Βρέθηκα ένα Σάββατο , παραμονή της Κυριακής των Απόκρεω,
κατά την λαϊκή έκφραση παραμονή της μικρής αποκριάς, σε αντιδιαστολή της μεγάλης αποκριάς ,που είναι η Κυριακή της Τυρινής, στην Εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης. Όπου ετελείτο η λειτουργία του ΨΥΧΟΣΑΒΒΑΤΟΥ, είναι ένα από τα δύο Ψυχοσάββατα που έχει καθιερώσει η εκκλησία μας ,το άλλο είναι παραμονή της Πεντηκοστής , να τελούνται δύο φορές το χρόνο. Αντίκρισα ένα Ναό γεμάτο από γυναίκες ,κρατώντας στα χέρια κόλλυβα, λειτουργιές- πρόσφορα και διάφορα άλλα γλυκίσματα , να περιμένουν τη σειρά τους για να τα διαβάσει ο Παπαγιώργης μνημονεύοντας τα ονόματα των αποθανόντων συγγενών που τα είχαν γραμμένα σε χαρτί και το είχαν παραδώσει στον Παπαγιώργη, ο οποίος κρατούσε εκατοντάδες χαρτιά στα χέρια του, να αναπέμψει τους ύμνους υπέρ της σωτηρίας των ψυχών των ευρισκομένων «εν Ουρανίοις θαλάμοις……..». Και στη συνέχεια να τα μοιράσουν στη μνήμη των ανθρώπων τους.
Από την εικόνα που έβλεπα έμεινα άναυδος, κάθισα σε μια καρέκλα και παρακολουθούσα συνεπαρμένος από την όλη ατμόσφαιρα του Ναού, βλέποντας τον Ιερέα με την άσπρη γενειάδα ,στιλάτο, επιβλητικό και υποβλητικό μπροστά στο Ιερό Βήμα να υμνολογεί υπέρ των νεκρών και οι θρησκευόμενες γυναίκες να υποκλίνονται ευλαβώς ασπαζόμενες την χείρα του, μετά την ευλογία των προσκομισθέντων κολλύβων και των άλλων γλυκισμάτων για την περίπτωση. Μια στάση και συμπεριφορά μυστηριακή που σου μεταφέρει στο χώρο της γαλήνης, της ηρεμίας και της Θείας μυσταγωγίας.
Εντυπωσιασμένος από αυτό το ύψιστο μεγαλείο της Θρησκευτικής πίστεως και από το περιβάλλον της εκκλησίας, άφησα την φαντασία μου να ανατρέξει στο πολύ μακρινό παρελθόν, παρομοιάζοντας τον Παπαγιώργη ως άλλο νεότερο Πατέρα της εκκλησίας να φέρει φωτοστέφανο και να περιβάλλεται από τον θρησκευόμενο λαό που είχε πλημμυρίσει την εκκλησία , και όλοι μαζί να προσεύχονται στον Κύριο για τη σωτηρία των ψυχών των αγαπημένων τους προσώπων που βρίσκονται στις Ουράνιες σκηνές, ψάλλοντες « πρεσβείοις των μαρτύρων σου, χριστέ ο Θεός, ανάπαυσον τας ψυχάς των δούλων σου, αι ψυχαί αυτών εν αγαθοίς αυλισθήσονται».
Φοβερή η δύναμη της πίστεως του λαού και η θρησκευτική παράδοση την οποία τιμούν και τηρούν με ευλάβεια στις καθιερωμένες μνημόσυνες τελετές όπως είναι το ΨΥΧΟΣΑΒΒΑΤΟ, το οποίο η εκκλησία μας έχει αφιερώσει στους «εν Αγίω Πνεύματι» αδελφούς μας, «Οίτινες άωρον πολλάκις επί ξένης υπέστησαν θάνατον, εν θαλάσση Τε και αβάτοις όρεσι, κρημνοίς Τε και χάσμασι, και λιμοίς και πολέμοις και εμπρησμοίς και άλλους παντοίους θάνατους υπομεμενηκότας», υμνολογούν οι πατέρες της εκκλησίας. Για όλους η εκκλησία εύχεται ,όπως έχουμε , «εν ώρα κρίσεως απολογίαν αγαθήν».
