Μία μέρα πριν από το τέλος του Φεβρουαρίου και ενώ ήδη διανύουμε την Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή, ψάλλονται ξανά στους ναούς μας οι Χαιρετισμοί της Παναγίας, ψίθυρος ελπίδας μέσα στη βοή της σύγχρονης εποχής. Μας θυμίζουν ότι ο δρόμος προς το Πάθος και την Ανάσταση δεν χαράσσεται από ανθρώπινη δύναμη, αλλά γεννιέται από το μυστήριο της Ενανθρώπησης.
«Χαῖρε, κλῖμαξ ἐπουράνιε, δι’ ἧς κατέβη ὁ Θεός·
χαῖρε, γέφυρα μετάγουσα ἀπὸ γῆς πρὸς οὐρανόν»¹.
Η Α΄ Στάση των Χαιρετισμών ανοίγει μπροστά μας το βάθος της θείας οικονομίας. Η Παναγία ονομάζεται κλίμακα και γέφυρα, γιατί μέσω αυτής πραγματοποιείται η ένωση ουρανού και γης. Ο Ευαγγελιστής Ιωάννης διακηρύσσει ότι «Ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο»². Ο Θεός γίνεται άνθρωπος αληθινός, χωρίς να παύει να είναι Θεός. Η Ενανθρώπηση δεν είναι εικόνα ή συμβολισμός, αλλά γεγονός σωτηρίας.
Η κλίμακα, μας παραπέμπει στο όραμα του Ιακώβ³, όπου προτυπώνεται η ένωση ουρανού και γης. Στην Παναγία όμως η υπόσχεση γίνεται ιστορία. Ο Υιός και Λόγος του Θεού προσλαμβάνει από αυτήν την ανθρώπινη φύση. Η θεότητά Του δεν αλλοιώνεται ούτε μεταβάλλεται. Όπως διδάσκει ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, ο Χριστός παραμένει αυτό που ήταν και προσλαμβάνει αυτό που δεν ήταν⁴. Δηλαδή παραμένει αληθινός Θεός και γίνεται αληθινός άνθρωπος. Σε αυτή τη διατύπωση συνοψίζεται η ορθόδοξη χριστολογία.
Ο Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας υπερασπίστηκε τον όρο Θεοτόκος, διότι εκείνος που γεννήθηκε από τη Μαρία είναι ο ίδιος ο Θεός Λόγος⁵. Η ένωση των δύο φύσεων στο ένα πρόσωπο του Χριστού, όπως διατυπώνεται και στον Τόμο προς Φλαβιανόν του αγίου Λέοντος Ρώμης⁶, αποτελεί το θεμέλιο της σωτηρίας. Αν ο Χριστός δεν είναι τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος, τότε δεν υπάρχει λύτρωση.
Το πρόσωπο της Παναγίας βρίσκεται στο κέντρο της θείας οικονομίας ως ελεύθερη συνεργός του σχεδίου της σωτηρίας. Η Ενανθρώπηση δεν συντελείται χωρίς τη συγκατάθεση της ανθρώπινης φύσεως. Στον Ευαγγελισμό, η Παρθένος προσφέρει την ανθρώπινη φύση στον Υιό και Λόγο του Θεού, ώστε να προσληφθεί πραγματικά και ολοκληρωτικά. Η συγκατάθεσή της αποτελεί γεγονός σωτηριολογικό, διότι μέσω αυτής πραγματοποιείται η ένωση της θείας και της ανθρώπινης φύσεως στο ένα πρόσωπο του Χριστού. Έτσι φανερώνεται η συνεργία, όπου η θεία χάρη ενεργεί και η ανθρώπινη ελευθερία ανταποκρίνεται.
Στο τέλος αυτής της Α΄ Στάσεως, ο πιστός καλείται να συγκρατήσει δύο θεμελιώδεις αλήθειες:
Πρώτον, ότι η σωτηρία δεν είναι ανθρώπινο κατόρθωμα, αλλά καρπός της θείας συγκατάβασης. Ο Θεός πήρε την πρωτοβουλία και έγινε άνθρωπος για να ανυψώσει τον άνθρωπο.
Δεύτερον, ότι η θεία χάρη ζητά τη δική μας ελεύθερη ανταπόκριση. Όπως η Παναγία προσέφερε τη συγκατάθεσή της, έτσι και εμείς καλούμαστε να απαντήσουμε με πίστη, μετάνοια και ζωντανή συμμετοχή στη ζωή της Εκκλησίας.
Ας ζήσουμε κάθε Παρασκευή της Τεσσαρακοστής με τη βοήθεια της Παναγίας μας, ως ημέρα ομολογίας και πνευματικής ανακαινίσεως. Η γέφυρα της θείας οικονομίας έχει ήδη τοποθετηθεί και ο δρόμος προς τον ουρανό παραμένει ανοιχτός για όλους μας.
Ο Μητροπολίτης Φλωρίνης, Πρεσπών και Εορδαίας Ειρηναίος
Παραπομπές:
¹ Ἀκάθιστος Ὕμνος, Οἶκος Α΄
² Ἰω. 1,14
³ Γεν. 28,12
⁴ Γρηγορίου Θεολόγου, Λόγος 29, 19, PG 36, 100A
⁵ Κυρίλλου Ἀλεξανδρείας, PG 77, 992B
⁶ Λέοντος Ρώμης, Τόμος προς Φλαβιανόν, PG 54, 755–786
