Μελέτη από το Σίσκο Παναγιώτη,
Δικηγόρο παρά Πρωτοδίκαις
Τύποι αντιγράφου ποινικού μητρώου
Σύμφωνα με το ισχύον δίκαιο, οι υπηρεσίες που τηρούν το ποινικό μητρώο εκδίδουν από δύο τύπους αντιγράφων: α) το αντίγραφο δικαστικής χρήσης και β) το αντίγραφο γενικής χρήσης. (άρ. 576 παρ. 1 ΚΠΔ). Η πρόβλεψη αυτών των δύο τύπων εισήχθη με το ν. 1805/1988, ενώ μέχρι τότε υφίσταντο οι τύποι που είχαν καθιερωθεί διά του νδ 1160/1972, δηλαδή α) το αντίγραφο τύπου Α (επρόκειτο για αντίγραφο που περιείχε πλήρως όλες τις καταδίκες), β) το αντίγραφο τύπου Β (σε αυτό ορισμένες καταδίκες είτε εξαρχής δεν εγγράφονταν καθόλου είτε δεν εγγράφονταν υπό ορισμένες προϋποθέσεις μετά την πάροδο κάποιου χρόνο) και γ) το απόσπασμα ποινικού μητρώου (σε αυτό παραλείπονταν η εγγραφή αρκετών ποινών, μετά την πάροδο ορισμένου χρονικού διαστήματος).
Περιπτώσεις λήψης αντιγράφου δικαστικής χρήσης και γενικής χρήσης
Ο νόμος στο άρ. 577 παρ. 1 ΚΠΔ απαριθμεί περιοριστικά τους δικαιούχους να λαμβάνουν αντίγραφο δικαστικής χρήσης. Η παρ. 2 του ίδιου άρθρου αναφέρεται στην υποχρεωτική επισύναψη του δελτίου ποινικού μητρώου στη δικογραφία, ενώ κατά την παρ. 3 δύναται με προεδρικό διάταγμα που εκδίδεται μετά από πρόταση του υπουργού δικαιοσύνης να εκδίδεται αντίγραφο δικαστικής χρήσης και για διορισμό ενός προσώπου σε οποιαδήποτε άλλη (εκτός από τις αναφερόμενες στην παρ. 1) δημόσια υπηρεσία ή σε οποιοδήποτε άλλο νομικό πρόσωπο του δημόσιου τομέα. Ειδικότερα:
Άρ. 577 ΚΠΔ (έκδοση αντιγράφων δικαστικής και γενικής χρήσης)
1. Αντίγραφο ποινικού Μητρώου δικαστικής χρήσης χορηγείται μόνο:
α) στον εισαγγελέα, τον τακτικό ανακριτή ή τον επίτροπο του στρατοδικείου (άρα τέτοιο αντίγραφο δε χορηγείται σε προανακριτικούς υπαλλήλους), για δικαστική αποκλειστικά χρήση,
β) στους διευθυντές φυλακών και άλλων σωφρονιστικών ή θεραπευτικών καταστημάτων για κρατούμενο που με αμετάκλητη απόφαση εκτίει ποινή στερητική της ελευθερίας ή υποβάλλεται σε μέτρο ασφάλειας,
γ) στις αλλοδαπές αρχές που ασκούν ποινική δικαιοδοσία, εφόσον υπάρχει υποχρέωση δικαστικής συνδρομής.
δ) στις δημόσιες υπηρεσίες, πολιτικές, στρατιωτικές, στις εκκλησιαστικές αρχές, σε Ν.Π.Δ.Δ., σε οργανισμούς, σε επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας ή σε τράπεζες, μόνο στις περιπτώσεις που προβλέπονται από την κείμενη νομοθεσία.
ε) στις αλλοδαπές πρεσβείες ή προξενεία που έχουν διαπιστευθεί στην Ελλάδα για όσους πρόκειται να μεταναστεύσουν,
στ) για το διορισμό δικαστικών λειτουργών, εκπαιδευτικών όλων των βαθμίδων, οργάνων των Σωμάτων Ασφαλείας και των υποψηφίων για την εισαγωγή στις παραγωγικές σχολές των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας, το οποίο αποστέλλεται απευθείας στο αρμόδιο όργανο.