Αυτό είναι το βαθύ θρησκευτικό συναίσθημα που διαχέει τους πιστούς και διατηρείται η ορθοδοξία επί δύο χιλιετιών, αλώβητη, στην πανανθρώπινη έκφρασή της, που είναι η αγάπη και η συγχώρηση. Αυτό το ενσυνείδητο χριστιανικό χρέος των ανθρώπων της πίστεως προς τους αποθανόντας προγόνους και συγγενείς να εκπληρώνουν με τέτοιο σεβασμό , ταπεινότητα και πόνο ψυχής -το επαναλαμβάνω, αυτό που είδα στον Άγιο Κωνσταντίνο- με συγκλόνισε βαθύτατα , αποκαλύπτοντας το μέγεθος της αξίας της ορθοδοξίας και πόσο βαθιά ριζωμένη είναι η Ορθοδοξία στις ψυχές των ανθρώπων. Όπως όμως πληροφορήθηκα και στο νεκροταφείο του Αγίου Γεωργίου ήταν το αδιαχώρητο από τις πενθούσες το Ψυχοσάββατο αυτό . Καθώς και στους άλλους Ενοριακούς Ναούς. Ένα ακόμη δείγμα των Κοζανιτών-σσων πόσο μεγάλη αφοσίωση και προσήλωση έχουν στις χριστιανικές παραδόσεις, χωρίς να τις μεταβάλει κανένα σύγχρονο πνεύμα «προοδευτικό» όπως αρέσκονται να το ονομάζουν οι ισοπεδωτές των αξιών της ζωής.
Η καθολική αυτή συμμετοχή του λαού της Κοζάνης στη μνήμη των αποθανόντων τη μέρα του ψυχοσάββατου προσκομίζοντας κόλλυβα και άρτο, έχει πολύ παλαιά χριστιανική συνήθεια και όπως μου είπε ο πατέρας παπαγιώργης , μακαριστός ήδη από τον Σεπτέμβριο του 2019 Γεώργιος Μπετσάκος, θεολόγος και προϊστάμενος της εκκλησίας του Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης.
«Η παράδοση αυτή να τιμούνται οι νεκροί, ξεκινάει από τον 4ο αιώνα μ.Χ. τότε οι χριστιανοί παρέθεταν τα λεγόμενα νεκρόδειπνα πάνω στους τάφους των μαρτύρων που θυσιάστηκαν για την πίστη τους και για όλους τους κοιμηθέντας. Τα ονόμαζαν επίσης και επιτάφια δείπνα ή «μακαρίαι». Βλέπουμε λοιπόν να προέρχονται από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια οι μνημόσυνες τιμές προς τους νεκρούς και συνεχίζονται αυτές μέχρι σήμερα, με μικρές μόνο παραλλαγές. Και σήμερα όπως γνωρίζουμε, μετά την ταφή του νεκρού παρατίθεται γεύμα σε αίθουσα του νεκροταφείου. όπως επίσης παρατίθενται γεύματα στα μνημόσυνα των 40 ημερών, του έτους και στα τρία έτη, που τιμάται η μνήμη του νεκρού. Εκτός όμως από το εκκλησιαστικό λειτουργικό, την ημέρα του μνημόσυνου που προσκομίζουν και τα κόλλυβα Οι στενοί συγγενείς μεταλαμβάνουν για να είναι καθαροί και αγνοί χριστιανοί προ της τελέσεως του μνημόσυνου. Άλλη μια ξεχωριστεί παράδοση, βαθιάς και γνήσιας πίστης στις διδαχές του Κυρίου Και φυσικά ακολουθεί μετά σε άλλο χώρο παράθεση γεύματος .
Τα κόλλυβα που προσκομίζουν οι συγγενείς στις παραπάνω μνημόσυνες τελετές. Έχουν ένα μεγάλο συμβολισμό ,λέει ο μακαριστός παπαγιώργης . «Συμβολίζει την ανάσταση των νεκρών. όπως το σιτάρι από το οποίο παρασκευάζονται τα κόλλυβα. Σπείρεται στη γη, βλαστάνει και καρποφορεί και είναι η βασική τροφή του ανθρώπου. Έτσι και το σώμα του ανθρώπου τάφεται στη γη, φθείρεται και λιώνει και τη μέρα της κρίσεως θα αναστηθεί και θα καταστεί το νέο σώμα άφθαρτο και αιώνιο. Το ομολογούμε συμπληρώνει στο σύμβουλο της πίστεως μας, που λέει «προσδοκά Ανάστασιν νεκρών».
Συνεπώς, όλα έχουν ένα χριστιανικό συμβολισμό για τη σωτηρία των ψυχών ζώντων και τεθνεώντων, αυτό είναι το απαύγασμα της Ορθοδοξίας μας
. Είναι επίσης πολύ παραστατικό το αναφερόμενο από τον Απόστολο των Εθνών, Παύλο , μου λέει ο μακαριστός Παπαγιώργης η διαδρομή του σώματος του ανθρώπου, λέγοντας ότι «Σπείρεται το σώμα εν φθορά, εγείρεται εν αφθαρσία, σπείρεται εν ατιμία, εγείρεται εν δόξη, σπείρεται εν ασθενεία, εγείρεται εν δυνάμει, σπείρεται σώμα ψυχικόν, εγείρεται σώμα πνευματικόν».
