Το συνδικαλιστικό κίνημα στην Εορδαία έως το 1957 – Γράφει ο Κόττης Κωνσταντίνος

Το συνδικαλιστικό κίνημα στην περιοχή της Εορδαίας αρχίζει, ουσιαστικά, την ανάπτυξή του, μετά τον θάνατο του πρωτοπόρου της εξόρυξης λιγνίτη Γεωργίου Παυλίδη, το 1947. Για τα προηγούμενα χρόνια, γνωρίζουμε, ασφαλώς, πως με την εγκατάσταση των ανταλλαγέντων της Λωζάνης το 1923, ιδρύθηκε ο ιστορικός «Εμπορικός Σύλλογος Πτολεμαΐδος», την ίδια κιόλας χρονιά. Ένα χρόνο μετά, το 1924, είχαμε και την ίδρυση του εξαιρετικά βραχύβιου «Προσφυγικού Ιερατικού Συνδέσμου Καϊλαρίων». Η Δυτική Μακεδονία, αποτελεί το επίκεντρο του εμφυλίου. Ειδικά μετά την συμφωνία Τίτο και Δημητρώφ του 1947, προς ίδρυση «μακεδονικού» κράτους, η περιοχή είναι ένα «καζάνι που βράζει».

Στις σπάνιες σχετικές ειδήσεις τις οποίες ανακαλύπτει ο ερευνητής της περιόδου στον τοπικό τύπο, εντοπίζει, κατά κανόνα, εμπορικές ή συνεταιριστικές οργανώσεις μεγάλων κοινοτήτων της Εορδαίας, όπως η Βλάστη ή το Εμπόριο. Με την λήξη, όμως, της Κατοχής, η οποία για την ευρύτερη περιοχή δεν είχε μόνο βαθιά ναζιστικά τραύματα αλλά και βουλγαρικά, αρχίζουν να εμφανίζονται δειλά – δειλά, οι πρώτες αμιγώς εργατικές οργανώσεις. Της περιόδου αυτής, επιβεβαιωμένα είναι τέσσερα σωματεία: το «Φορτοεκφορτωτών Η Μεγάλη Ελλάς» του 1945 (μετονομάσθηκε αργότερα σε « Άγιος Γεώργιος»), η «Ένωση Πρακτικών Διπλωματούχων Μηχανικών», ίσως του 1945, ο «Σύνδεσμος Συνεταιριστικών Υπαλλήλων» του 1946 και το« Οικοδόμων Τεχνιτών Εργατών ‘‘Η Πρόοδος’’». Το τελευταίο ίσως ιδρύθηκε και αυτό το 1945, επανιδρύθηκε στις 8 Φεβρουαρίου του 1953 και αργότερα συνέχισε την λειτουργία του με άλλη ονομασία.

Φυσικά όλες αυτές οι κινήσεις την εποχή αυτή, λειτουργούν κάτω από το «άγρυπνο βλέμμα» των Σωμάτων Ασφαλείας. Είναι ενδεικτικό ότι στα πρακτικά της εποχής οι καταγραφές περιορίζονται στις εκλογές Δ. Σ. και τις διαδικασίες κατανομής αξιωμάτων και μόνο. Μια κατάσταση η οποία κατά τα φαινόμενα συνεχίστηκε για πολλά χρόνια μετά. Η περίοδος 1950-1952 υπήρξε ιδιαίτερα σημαντική σε εξελίξεις, αφού το 1950 και τρία χρόνια μετά τον θάνατο του Γ. Παυλίδη, η εταιρία των Παυλίδη – Αδαμοπούλου αγοράσθηκε με διαδικασίες που δεν είναι της παρούσης, εντασσόμενη στην «Ανώνυμη Βιομηχανική Εταιρία Ορυκτών Καυσίμων» (Α.Β.Ε.Ο.Κ.). Αυτή η εταιρία με την σειρά της θα παραδώσει τα μεταλλευτικά δικαιώματα της περιοχής στην ΛΙ.ΠΤΟΛ. την περίοδο 1955-1957.

Ειδικά την διετία 1950–51 παίζεται στο προσκήνιο και το παρασκήνιο ένα σκληρό παζάρι για το εάν θα κατασκευασθεί το νέο θερμοηλεκτρικό εργοστάσιο της χώρας στην ασύμφορη Εύβοια (Αλιβέρι ή περί την Χαλκίδα), ή στην αυτονόητη επιλογή της Πτολεμαΐδας. Ως προς την τελευταία είχαμε την προβληματική ανάθεση κατασκευής του θερμοηλεκτρικού εργοστασίου το 1951, η οποία έστω και έτσι δημιούργησε κάποια πρώτα έργα και μαζί την ανάγκη ενός αριθμού προσλήψεων.

