Το 1918 , έξι χρόνια μετά την απελευθέρωση της Μακεδονίας , με κυβέρνηση Ελευθερίου Βενιζέλου έγινε ο νόμος περί συστάσεως Δήμων και Κοινοτήτων και το χωριό μας με Βασιλικό Διάταγμα -Βασιλιάς Αλέξανδρος -της 19ης Δεκεμβρίου ( ΦΕΚ Α 260/31 12 1918) αναγνωρίστηκε ως Κοινότητα με την ονομασία Κοινότητα Καλλιανής .
Το 1926 επί κυβέρνησης Αλέξανδρου Ζαίμη, με Διάταγμα του τότε Προέδρου της Δημοκρατίας Παύλου Κουντουριώτη, που
είχε δημοσιευθεί στο ΦΕΚ Α.55/ 15 02 1926, η Κοινότητα Κάλλιανης ( φαίνεται άλλαξε ο τόνος ενδιάμεσα) μετονομάστηκε σε Κοινότητα Αιανής , διότι αναγνωρίστηκε ότι κατέχει τη θέση της αρχαίας Αιανής.
Η ακριβής διατύπωση ήταν:
ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΑ(2)
Περὶ μετονομασίας κοινοτήτων καὶ συνοικισμῶν Μακεδονίας.
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὰς ὑπ᾿ ἀριθ. 519 καὶ 532 γνωμοδοτήσεις τῆς Ἐπιτροπείας τῶν Τοπονυμιῶν τῆς Ἑλλάδος, προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ἐγκρίνομεν τὴν μετονομασίαν κοινοτήτων καὶ συνοικισμῶν αὐτῶν ὡς ἑξῆς:
Β΄. Ἐν τῷ νομῷ Κοζάνης.
- Ἡ κοινότης Κάλλιανη εις «κοινότητα Αἰανῆς» καὶ ὁ ὁμώνυμος αὐτῇ συνοικισμός Κάλλιανη εἰς «Αἰανήν».
Η Γνωμοδότηση 519: Αφορά κυρίως μετονομασίες οικισμών στη Μακεδονία και τη Θράκη, με στόχο την αντικατάσταση ξενόγλωσσων (σλαβικών ή τουρκικών) ονομάτων με ελληνικά.
Ωστόσο παρόλο που γίνεται επίκληση των Γνωμοδότησεων 519 -532 του 1919 αυτές δεν περιλαμβάνουν την Καλλιανή/Αιανή. Μετά από διασταύρωση στο αρχείο του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών (Πανδέκτης), η μετονομασία της Καλλιανής σε Αιανή βασίστηκε στην υπ’ αριθ. 488 γνωμοδότηση της Επιτροπείας Τοπωνυμιών (και όχι στις 519/532).
Παρακάτω το κατά λέξη κείμενο του Νικολάου Πολίτη για την Καλλιανή, όπως καταγράφεται στο επίσημο βιβλίο της Επιτροπείας (σελ. 166) και μεταφέρθηκε στο ΦΕΚ 156Α του 1919:
«Ἡ κοινότης Καλλιανῆς μετονομάζεται εἰς κοινότητα Αἰανῆς καὶ ὁ ὁμώνυμος αὐτῇ συνοικισμός Καλλιανή εἰς Αἰανή. Τό ὄνομα Καλλιανή εἶναι προφανῶς ξενικόν, ἡ δὲ μετονομασία ἐπιβάλλεται διότι ἐπί τῆς θέσεως τοῦ χωρίου ἔκειτο ἡ αρχαία πόλις Αἰανή, πρωτεύουσα τῆς Ἐλιμείας, ἧς σώζονται ἐρείπια παρὰ τόν οἰκισμόν.»
Η αιτιολογία της εισήγησης του Νικολάου Πολίτη ότι “Τό ὄνομα Καλλιανή εἶναι προφανῶς ξενικόν” , εκατό χρόνια τώρα δεν εχει αποδειχθεί. Τον λόγο έχουν οι ιστορικοί μελετητές.
Ο Νικόλαος Γ. Πολίτης (1852-1921), ο κορυφαίος λαογράφος και καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, ήταν ο Πρόεδρος της «Επιτροπείας προς μελέτην των τοπωνυμίων της Ελλάδος».