Αυτή είναι η αιωνιότητα του χριστιανισμού και ο πιστός λαός με κάθε συμβολικό τρόπο εκδηλώνει την πίστη του και προσεύχεται για τη σωτηρία των ψυχών των ανθρώπων, ζώντων και κεκοιμημένων, προετοιμαζόμενοι για την ημέρα της κρίσεως. Και κλείνει η λειτουργία του ψυχοσάββατου με το παρακάτω τροπάριο. «Ελέησον ημάς ο Θεός, κατά το μέγα έλεός Σου, δεόμεθα Σου, επάκουσον και ελέησον. Έτι δεόμεθα υπέρ μακαρίας μνήμης και αιωνίου αναπαύσεως των ψυχών των κεκοιμημένων δούσων Σου, Βασιλέων, Πατριαρχών, Αρχιερέων, ιερέων, ιερομονάχων, ιεροδιακόνων, μοναχών και πάντων των από περάτων έως περάτων της οικουμένης κεκοιμημένων ευσεβών και ορθοδόξων χριστιανών, πατέρων, προπατόρων, πάππων, προπάππων γονέων, αδελφών, και συγγενών ημών, και υπέρ του συγχωρηθήναι αυτοίς πάν πλημμέλημα εκούσιον τε και ακούσιον. Όπως , Κύριος ο Θεός , τάξη τας ψυχάς αυτών ένθα οι δίκαιοι αναπαύονται. Τα ελέη του Θεού, τη Βασιλεία των Ουρανών και άφεσιν των αμαρτιών αυτών παρά Χριστώ τω αθανάτω Βασιλεί και Θεώ ημών αιτησώμεθα».
Ποιητικοί ύμνοι ,δοξαστικοί και παρακλητικοί προς τον Δημιουργό και Θεό μας για τη σωτηρίων των ψυχών των πιστών .
«Ιδού η Ορθοδοξία με το μεγαλείο της , το έλεός της και την απέραντη αγάπη της προς το ανθρώπινο Όν, που είναι δημιούργημά του Κυρίου και καθ΄ομοίωσή του»..
Αφιερώνεται στη μνήμη των πνευματικών τέκνων της Κοζάνης που συνέβαλαν στην πνευματική ανάπτυξη της πόλης μας .Μετά δε την εκδημία εις Κύριον του Ιερέως Γεώργιο Μπετσάκο, το Σεπτέμβριο του 2019,( το αναφέρω σήμερα, τιμώντας τη μνήμη του μακαριστού πρωτοπρεβύτερου ιερέα Γεώργιο και εντάσσω στα ιερά μνηνόσυνα της εκκλησίας Καθώς και του μακαριστού Ιερέως,- Θεολόγο λειτουργού στον Ναό του Αγίου Νικολάου Κοζάνης Παρασκευά Βαλταδώρου που εκοιμήθη τον Ιανουάριο του 2018, μικροανιψιό μου). .Το κείμενο αυτό το έγραψα 10 Μαρτίου- 2000. και το έχω συμπεριλάβει και στο Βιβλίο μου ΚΟΖΑΝΙΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ.(2008).
Έγραψα το κείμενο αυτό σε αντιδιαστολή με όσα έχω γράψει για τις γιορτές των Αγίων και πως οι συμπολίτες μας τις γιορτάζουν πανηγυρίζοντας την ημέρα αυτή, ακολουθώντας τις μακροχρόνιες παραδόσεις μας.
Θεώρησα ότι θα πρέπει να μεταφέρω και μια άλλη εικόνα της παράδοσής μας, που είναι η μνήμη των νεκρών και το σεβασμό που δείχνουν τιμώντας τη μνήμη τους οι Κοζανίτες κατά την ημέρα του Ψυχοσάββατου, που έχει καθιερωθεί από την εκκλησία μας να τελείται ειδικό μνημόσυνο δύο φορές το χρόνο, την παραμονή της μικρής αποκριάς και την παραμονή της Πεντηκοστής
Με όσα γράφω θα διαπιστωθεί ότι έχει και αυτό, το μνημόσυνο δηλαδή, όπως τελείτε από τις Κοζανίτισσες , βαθύ νόημα της Κοζανίτικης Θρησκευτικής παράδοσης
Δεόμεθα να μας προστατεύσει ο Κύριος από την επιδημία του κορονοϊου.
Γιάννης Κορκάς 6-3-2021