(Σημειωτέον ότι στα πρόσωπα που δικαιούνται την έκδοση αντιγράφου ποινικού μητρώου δικαστικής χρήσης είναι ορθότερο να περιλαμβάνεται και ο κατηγορούμενος)
2. Το δελτίο ποινικού μητρώου επισυνάπτεται υποχρεωτικά με ευθύνη του αρμόδιου γραμματέα σε κάθε δικογραφία για εγκλήματα αρμοδιότητας τριμελούς πλημμελειοδικείου και άνω, μέσα σε σφραγιστό αδιαφανή φάκελο (ώστε να μην επηρεαστούν οι δικαστές αναφορικά με την ενοχή του κατηγορουμένου/ η αποσφράγιση στο χρονικό αυτό σημείο πραγματοποιείται μόνο εάν ζητηθεί από τον ίδιο τον κατηγορούμενο προκειμένου να φανεί ότι δεν έχει προηγούμενες καταδίκες) και αποσφραγίζεται μόνο μετά την απαγγελία της περί ενοχής απόφασης του δικαστηρίου (ώστε με βάση το ποινικό μητρώο, κατόπιν της κήρυξης της ενοχής, να κρίνει το δικαστήριο επί ζητημάτων όπως η χορήγηση αναστολής, μετατροπής, αναγνώριση ελαφρυντικών κλπ), γενομένης ειδικής μνείας στα πρακτικά. Σε περίπτωση ασκήσεως εφέσεως κατά της καταδικαστικής απόφασης το δελτίο ποινικού μητρώου σφραγίζεται και πάλι με ευθύνη του γραμματέα της έδρας του εκδόντος την απόφαση δικαστηρίου, σε αδιαφανή φάκελο, εφαρμοζομένων κατά τα λοιπά των του προηγούμενου εδαφίου. Τα αυτά ισχύουν σε περίπτωση επανεκδίκασης της υπόθεσης κατ` ουσίαν μετ` αναίρεση. Η παράβαση των ανωτέρω διατάξεων από το δικαστικό γραμματέα συνεπάγεται την πειθαρχική του ευθύνη. (κατά την αυτόφωρη διαδικασία βέβαια δεν είναι εφικτή η τήρηση της εν λόγω υποχρέωσης).
3. Με προεδρικό διάταγμα, που εκδίδεται ύστερα από πρόταση του Υπουργού Δικαιοσύνης, μπορεί να ορισθεί ότι Αντίγραφο ποινικού Μητρώου δικαστικής χρήσης εκδίδεται και για διορισμό σε οποιαδήποτε άλλη δημόσια υπηρεσία ή σε οποιοδήποτε άλλο νομικό πρόσωπο του δημόσιου τομέα.
Με εξαίρεση τις προαναφερόμενες περιπτώσεις, όπου αλλού ο νόμος προβλέπει την έκδοση και τη χορήγηση αντιγράφου οποιουδήποτε τύπου (π.χ. αντίγραφο τύπου Α ή τύπου Β) ή αποσπάσματος ποινικού μητρώου, παρέχεται αντίγραφο γενικής χρήσης κατ’ άρ. 575 ΚΠΔ.
Στο σημείο αυτό είναι ανάγκη να γίνει μια ουσιώδης παρατήρηση. Το άρ. 577 παρ. 1 περ. δ ΚΠΔ αναφέρει όπως είδαμε ότι αντίγραφο δικαστικής χρήσης χορηγείται και στις δημόσιες υπηρεσίες, πολιτικές, στρατιωτικές, στις εκκλησιαστικές αρχές, σε Ν.Π.Δ.Δ., σε οργανισμούς, σε επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας ή σε τράπεζες, μόνο στις περιπτώσεις που προβλέπονται από την κείμενη νομοθεσία. Ως κείμενη νομοθεσία νοείται τόσο η υφιστάμενη κατά το χρόνο θέσπισης της ρύθμισης (δηλαδή η ήδη υφιστάμενη κατά το 1988) όσο και η μέλλουσα (δηλαδή από το 1988 και εξής). Η υφιστάμενη όμως ήδη νομοθεσία (πριν το 1988) αναφερόταν σε αντίγραφα τύπου Α ή σε άλλου είδους εκφράσεις όπως π.χ. «πλήρες αντίγραφο ποινικού μητρώου» και όχι σε χορήγηση αντιγράφων δικαστικής χρήσης(διότι μέχρι τότε δεν υφίσταντο οι όροι «αντίγραφα δικαστικής χρήσης»). Θα πρέπει λοιπόν σε αυτές τις περιπτώσεις, εφόσον διατηρούνται οι σχετικές νομοθετικές προβλέψεις (δηλαδή η κείμενη νομοθεσία), να διατηρείται και το πνεύμα τους, ήτοι η απαίτηση για την χορήγηση αντιγράφου πλήρους απόδειξης. Το δε σημερινό αντίστοιχο και ισοδύναμο αντίγραφο του τύπου Α ή του πλήρους αντιγράφου είναι το αντίγραφο δικαστικής χρήσης. Ως εκ τούτου, εδώ παραβλέπεται ο κανόνας του 575 ΚΠΔ, εφόσον η εν λόγω περίπτωση υπάγεται στην εξαίρεση του άρ. 577 παρ.1 και συγκεκριμένα στην περ. δ.