Η Επιτροπή αυτή συστάθηκε το 1909 με σκοπό την εξέταση των «αλλόγλωσσων» ή «κακόφωνων» τοπωνυμίων και την αντικατάστασή τους με ιστορικά ελληνικά ονόματα. Ως πρόεδρος, ο Πολίτης ήταν ο βασικός εμπνευστής και συντάκτης των γνωμοδοτήσεων που οδήγησαν στις μαζικές μετονομασίες οικισμών, όπως αυτή της Καλλιανής σε Αιανή.
Το έργο του «Γνωμοδοτήσεις περί μετονομασίας συνοικισμών και κοινοτήτων» (1920) αποτελεί τη συγκέντρωση όλων αυτών των εισηγήσεων που υπέβαλε προς το Υπουργείο Εσωτερικών
Η επιλογή λοιπόν του ονόματος Αιανή έγινε λόγω της γειτνίασης του οικισμού με την αρχαία πόλη Αιανή , η οποία ήταν η πρωτεύουσα της αρχαίας Ελιμείας.
Η Αιανή πρωτοστάτησε σε αυτό το κύμα των μετονομασιών (Φεβρουάριος 1926), για να ακολουθήσουν λίγο μετά η Βάνιτσα (Άνω και Κάτω Κώμη), η Γκόμπλιτσα (Κρόκος) και τα υπόλοιπα χωριά της περιοχής, αλλάζοντας οριστικά τον χάρτη της Επαρχίας Κοζάνης.
Μετονομασίες χωριών της περιοχής (1927-1928)
Τα περισσότερα γειτονικά χωριά άλλαξαν ονόματα λίγο μετά την Αιανή, με το μαζικό κύμα του 1927:
- Μπαξί:Μετονομάστηκε σε Κήπος (ΦΕΚ 179Α – 30/08/1927).
- Σπουρλίτα / Σπούρτα :Μετονομάστηκε σε Καρυδίτσα (ΦΕΚ
179Α – 30/08/1927).
3 Βάνιτσα: Μετονομάστηκε σε Άνω Κώμη (ΦΕΚ 18Α -01/02/1927).
- Κάτω Βάνιτσα:Μετονομάστηκε σε Κάτω Κώμη (ΦΕΚ18Α -01/02/1927).
5.Γκόμπλιτσα: Μετονομάστηκε σε Κρόκος (ΦΕΚ 156Α- 08/08/1928) κλπ.
Το όνομα Αιανή υπήρχε σίγουρα ως τις αρχές του 11ου αιώνα καθώς αναφέρεται στο λεξικό “Σουίδας”. Απο τον 11ο αιώνα και μετά δεν υπάρχουν ιστορικές πηγές. Το όνομα Κάλλιανη το βρίσκουμε γραπτά στον Κώδικα της Ζάβορδας του 17ου αιώνος.(Το μοναστήρι έγινε το 1534 μ.Χ.)
Πιθανόν το όνομα αυτό να επικράτησε απο τα μέσα του 11ου αιώνος μ,χ , στα πλαίσια της διοικητικής μεταρρύθμισης ,επί Αλεξίου Α΄ ή των διαδόχων του. Το χρησιμοποιούσαν και οι Οθωμανοί στα διοικητικά τους έγγραφα, πολύτιμη πηγή γνώσης θέμα για το οποίο χρειάζεται ιδιαίτερη ανάρτηση.
