Το αρχαίο αυτό ρητό αποτυπώνει με ανησυχητική ακρίβεια την πραγματικότητα που βιώνει σήμερα ο νομός Κοζάνη. Την ώρα που η περιοχή αντιμετωπίζει μια βαθιά οικονομική, κοινωνική και δημογραφική κρίση, η δημόσια συζήτηση μοιάζει να περιστρέφεται περισσότερο γύρω από εξαγγελίες και επικοινωνιακές διακηρύξεις παρά γύρω από ένα πραγματικό και εφαρμόσιμο σχέδιο ανάπτυξης.
Για περισσότερα από εβδομήντα χρόνια, η Κοζάνη αποτέλεσε το ενεργειακό κέντρο της Ελλάδας. Η λιγνιτική δραστηριότητα δημιούργησε θέσεις εργασίας, εισόδημα και οικονομική κινητικότητα, αλλά ταυτόχρονα διαμόρφωσε μια επικίνδυνη μονοκαλλιέργεια. Ολόκληρη η τοπική οικονομία εξαρτήθηκε σχεδόν αποκλειστικά από τη λειτουργία της ΔΕΗ και των μονάδων παραγωγής. Όταν ξεκίνησε η απολιγνιτοποίηση, η μετάβαση έγινε χωρίς τον αναγκαίο χρόνο προετοιμασίας και χωρίς να υπάρχει ήδη έτοιμο ένα νέο παραγωγικό μοντέλο.
Σήμερα, το μεγάλο ερώτημα παραμένει αναπάντητο: ποιο είναι τελικά το οικονομικό μέλλον της Κοζάνης; Η λεγόμενη «πράσινη ανάπτυξη» παρουσιάζεται ως η νέα προοπτική. Φωτοβολταϊκά πάρκα, επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και σχέδια για ψηφιακές υποδομές προβάλλονται ως η απάντηση στην κρίση. Όμως, οι περισσότερες από αυτές τις επενδύσεις δημιουργούν περιορισμένες μόνιμες θέσεις εργασίας και ελάχιστη σύνδεση με την τοπική παραγωγή. Η κοινωνία βλέπει τεράστιες εκτάσεις να αλλάζουν χρήση, αλλά δεν βλέπει αντίστοιχη αναζωογόνηση της αγοράς, της επιχειρηματικότητας και της καθημερινής ζωής.
Παράλληλα, η περιοχή συνεχίζει να χάνει το πιο παραγωγικό της κομμάτι: τους νέους ανθρώπους. Η ανεργία, η αβεβαιότητα και η έλλειψη προοπτικής οδηγούν πολλούς στην έξοδο προς μεγαλύτερα αστικά κέντρα ή το εξωτερικό. Χωριά ερημώνουν, μικρές επιχειρήσεις κλείνουν και η τοπική αγορά συρρικνώνεται χρόνο με τον χρόνο. Την ίδια στιγμή, απουσιάζει μια ολοκληρωμένη στρατηγική που να συνδέει την ενέργεια με τη μεταποίηση, την καινοτομία, την αγροδιατροφή, την εκπαίδευση και τον τουρισμό.
Η Κοζάνη δεν μπορεί να επιβιώσει μόνο ως τόπος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, έστω και «πράσινης». Χρειάζεται πολυδιάστατη ανάπτυξη, αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού, στήριξη της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας και πραγματικά κίνητρα για επενδύσεις που θα αφήνουν προστιθέμενη αξία στην περιοχή. Χρειάζεται, κυρίως, ένα ξεκάθαρο σχέδιο με βάθος χρόνου και κοινωνική συμμετοχή.
Διαφορετικά, η παρακμή θα συνεχιστεί και το αρχαίο ρητό θα αποκτά καθημερινά όλο και πιο κυριολεκτική σημασία: ενώ οι «οικίες» καίγονται, εμείς θα συνεχίζουμε να τραγουδάμε, παρακολουθώντας αδρανείς την αποδυνάμωση ενός ολόκληρου τόπου.
Νέστωρ Ι. Κολοβός
Διδάκτωρ Γεωλογίας ΑΠΘ
Πτυχιούχος Οργάνωσης & Διοίκησης Επιχειρήσεων
