Όχι πως δεν το φοβόμασταν, αλλά ελπίζαμε ότι δεν θα το τολμήσουν. Κοντεύει αιώνας και ο «νέος μεταρρυθμιστής» (γιατί ως τέτοιος προωθήθηκε) της Τουρκίας, αναθεωρεί όσα έκανε ο «ευρωπαϊστής» πατέρας των Τούρκων (Ατατούρκ). Ξαφνικά, η Τουρκία που λατρεύει ως θεό τον Κεμάλ, τον απομυθοποιεί. Ίσως είναι καιρός να αντικατασταθούν και οι προτομές και τα αγάλματα του Κεμάλ, που κοσμούν δρόμους, πλατείες, δημόσια κτίρια, από προτομές και αγάλματα του Ερντογάν.
Αυτά όμως δεν μας αφορούν. Είναι η δική τους ιστορία. Η δική μας ιστορία είναι άλλη και μας αφορά. Μας αφορά η μετατροπή της Αγια-Σοφιάς σε Τζαμί και αφορά και την Οικουμένη ολόκληρη. Μόνο που αυτή η Οικουμένη δε νοιάζεται. Κι όταν νοιαστεί θα είναι πια αργά. Γιατί, όταν μιλάμε για την Αγια-Σοφιά, μιλάμε για ένα Σύμβολο. Σύμβολο του Χριστιανισμού, της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, της Ρωμιοσύνης, του κόσμου όλου. Δεν είναι πέτρες και τοίχοι, μάρμαρα και κολώνες. Είναι, πέτρα την πέτρα, χτισμένη με μνημεία του ελληνισμού που φορτώθηκαν σε καράβια και ταξίδεψαν, απ’ όπου υπήρχε Ελληνισμός, για να την κοσμήσουν.
Είναι γεμάτη Ελληνική Ιστορία και ιερότητα. Είναι γεμάτη συμβολισμούς, θρύλους και αγιοσύνη. Θα μου πείτε: «αγιοσύνη μέσα σ’ένα μουσείο;» Και ποιος Έλληνας την είδε ποτέ την Αγια-Σοφιά σαν μουσείο; Έμπαινες στο εσωτερικό της και έκανες τον σταυρό σου. Έστρεφες το βλέμμα στον τρούλο της κι ένιωθες πως σε περιβάλλουν Άγγελοι. Στεκόσουν καταμεσής και αναρριγούσες από τους αιώνες που σε διαπερνούσαν. Άγγιζες με την παλάμη το μάρμαρο το βουλιαγμένο από τη μαρμάρινη Αγία Τράπεζα και σκιαζόσουν από το βάρος της. Αν ήσουν μόνος, κι αφουγκραζόσουν, θ’ άκουγες τις φωνές των 25 ψαλτών και των 60 ιερέων της, να υμνούν τη βασιλεία του Θεού. Έστεκες εκεί που χειροτονήθηκαν Πατριάρχες και στέφθηκαν αυτοκράτορες κι αισθανόσουν να ψηλώνει τ’ ανάστημά σου, να γιγαντώνεσαι. Κι ύστερα πάλι, ένιωθες τόσο μικρός κι ασήμαντος μπροστά στο μεγαλείο του Θεού που μπορεί η ανθρώπινη ευφυΐα να μετουσιώσει σε τούτην την εκκλησιά. Γιατί, για μας ήταν και είναι μια εκκλησιά αφιερωμένη στη Σοφία του Θεού, δηλαδή στον Χριστό.
Άραγε, ξέρει το πλήθος των Τούρκων τι σημαίνει «AyaSofya Muzesi»; Το επόμενο βήμα θα πρέπει να είναι η αλλαγή ονόματος, όπως συνέβη με την εκκλησία των Αγίων Αποστόλων (Φατιχ τζαμί) ή τη Μονή της Χώρας (Καριγιέ τζαμί). Δεν ενοχλούνται, βέβαια, να προσεύχονται μέσα σ’ ένα τζαμί που λέγεται kucukAyasofya (η εκκλησία Σέργιου και Βάκχου), όπως δεν τους ενοχλούσε τόσα χρόνια να προσεύχονται μέσα σ’ ένα χώρο της Αγια-Σοφιάς και γύρω τους να στέκουν επιχρυσωμένες βυζαντινές αγιογραφίες. Δε νιώθουν.
Κι εμείς που νιώθουμε; Περιμένουμε από την Unesco, τη Ρωσία, τη Γαλλία, την Αμερική… να κάνουν κάτι. Ο Καζαντζάκης έλεγε: «η Λευτεριά δεν είναι πέσε πίτα να σε φάω. Είναι κάστρο και το παίρνεις με το σπαθί σου. Όποιος δέχεται τη Λευτεριά από ξένα χέρια, είναι δούλος». Και, για εμάς, πάνε χρόνια τώρα που υψώσαμε τελευταία φορά ανάστημα και πήραμε κάστρα. Κάθε φορά που ο γείτονας ανοίγει έναν ασκό, αφήνουμε να μας παρασύρουν οι άνεμοι του Αιγαίου. Στρέφουμε τα μάτια στη Δύση και επαιτούμε βοήθεια. Γινόμαστε πιόνια σ’ ένα παιχνίδι που, σίγουρα εμείς δεν έχουμε να κερδίσουμε τίποτα. Μόνο να χάσουμε.
Την Αγια –Σοφιά τη χάσαμε μαζί με την Πόλη, το 1453. Ζούσαμε μια ψευδαίσθηση, όταν την κοιτούσαμε και κάναμε πως δεν βλέπαμε τους μιναρέδες, καθώς μπαίναμε στο εσωτερικό της, μιλούσαμε στα παιδιά μας για το μεγαλείο της και πατούσαμε ανάλαφρα στα μάρμαρά της, μην ταράξουμε τον ύπνο των νεκρών της.
Οι Τούρκοι πανηγυρίζουν τη νίκη και ο Ερντογάν μετράει ψήφους κερδισμένους από αυτό που θεωρούσε «άσσο στο μανίκι του». 2.000.000 επισκέπτες τη μέρα είχε η Πόλη και, φυσικά, η Αγια-Σοφιά (προ Κορωνοϊού), με τα ανάλογα έσοδα από το μνημείο με το πιο ακριβό εισιτήριο στην Τουρκία. Ας σκεφτεί για λίγο, πόσους από αυτούς τους επισκέπτες μπορεί να υποχρεώσει να βγάλουν τα παπούτσια τους για να μπουν στο εσωτερικό της και, βέβαια, να δουν τι. Έλληνες, θα ήθελα να πιστεύω, κανέναν. Κι εγώ, θ’ αναπολώ τις στιγμές που μπόρεσα να ζήσω λίγη από την ιστορία της, άλλοτε μόνη, άλλοτε με τα παιδιά μου κι άλλοτε με τους μαθητές μου, κάθε φορά που θα κοιτώ τον πίνακα με την Αγια-Σοφιά χωρίς μιναρέδες, που χάρισε στο σχολείο ο μακαριστός Μητροπολίτης Πριγκηποννήσων Ιάκωβος.
Χατζηκυριάκου Βίκυ
Φιλόλογος