Η αλλαγή των ονομάτων τότε αφορούσε περίπου το 70% των τοπωνυμιών στην Μακεδονία και αυτή ήταν η κατεύθυνση του
Ελληνικού κράτους στα πλαίσιά του “Εξελληνισμού” , που είχε ξεκινήσει απο το 1833 ακόμα επί Όθωνος για ΄ανασύσταση των παλιών ονομάτων της Ελλάδος” και την αντικατάσταση όσων έχουν τουρκικά ή σλαβικά ονόματα.,
Πρόεδρος του χωριού τότε (1921-1929) ήταν ο Στέργιος Χαρ. Κοντός (1874-13/2/1949) , που αργότερα έγινε ιερέας.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η μετονομασία του 1926 λειτούργησε ως μια ιδιότυπη “ιστορική προφητεία”. Η Επιτροπεία Τοπωνυμιών στήριξε την απόφασή της στην πεποίθηση ότι εκεί βρισκόταν η αρχαία πόλη, όμως η πλήρης αρχαιολογική δικαίωση ήρθε δεκαετίες αργότερα. Όπως τεκμηριώνει και ο Κωνσταντίνος Σιαμπανόπουλος στο βιβλίο του “ΑΙΑΝΗ” (σελ. 53-58), ο ίδιος ως δάσκαλος και άμισθος επιμελητής αρχαιοτήτων συγκέντρωσε τα πρώτα ευρήματα, ιδρύοντας την αρχαιολογική συλλογή. προετοιμάζοντας ουσιαστικά το έδαφος για τη μετέπειτα συστηματική έρευνα της Γεωργίας Καραμήτρου-Μεντεσίδη, η οποία απέδειξε ότι η Αιανή ήταν το λαμπρό κέντρο του βασιλείου της Ελιμείας.
Στην πράξη άργησε περίπου είκοσι έξι μήνες να χρησιμοποιηθεί επίσημα το νέο όνομα. Μέχρι και τον Απρίλιο του 1928 στις Ληξιαρχικές Πράξεις Γέννησης της Κοινότητας χρησιμοποιούνταν το όνομα Κάλλιανη.
Θα έχει ενδιαφέρον ωστόσο να ακουστούν νέες απόψεις και με διαφορετικές ερμηνείες περί της προέλευσης ονομάτων που
ίσχυαν ως τα έτη 1926-1927-1928.
Η ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΑΝΗΣ- ΑΙΑΝΗΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΙΣ ΑΠΟΓΡΑΦΕΣ (Πηγή :Εθνική Στατιστική Υπηρεσία)
Έτος-κάτοικοι-% μεταβολής & σχολιασμοί μου.
2021: 1586 – 20,9% – Δεκαετία οικονομικής κρίσης. Μείωση κυρίως λόγω της μαζικής μετανάστευσης και της ραγδαίας μείωσης των γεννήσεων
2011: 2006 -4,10% –Μικρή μετανάστευση και πτώση του δείκτη γεννήσεων
2001: 2091 +7,70% –Ιστορικό υψηλό πληθυσμού-Οικονομική ανάπτυξη
1991: 1942 +4,00% – Προσφορά πολλών θέσεων εργασίας.
1981: 1867 +22,7% –Επιστροφή πολλών μεταναστών-Οικονομική ανάπτυξη
1971: 1521- 16,00% –Μείωση λόγω μαζικής μετανάστευσης
1961: 1810 +37,60% –Ραγδαία αύξηση των γεννήσεων
1951: 1315 +21,10% –Ραγδαία αύξηση των γεννήσεων
1940: 1086 +39,20% –Ραγδαία αύξηση των γεννήσεων
1928: 780 +10,6% –16η στη σειρά στην επαρχία Κοζάνης
1920: 705 +20,10 –Το όνομα του χωριού Καλλιανή.
1913: 587 –Το όνομα του χωριού Καλλιανή -Πρώτη απογραφή μετά την απελευθέρωση του 1912 .
Άρα οι κάτοικοι το 1926 λογικά θα ήταν ήταν περίπου εφτακόσοι πενήντα.
Ανάλυση της Πληθυσμιακής Διαδρομής της Αιανής (1913-2021)
Η δημογραφική ιστορία της Αιανής κατά τον τελευταίο αιώνα, αντικατοπτρίζει τις κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές της ευρύτερης περιοχής της Κοζάνης. Μέσα από τα στοιχεία των επίσημων απογραφών, παρατηρούμε τρεις διακριτούς κύκλους στην εξέλιξη των αριθμών των κατοίκων της:
- Η Περίοδος της Ανόδου (1913 – 1961)
Από την απελευθέρωση του 1912 και μετά, ο οικισμός παρουσιάζει μια σταθερή και δυναμική αύξηση. Παρά τις ιστορικές αντιξοότητες, ο πληθυσμός υπερτριπλασιάζεται μέσα σε πέντε δεκαετίες.