Η ίδια λύση θα πρέπει να δοθεί και σε περιπτώσεις όπου ο νόμος δεν αναφέρει ρητά ότι χορηγείται αντίγραφο δικαστικής ή γενικής χρήσης, αλλά από το πνεύμα και το σκοπό του νόμου προκύπτει ότι δεν επαρκεί η χορήγηση απλώς αντιγράφου γενικής χρήσης αλλά απαιτείται η χορήγηση αντιγράφου δικαστικής χρήσης. Η χορήγηση αντιγράφου ποινικού μητρώου έχει κατά κανόνα αποδεικτικό χαρακτήρα. Αποβλέπει δηλ. στην απόδειξη της ανυπαρξίας ενός κωλύματος που θεσπίζεται με ουσιαστική διάταξη. Έτσι, π.χ., η χορήγηση αντιγράφου ποινικού μητρώου ως δικαιολογητικού για το διορισμό δημοσίου υπαλλήλου, σκοπεί στην τεκμηρίωση της ελλείψεως καταδίκης για τα κακουργήματα ή τα πλημμελήματα που προβλέπονται στο άρθρο 8 του Υπαλληλικού Κώδικα που κυρώθηκε με το Ν. 3528/2007.
Είναι φανερό ότι αν η τεκμηρίωση της ελλείψεως καταδίκης περιοριζόταν στη χορήγηση του κατά τη νέα διάταξη αντιγράφου γενικής χρήσης, στο οποίο μετά την πάροδο ορισμένου χρόνου διαγράφονται ορισμένες καταδίκες, θα ήταν δυνατόν, για λόγους αδυναμίας τεκμηριώσεως, να περιορισθεί κατά χρόνον η λειτουργία του κωλύματος, χωρίς τούτο να επιτρέπεται από την ουσιαστική διάταξη που το προέβλεψε. (Τα παραπάνω έχουν γίνει δεκτά με την υπ’ αριθμ’ 179/2008 Γνωμοδότηση του Νομικού Συμβουλίου του κράτους.)
Ποιες ποινές δεν καταχωρίζονται σε αντίγραφο γενικής χρήσης (576 παρ. 3-8 ΚΠΔ)
3. Στο αντίγραφο γενικής χρήσης καταχωρίζεται το περιεχόμενο όλων των δελτίων ποινικού μητρώου, σύμφωνα με την προηγούμενη παράγραφο, εκτός από εκείνα:
α) που αναγράφουν χρηματική ποινή ή ποινή φυλάκισης έως έξι μήνες, μετά την πάροδο τριών ετών, (εδώ υπάγεται και η καταδίκη σε φυλάκιση 6 μηνών ακριβώς, διότι η περ. β΄ απαιτεί φυλάκιση πέραν των 6 μηνών)
β) που αναγράφουν ποινή φυλάκισης πέραν των έξι μηνών ή ποινή περιορισμού σε ψυχιατρικό κατάστημα, μετά την πάροδο οκτώ ετών,
γ) που αναγράφουν κάθειρξη, μετά την πάροδο είκοσι ετών.
4. Οι προθεσμίες της προηγούμενης παραγράφου αρχίζουν από την απότιση της ποινής. Αν επήλθε μεταγενέστερη καταδίκη για πλημμέλημα ή κακούργημα, οι προθεσμίες αυτές αρχίζουν από την απότιση της νέας ποινής.
5.Η ποινή θεωρείται ότι αποτίθηκε και όταν:
α) μετατράπηκε σε χρηματική, από την ημέρα καταβολής του ποσού της μετατροπής,
β) χαρίστηκε, από την έκδοση του οικείου προεδρικού διατάγματος,
γ) χορηγήθηκε απόλυση, από την επιτυχή πάροδο του χρόνου δοκιμασίας.
6. Αν η καταδικαστική απόφαση δεν εκτελέστηκε, οι πιο πάνω προθεσμίες αρχίζουν από την παραγραφή της (ο χρόνος παραγραφής της ποινής είναι 10 έτη, με ημερομηνία έναρξης το αμετάκλητο της απόφασης, κατ’ άρ. 114, 115 ΠΚ).
