Πολεμικό Μουσείο – Κώστας Καραμανλής – Γράφει ο Μιχάλης Ραμπίδης

Με συγκίνηση και εθνική υπερηφάνεια συναντιόμαστε σήμερα για να τιμήσουμε μια από τις πιο λαμπρές και ένδοξες σελίδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου 1940.

Θέλω να ευχαριστήσω το προεδρείο της Ένωσης Αποστράτων Αξιωματικών Στρατού για την τιμητική πρόσκληση και την πρότασή τους να απευθυνθώ σήμερα, σε ανθρώπους που αφιέρωσαν τη ζωή τους στην υπηρεσία της πατρίδας, της ελευθερίας και της ακεραιότητάς της. Είμαι βέβαιος ότι εκφράζω κάθε Ελληνίδα και κάθε Έλληνα δηλώνοντας τον απεριόριστο σεβασμό και την ευγνωμοσύνη μας για την προσφορά σας στον τόπο.

Κυρίες και Κύριοι,

Η επίθεση της Ιταλίας κατά της Ελλάδας ήταν μια προσχεδιασμένη πολεμική επιχείρηση με ανοικτή ημερομηνία εκδήλωσης. Η κατάληψη της Αλβανίας τον Απρίλιο του 1939 και ο τορπιλισμός του ευδρόμου «Έλλη» μέσα στο λιμάνι της Τήνου τον Δεκαπενταύγουστο του 1940, δεν άφηναν καμιά αμφιβολία για τον επόμενο στόχο του Μουσολίνι.

H ιταλική εισβολή δεν εξέπληξε τους Έλληνες. Δεν αιφνιδίασε την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία. Αυτό που κάποιους εξέπληξε ήταν το άμεσο, αδιαπραγμάτευτο, κατηγορηματικό «ΟΧΙ» του Ιωάννη Μεταξά στο ιταλικό τελεσίγραφο, δεδομένης της ιδεολογίας του και της θετικής του άποψης για την Γερμανία, όπου είχε σπουδάσει.

Εκείνο πάντως που ξάφνιασε τους πάντες, σε όλον τον κόσμο, ήταν ο απροσδόκητος, ο φλογερός ενθουσιασμός με τον οποίο ο Ελληνικός Λαός, στο σύνολό του, υποδέχθηκε την κήρυξη του πολέμου. Σαν έτοιμοι από καιρό οι Έλληνες εγέρθηκαν να υπερασπιστούν την πατρίδα, τα ιερά και τα όσια του έθνους.

Ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου το ανατριχιαστικό ουρλιαχτό των σειρήνων μετέφερε την είδηση του πολέμου, ενός προαναγγελθέντος πολέμου. Οι μήνες που μεσολάβησαν από την κατάκτηση της Αλβανίας και τη βύθιση της «Έλλης» έδωσαν τον χρόνο και τη δυνατότητα στην Ελλάδα να επισπεύσει και να εντείνει τις προσπάθειες ολοκλήρωσης της πολεμικής προετοιμασίας ώστε να αντιμετωπίσει την προφανή ιταλική απειλή.

Η αμυντική πολιτική της Ελλάδας επανασχεδιάστηκε.

Υιοθετήθηκε ένα νέο αμυντικό δόγμα που προέβλεπε και την άμεση αμυντική θωράκιση της ελληνοαλβανικής μεθορίου. Στις αρχές του 1940 ο νέος αμυντικός σχεδιασμός ολοκληρώθηκε. Συστηματικά και κυρίως αθόρυβα, με ατομικές προσκλήσεις, προχωρεί επίσης η μερική επιστράτευση μεραρχιών με καίριο ρόλο και στρατηγικό τομέα ευθύνης στην Ήπειρο και την Δυτική Μακεδονία.

Παράλληλα, επισπεύδεται η παράδοση πολεμικού υλικού και γίνονται νέες παραγγελίες, ενώ εξορθολογίζεται η διαχείριση παλαιότερων οπλικών συστημάτων, που είτε εκσυγχρονίζονται, είτε επισκευάζονται ριζικά και ενισχύεται σημαντικά η παραγωγική δυνατότητα των ελληνικών εταιρειών κατασκευής σφαιρών και βλημάτων.