- Σταθμός 1926: Η χρονιά της επίσημης μετονομασίας βρίσκει το χωριό με περίπου 750 κατοίκους, αποτελώντας ένα από τα σημαντικά κέντρα της επαρχίας.
- Γεννήσεις: Η ραγδαία αύξηση των γεννήσεων που καταγράφεται από το 1940 έως το 1961 έθεσε τις βάσεις για τη μετέπειτα ανάπτυξη.
- Η Μετανάστευση και η Ανάκαμψη (1961 – 2001)
Η δεκαετία του 1960 σημαδεύτηκε από το μεγάλο κύμα της μαζικής μετανάστευσης. Η αναζήτηση ενός καλύτερου μέλλοντος στις φάμπρικες της Ευρώπης και στα αστικά κέντρα οδήγησε σε μια απότομη πληθυσμιακή συρρίκνωση, η οποία καταγράφηκε επίσημα στην απογραφή του 1971 (-16%). Ωστόσο, η Αιανή επέδειξε εντυπωσιακά αντανακλαστικά:
- Επιστροφή: Η δεκαετία του ’70 φέρνει πίσω πολλούς από αυτούς τους μετανάστες και μαζί την οικονομική ανάπτυξη.
- Κορύφωση: Με την προσφορά νέων θέσεων εργασίας κατά τις δεκαετίες του ΄80 & ’90, η Αιανή φτάνει στο ιστορικό της υψηλό το 2001 με 2.091 κατοίκους.
- Η Σύγχρονη Πρόκληση (2011 – 2021)
Η τελευταία απογραφή του 2021 κρούει τον κώδωνα του κινδύνου. Η μείωση κατά 20,9% μέσα σε μία δεκαετία είναι η εντονότερη στην ιστορία του οικισμού. Η συνδυαστική πίεση της υπογεννητικότητας και της νέας μετανάστευσης (brain drain και οικονομική κρίση) έχει επαναφέρει τον πληθυσμό στα επίπεδα του 1970.
Συμπέρασμα
Η Αιανή παραμένει ένας ιστορικός πυρήνας της περιοχής, όμως τα στοιχεία αναδεικνύουν την ανάγκη για νέες πολιτικές στήριξης της υπαίθρου. Η ιστορία έδειξε ότι όταν υπάρχει οικονομική ανάπτυξη και θέσεις εργασίας, ο πληθυσμός όχι μόνο σταθεροποιείται, αλλά αυξάνεται.
Συμπληρώνοντας σήμερα έναν αιώνα ως Αιανή, τιμούμε την ιστορία της Καλλιανής και το μεγαλείο της αρχαίας πρωτεύουσας της Ελιμείας . Οι αριθμοί των απογραφών μας θυμίζουν ότι ένας τόπος παραμένει ζωντανός όσο οι άνθρωποί του επιμένουν να τον κατοικούν και να τον ονειρεύονται.
Εκατό χρόνια μετά, το όνομα παραμένει βαρύ. Η ευθύνη μας για το μέλλον, ακόμη βαρύτερη.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Η ιστορία του αιώνα που πέρασε μας δίδαξε πως η Αιανή έχει τη δύναμη να αναγεννάται και να φέρνει τα παιδιά της πίσω. Σήμερα, 100 χρόνια μετά την αλλαγή του ονόματος, το στοίχημα παραμένει: Να δώσουμε ξανά στην Αιανή τη δυναμική που της αξίζει, κόντρα στη δημογραφική συρρίκνωση των καιρών. Το στοίχημα για τον δεύτερο αιώνα που ξεκινά σήμερα, είναι να δημιουργήσουμε ξανά τις προϋποθέσεις εκείνες ώστε η ιστορική μας γενέτειρα να παραμείνει ένας τόπος ζωντανός, γεμάτος νέες φωνές και δημιουργία.
Στην 1η & 2η φωτογραφία το ΦΕΚ της μετονομασίας το 1926 από Κάλλιανη σε Αιανή , στην 3η το ΦΕΚ της σύστασης της Κοινότητας Καλλιανής το 2018.