7. Κατ` εξαίρεση, όταν πρόκειται για πρώτη καταδίκη ή για καταδίκη που αφορά
α) έγκλημα από αμέλεια ή
β) έγκλημα με δόλο, για το οποίο ο νόμος απειλεί ποινή φυλάκισης μέχρι ένα έτος ή χρηματική ποινή, οι προθεσμίες που προβλέπουν τα εδάφια α έως και γ της παραγρ. 3 του άρθρου αυτού μπορούν να συντμηθούν στο μισό, με διάταξη του αρμόδιου κατά το άρθρο 580 του Κ.Π.Δ. εισαγγελέα πλημμελειοδικών, ύστερα από αίτηση του ενδιαφερομένου. Η σύντμηση παρέχεται, αν υπάρχει προσδοκία έντιμου βίου στο μέλλον.
8.Αν μαζί με την ποινή τη στερητική της ελευθερίας έχουν επιβληθεί παρεπόμενες ποινές ή μέτρα ασφάλειας, δεν καταχωρίζονται στο αντίγραφο γενικής χρήσης στις περιπτώσεις που η κύρια ποινή δεν καταχωρίζεται σύμφωνα με την παράγραφο 3.
Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΔΥΟ ΕΙΔΩΝ ΑΝΑΤΓΡΑΦΩΝ – ΤΙ ΙΣΧΥΕΙ ΕΠΙ ΔΙΟΡΙΣΜΟΥ
Είναι αλήθεια ότι το αντίγραφο γενικής χρήσης καθιερώθηκε για την γρήγορη κοινωνική επανένταξη των καταδικασθέντων, διαμέσου της εύρεσης εργασίας τουλάχιστον στον ιδιωτικό τομέα. Ο ιδιώτης εργοδότης ή μία ιδιωτική επιχείρηση (μη κοινής ωφέλειας), δεν υπάγονται στις περιπτώσεις του άρ. 577 ΚΠΔ για τη χορήγηση αντιγράφου δικαστικής χρήσης και επομένως σε αυτές προσκομίζεται νομίμως αντίγραφο γενικής χρήσης από οποίο όπως γίνεται φανερό ελλείπουν πολλές ποινικές καταδίκες.
Αναφορικά όμως με τον διορισμό σε ορισμένες θέσεις το αντίγραφο που χορηγείται είναι ως επί το πλείστον δικαστικής χρήσης, διότι όπως προαναφέρθηκε, μόνο με αυτό πραγματοποιείται ο σκοπός που ο ίδιος ο νόμος θέτει δηλαδή η πιστοποίηση της μη τέλεσης κρίσιμων αξιόποινων πράξεων κατά το παρελθόν, αφού στο αντίγραφο γενικής χρήσης κάποιες από αυτές δεν περιλαμβάνονται.
Αξιοσημείωτο όμως είναι το γεγονός ότι διά νεωτέρων ρυθμίσεων έχει καταργηθεί η αναζήτηση αντιγράφου ποινικού μητρώου σε αρκετά επαγγέλματα όπως αυτά του μεσίτη αστικών συμβάσεων, του εμπορικού αντιπροσώπου, του ασφαλιστικού, αντασφαλιστικού και συνδεδεμένου διαμεσολαβητή κλπ (ΥΑ ΔΙΑ//2007 (ΥΑ ΔΙΑΔΠ/Α/8240 ΦΕΚ Β 492 2007) ή ακόμη του ιατρού, οδοντιάτρου, νοσηλευτή, νοσηλεύτριας (ΥΑ ΔΙΑ//2006 (ΥΑ ΔΙΑΔΠ/Α/25026 ΦΕΚ Β 1637 2006) κ.ά., και προβλέπεται η αντικατάσταση του αντιγράφου ποινικού μητρώου, με υπεύθυνη δήλωση του ν. 1599/86 ότι ο αιτών δεν είχε καταδικαστεί στο παρελθόν σε ποινές για συγκεκριμένα εγκλήματα.
Ειδικότερα, στις παραπάνω περιπτώσεις προβλέπεται ο δειγματοληπτικός έλεγχος επί του 5% των δηλώσεων που υποβλήθηκαν για την διαπίστωση της αλήθειας ή μη των δηλουμένων στην υπεύθυνη δήλωση. Ο δειγματοληπτικός αυτός έλεγχος γίνεται προφανώς, με την αναζήτηση του ποινικού μητρώου κάποιων ενδιαφερομένων. Το αντίγραφο ποινικού μητρώου όμως σε μια τέτοια περίπτωση θα είναι δικαστικής χρήσης.
Σίσκος Παναγιώτης
Δικηγόρος παρά Πρωτοδίκαις
Μεταπτυχιακές Σπουδές Ποινικού Δικαίου
www.siskoslaw.com