Ταυτόχρονα με την στρατιωτική προετοιμασία της χώρας εξελίσσεται ο σχεδιασμός της πολιτικής επιστράτευσης και προστασίας. Το σύνολο του πληθυσμού ανεξαρτήτως φύλου καλείται να συνεισφέρει στην Εθνική Άμυνα και πιο συγκεκριμένα στην οργάνωση και λειτουργία μέτρων παθητικής αεράμυνας, στον επισιτισμό, στη λειτουργία εργοστασίων αμυντικού υλικού, στην οργάνωση της υγειονομικής περίθαλψης.

Η πολεμική προπαρασκευή δεδομένων των οικονομικών δυνατοτήτων της χώρας και βεβαίως του διαθέσιμου χρόνου υπήρξε επαρκής. Εκρίθη άλλωστε στην πράξη, στο πεδίο. Όμως, ο συσχετισμός δυνάμεων παρέμενε συντριπτικός υπέρ των καραδοκούντων εισβολέων. Κανείς δεν έτρεφε αυταπάτες, όλοι γνώριζαν την πραγματικότητα. Η υπεροπλία της φασιστικής τότε Ιταλίας και σε αριθμούς αλλά και σε οπλικά συστήματα ήταν τεράστια.

Το φρόνημα όμως, η αποφασιστικότητα, το αίσθημα αδικίας, το θάρρος απέναντι στην αλαζονεία και την δολιότητα μπορούν να κάνουν θαύματα. Και το θαύμα έγινε!

Με την κήρυξη του πολέμου και της επιστράτευσης, ο ήχος, των σειρήνων μπλέκεται με το αναστάσιμο κουδούνισμα από τις καμπάνες των εκκλησιών. Οι Ελληνίδες και οι Έλληνες, στις πόλεις και τα χωριά βγαίνουν στους δρόμους πανηγυρίζοντας με τις σημαίες στα χέρια, δίνοντας ηχηρή έγκριση στην απόφαση της ηγεσίας της χώρας, δηλώνοντας υπερήφανοι γι΄ αυτήν. Οι επιστρατευμένοι συρρέουν στα έμπεδα για να καταταγούν και να ντυθούν στο χακί. Με πάθος και ενθουσιασμό, σαν να πηγαίνουν σε γιορτή, γεμίζουν ασφυκτικά τα τρένα που φεύγουν για το μέτωπο. Αξίζει να επισημανθεί ότι ενώ τους δόθηκε περιθώριο πέντε ημερών, πάνω από το 80% των επιστρατευμένων παρουσιάστηκαν την πρώτη κιόλας μέρα. Άνδρες κάθε ηλικίας, ανεξαρτήτως κοινωνικής θέσης, πνευματικοί άνθρωποι, ακαδημαϊκοί, λογοτέχνες σπεύδουν να δηλώσουν εθελοντές. Δεν έχει τέλος η λίστα των επώνυμων που μπαίνουν μπροστά, ταγοί στην εθνική πανστρατιά.

Ένας από αυτούς ήταν και ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος.

Η κήρυξη του ελληνοϊταλικού πολέμου τον βρίσκει εκτοπισμένο από το καθεστώς στην Κάρυστο. Δεν εξεπλάγη, ήταν βέβαιος ότι η Ιταλία θα επιτεθεί. Είχε μάλιστα αποστείλει στον Μεταξά δύο υπομνήματα στα οποία προέβλεπε, όπως αποδείχτηκε με ακρίβεια, την πορεία των πραγμάτων. Δικαιωμένος για την επιβεβαίωση των εκτιμήσεών του και υπερήφανος για την εθνική στάση του Μεταξά, για την οποία όπως και άλλοι αμφέβαλε, τηλεγραφεί στον Πρωθυπουργό. Του ζητούσε να επανέλθει στην Αθήνα, να του επιτραπεί να καταταγεί ως εθελοντής στρατιώτης, να σταλεί στο Αλβανικό μέτωπο και να πολεμήσει κατά των Ιταλών. Η κυβέρνηση πράγματι ικανοποίησε το αίτημά του, ο Κανελλόπουλος επέστρεψε στην Αθήνα στις αρχές Νοεμβρίου και όταν ολοκληρώθηκε η επιστράτευση ήταν από τους πρώτους καταταχθέντες εθελοντές που προωθήθηκε στο μέτωπο.