Η μεταβολή αυτή της μέχρι πρότινος αγροτικής κοινωνίας σε βιομηχανική και δευτερευόντως σε αστική, δεν μπορούσε φυσικά να αφήσει ανεπηρέαστο και το εργατικό κίνημα. Μοιραία, λοιπόν, τα, μόλις, τέσσερα εργατικά σωματεία, τα οποία προ των Έργων υπολειτουργούσαν με καθεστώς «διαθεσιμότητας» έγιναν εννέα, πριν καν την ίδρυση του Εθνικού Εργατοϋπαλληλικού Κέντρου Πτολεμαΐδος. Μέχρι δε το τέλος του 1957 έφτασαν τα δεκαεννέα. Ενδεικτικά θα αναφέρουμε τα σωματεία «ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΝΩΣΕΩΣ ΛΙΓΝΙΤΩΡΥΧΩΝ ΕΡΓΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΕΟΡΔΑΙΑΣ ΝΟΜΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ» του 1951, «ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΤΕΧΝΙΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΩΝ ΝΟΜΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ» του 1952, «ΚΑΡΑΓΩΓΕΩΝ ΠΤΟΛΕΜΑΪΔΟΣ Η ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΣ» του 1953, «ΕΚΔΟΡΟΣΦΑΓΕΩΝ ΠΤΟΛΕΜΑΪΔΟΣ Η ΝΕΟΤΗΣ» και «ΑΧΘΟΦΟΡΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ Ο ΔΙΓΕΝΗΣ» του 1956.

Η έναρξη των προβληματικών Έργων του 1951 και λίγο αργότερα η πραγματική ολοκλήρωσή τους με βασικό ανάδοχο τον Μποδοσάκη και αρχή τους το 1957, υπήρξε γεγονός αναφοράς για την περιοχή, αλλά και εθνικά. Ήδη είχε επιχειρηθεί από τις αρχές του 1950 απεμπλοκή του εδώ συνδικαλιστικού κινήματος από την Κοζάνη(με θεμιτές και αθέμιτες αντιδράσεις). Κάτι το οποίο μερικώς επιτεύχθηκε τον Οκτώβριο του 1956, οπότε είχαμε την άτυπη ίδρυση του Εθνικού Εργατοϋπαλληλικού Κέντρου Πτολεμαΐδας (Ε.Κ.Π.). Τυπικά αυτό άρχισε να δραστηριοποιείται με τη μορφή του παραρτήματος Κοζάνης, επακολούθησε η σύνταξη του καταστατικού του και τέλος η εκλογή της πρώτης διοίκησής του υπ΄ αυτή τη μορφή στις 13 Μαρτίου του 1957. Πρόεδρος ήταν ο Αλέξανδρος Αλεξάκης, γ. γραμματέας ο Νικόλαος Χατζηπαναγιωτίδης, αντιπρόεδρος ο Σάββας Παπαδόπουλος, ταμίας ο Γεώργιος Παρασκευάς και σύμβουλος ο Αντώνιος Πουγαρίδης.  Λίγους μήνες μετά, στις 24 Νοεμβρίου του ιδίου έτους, είχαμε την πρώτη εκλογή διοίκησης, του αυτόνομου, πλέον, από την Κοζάνη, Ε.Κ.Π. Πρόεδρος και γ. γραμματέας παρέμειναν οι Α. Αλεξάκης και Ν. Χατζηπαναγιωτίδης. Αντιπρόεδρος αναδείχθηκε ο Αντ. Πουγαρίδης, ταμίας ο Γεώργιος Ροδάκης, σύμβουλος ο Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης και μέλη οι Ιωάννης Στόγιας και Ιωάννης Καραλευθέρης. Η συνδικαλιστική ιστορία της Εορδαίας είχε γυρίσει σελίδα, παρότι τα προβλήματα και οι κρατικές παρεμβάσεις υπήρξαν για πολλά χρόνια πολύ έντονες, σε εποχές κατά τις οποίες η επαγγελματική εξασφάλιση των αιρετών συνδικαλιζομένων δεν ήταν καθόλου δεδομένη.