοιπόν επενδυτικά «καθρεφτάκια» για να υποκαταστήσουν ένα ολόκληρο παραγωγικό μοντέλο.
Ακόμη και το Data Center εγείρει σοβαρά ερωτήματα, λόγω της χωροθέτησής του στον Άγιο Δημήτριο και της σχεδιαζόμενης κατεδάφισης των πέντε πύργων ψύξης. Εν μέσω ενεργειακής και γεωπολιτικής κρίσης, με ωριαίες τιμές ρεύματος που ξεπερνούν τα 300 ευρώ/MWh, πώς κατεδαφίζεις κρίσιμες ενεργειακές υποδομές χωρίς να έχεις εξαντλήσει κάθε δυνατότητα αξιοποίησής τους; Πώς φέρνεις μια χώρα και μια περιφέρεια προ τετελεσμένων, ενώ δεν έχει ακόμα κατατεθεί καμία ολοκληρωμένη μελέτη;
Η ΔΕΗ υλοποιεί τον επιχειρηματικό της μετασχηματισμό. Αυτός όμως δεν ταυτίζεται αυτομάτως με την ανάκαμψη της Δυτικής Μακεδονίας, ειδικά όταν κανείς δεν καλεί την τοπική κοινωνία στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για το ποια θα είναι τα ανταποδοτικά οφέλη για τον τόπο.
Το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ έχει προτείνει μια διαφορετική πορεία: ομαλή και κοινωνικά δίκαιη απολιγνιτοποίηση, με αξιοποίηση των διαθέσιμων ευρωπαϊκών χρονικών περιθωρίων, ώστε η σταδιακή απόσυρση των λιγνιτικών μονάδων να συνδέεται με την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας, τη δημιουργία μιας νέας παραγωγικής βάσης και τη βιωσιμότητα της τηλεθέρμανσης. Παράλληλα, ανάπτυξη δικτύων, αποθήκευσης και διασυνδέσεων, ουσιαστική συμμετοχή των ενεργειακών κοινοτήτων, των δήμων και των πολιτών, στις ΑΠΕ και αύξηση των ανταποδοτικών από τα μεγάλα ενεργειακά έργα.
Κυρίως, προτείνουμε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο παραγωγικής ανασυγκρότησης, με επενδύσεις στον πρωτογενή τομέα, στη μεταποίηση, στην καινοτομία και την τεχνολογία σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, καθώς και στον τουρισμό. Με δεσμευτική Ρήτρα Δίκαιης Μετάβασης. Δεν είναι δυνατόν μια Περιφέρεια με τόσο μεγάλη οικονομική υποχώρηση να βρίσκεται μόλις στη δέκατη θέση μεταξύ των δεκατριών Περιφερειών στην προκαταρκτική κατανομή των πόρων του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων για το 2027.
Η Δυτική Μακεδονία έδωσε το φως της σε ολόκληρη τη χώρα. Δεν μπορεί η μετάβαση στη νέα ενεργειακή εποχή να αφήσει στο σκοτάδι το δικό της μέλλον.
