Η προσαρμοσμένη φυσική αγωγή είναι κλάδος της φυσικής αγωγής που εντάσσεται στα πλαίσια της ειδικής εκπαίδευσης. Είναι ένας σύνθετος όρος που αναφέρεται στην ενσωμάτωση γνώσης από πολλούς τομείς όπως φυσική αγωγή, ειδική αγωγή, ιατρική, φυσικοθεραπεία, ψυχολογία. Χρησιμοποιεί τροποποιημένα και προσαρμοσμένα την άσκηση και την άθληση σε άτομα με αναπηρία. Το πρόγραμμα της είναι ειδικά σχεδιασμένο στις δυνατότητες του κάθε ατόμου, χρησιμοποιώντας διάφορες μεθόδους, τεχνικές και εξοπλισμό. Η διδασκαλία της συμβάλλει στην ανάπτυξη τριών τομέων της συμπεριφοράς:
- Γνωστικό (πνευματικές ικανότητες)
- Κινητικό(κίνηση και σωστήεκτέλεση) και
- Συναισθηματικό(συναισθήματα, γνώσεις, αντιλήψεις, συμπεριφορές, αξίες, ενδιαφέροντα, επιθυμίες).
Σκοπός της είναι η αρμονική σωματική ανάπτυξη, η ψυχική και πνευματική καλλιέργεια των μαθητών καθώς και η ομαλή ένταξή τους στην κοινωνία. Ο σκοπός της είναι ίδιος με αυτόν της φυσικής αγωγής της τυπικής εκπαίδευσης. Προτεραιότητα έχει η ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων και της προσωπικότητας των μαθητών καθώς και η ενίσχυση της υγείας τους.
Συγκεριμένα, επιδιώκεται η ανάπτυξη:
- αντιληπτικών ικανοτήτων (κιναισθητική, οπτική και ακουστική αντίληψη)
- φυσικών σωματικών ικανοτήτων (ταχύτητα, ευλυγισία, ευκινησία, ισορροπία)
- μη λεκτικής επικοινωνίας (εκφραστική και δημιουργικήκίνηση)
- κοινωνικών και ψυχικών αρετών (συνεργασία, ομαδικό πνεύμα, αυτοπειθαρχία, θέληση, υπευθυνότητα, υπομονή, επιμονή και θάρρος)
- αυτοεκτίμησης,
- δημιουργικότητας και
- υιοθέτησης υγιεινού και δραστήριου τρόπου ζωής.
Ο σχεδιασμός και η οργάνωση του μαθήματος ή της θεραπείας γίνεται εξατομικευμένα με βάση τα κινητικά και μαθησιακά χαρακτηριστικά του κάθε μαθητή όπως ήδη αναφέραμε. Ο σχεδιασμός αυτός γίνεται από ομάδα ειδικών φυσικής αγωγής, σε συνεργασία με ειδικά εκπαιδευμένους παιδαγωγούς και θεραπευτές. Μπορεί να εκτελείται σε ατομικό ή ομαδικό πλαίσιο. Το ατομικό πρόγραμμα που ακολουθείται δεν αποκλείει το μαθητή από ομαδικές δραστηριότητες. Αντιθέτως, οι ατομικές κινητικές δραστηριότητες, προσαρμόζονται στιςομαδικές με σκοπό να καλύπτονται όσο το δυνατόν περισσότερο οι ανάγκες, τα ενδιαφέροντα και η κοινωνικοποίηση του. Η επιτυχία του προγράμματος εξαρτάται από την ανταπόκριση που έχει στις ανάγκες του μαθητή, από την παροχή κατάλληλης υλικοτεχνικής και ηθικής υποστήριξης και από το ενδιαφέρον που προκαλεί στον μαθητή για να το παρακολουθήσει.
Για την επίτευξη όλων των παραπάνω, ο καθηγητής προσαρμοσμένης φυσικής αγωγής καλείται να έχει γνώσεις ψυχοκινητικής ανάπτυξης, σύνταξης και υλοποίησης εξατομικευμένου εκπαιδευτικού προγράμματος καθώς και τον τρόπο να προσαρμόσει το μάθημα του ανάλογα την αναπηρία και τις δυνατότητες του κάθε παιδιού. Ο καθηγητής είναι αυτός που θα διδάξει τα παιδιά με αναπηρία με τον τρόπο που αυτά θέλουν. Το κάθε παιδί είναι ξεχωριστό και μαθαίνει με τοδικό του τρόπο και χρόνο. Απαιτεί εξατομικευμένη συμπεριφορά, ειδικό παιδαγωγικό χειρισμό και δικό του πρόγραμμα διδασκαλίας. Μπορεί μία μέθοδος να “δουλεύει” με ένα άτομο αλλά να μην αποδίδει καθόλου με κάποιο άλλο. Ο δάσκαλος δε τα βάζει κάτω και δοκιμάζει όλους τους τρόπους που υπάρχουν ώστε να πετύχει το καλύτερο για το παιδί. Δεν επιζητεί θαύματα αλλά τρόπους μέσα από τους οποίους θα κατανοήσει την προσωπικότητα του παιδιού. Με αυτόν τον τρόπο θα το βοηθήσει να αναπτύξει και να αξιοποιήσει τις δυνατότητες του δημιουργικά. Ο καθηγητής είναι υπεύθυνος να ενθαρρύνει τα παιδιά με αναπηρία να συμμετέχουν στις δραστηριότητες και από την άλλη να ευαισθητοποιεί τα παιδιά χωρίς αναπηρία. Τα παιδιά χρειάζονται αγάπη, αποδοχή και κατανόηση.
Όλοι εμείς λοιπόν, καθηγητές, δάσκαλοι, θεραπευτές, γονείς και όσοι ασχολούμαστε με παιδιά (με ή χωρίς αναπηρία) καλό θα ήταν να έχουμε στο μυαλό μας, το πόσο σημαντικό και σοβαρό είναι αυτό που κάνουμε. Ας είμαστε απόλυτα αφοσιωμένοι σε αυτό που επιλέξαμε, δίνοντας τους την αγάπη, την αποδοχή και την κατανόηση μας.
Σακουλέβα Μαρία
Καθηγήτρια ειδικής φυσικής αγωγής
Ειδίκευση στην προσαρμοσμένη κινητική αγωγή- ειδική αγωγή
Βιβλιογραφία
- Αγγελοπούλου- Σακαντάμη Ν. (1991). Ειδική αγωγή- βασικές αρχές και μέθοδοι. Εκδ. Χριστοδουλίδη. Θεσσαλονίκη.
- Μπάτσιου Σ. (2002). Θεωρία της προσαρμοσμένης φυσικής αγωγής. Εκδ. Εταιρεία αξιοποίησης και διαχείρισης δημοκρίτειου πανεπιστημίου θράκης. Κομοτηνή.
- Adams, J.A. (1976). Issues for a closed- loop theory of motor learning. In G.E. stelmach (Ed.) Motor control: Issues and trends (pp. 87-107). New york; Academic Press.
- Basmajan J. (1984). “Therapeutic exercise” Fourth Edition Stamathis G. Baltimore.
- Gallahue, L.D. (2002). Αναπτυξιακή φυσική αγωγή για τα σημερινά παιδιά. Μετ. Ευαγγελινού Χρ. & Παππά Α. University studio press. Θεσσαλονίκη.
- Graham, G. (1992). Teaching Physical Education: Becoming a master teacher. Champaign, IL: Human Kinetics.
- Lockette F. K. & Keyes M.A (1994). Conditioning with Physical Disabilities. Champaign, IL: Human Kinetics.