Πρωταγωνιστές του Έπους του ΄40 αναδεικνύονται στα χιονισμένα βουνά της μεθορίου ο Έλληνας στρατιώτης και στα μετόπισθεν οι άμαχοι εθελοντές. Συγκροτούν όλοι μαζί, με ακαταμάχητα όπλα τους το πατριωτικό φρόνημα και την πεποίθηση ότι υπερασπίζονται το Δίκαιο, μια ανίκητη στρατιά.

Τον Έλληνα στρατιώτη εξυμνεί και εξηγεί την υπεροχή του στο πεδίο της μάχης ο Κωνσταντίνος Τσάτσος, σε άρθρο του στην εφημερίδα «Ασύρματος» την πρωτοχρονιά του 1941. Γράφει μεταξύ άλλων «…έκαστος Έλλην πολεμιστής έχει την συνείδησιν ότι μάχεται παρακολουθούμενος και υποστηριζόμενος από έναν αδιαίρετον λαόν, από μίαν εθνικήν οικογένειαν….Ο Έλλην στρατιώτης είναι και στρατηγός, είναι και αρχηγός του κράτους, είναι ολόκληρη η Ελλάς. Όχι διότι παρακούει, αλλά διότι έχει αδιάκοπα την εποπτείαν του όλου. Διότι εις πάσαν στιγμήν τοποθετεί συνειδητά τον εαυτόν του εκεί που πρέπει, μέσα εις το όλον και τον συσχετίζει με αυτό. Βαδίζει διότι γνωρίζει πού πηγαίνει. Έχει ιστορικήν και πολιτικήν συνείδησιν. Δεν είναι στέλεχος άβουλον αγέλης».

Οι άμαχοι εθελοντές, μέσα σε μια στιγμή συνεγείρονται και συντονίζονται, αναλαμβάνοντας αποστολές στήριξης των αγωνιστών στο μέτωπο. Οι νοσοκόμες του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού στελεχώνουν νοσοκομεία και χειρουργεία εκστρατείας. Οι αγέρωχες γυναίκες της Πίνδου σε ακραίες καιρικές συνθήκες ζαλώνονται τρόφιμα και πολεμοφόδια σκαρφαλώνοντας στην πρώτη γραμμή. Γυναίκες στην Αθήνα και στις μεγάλες πόλεις διοργανώνουν εράνους και πλέκουν μάλλινα ρούχα για τη «φανέλα του στρατιώτη». Στην ύπαιθρο γυναίκες, ηλικιωμένοι και παιδιά ματώνουν καθημερινά για να καλύψουν το κενό που αφήνουν πίσω τους οι άνδρες που πολεμούν στα βουνά της Ελληνοαλβανικής μεθορίου. Προσπαθούν να κρατήσουν όρθια την αγροτική παραγωγή που σε καιρό πολέμου κρατά τη χώρα ζωντανή.

Όλες και όλοι μαζί, μια γροθιά, μια ψυχή, μεταδίδουν στην υπό κατοχή ή υπό απειλή Δύση, αλλά και στον υπόλοιπο ανήσυχο κόσμο, μήνυμα αγωνιστικότητας και ελπίδας. Όπως λέει ο Ελύτης «του κόσμου η πιο λαμπρή στιγμή σημαίνει. Ελευθερία! Έλληνες μες στα σκοτεινά δείχνουν τον δρόμο».

Κυρίες και Κύριοι,

Αν επιχειρήσουμε να εξηγήσουμε, με λίγα λόγια, το ιστορικά μοναδικό Έπος του ΄40, θα πρέπει να αναδείξουμε το τρίπτυχο Ηγεσία – Προετοιμασία – Φρόνημα και βέβαια ενότητα.

– Ηγεσία, αποφασισμένη να υπερασπιστεί με όποιο κόστος το εθνικό συμφέρον, την εδαφική κυριαρχία, την εθνική αξιοπρέπεια.

– Προετοιμασία, με διασφάλιση αξιόπιστης αποτρεπτικής ισχύος και διαρκή ετοιμότητα.

– Φρόνημα πατριωτικό, που εξυψώνει τις αρετές του έθνους και τονώνει την εθνική αυτοπεποίθηση.

Και εθνική ομοψυχία που ενώνει τους πολίτες στον υπέρτατο κοινό σκοπό, την υπεράσπιση της πατρίδας. Αυτό το μοναδικό επίτευγμα, αυτό το εθνικό κεκτημένο του ΄40 παραμένει προαπαιτούμενο και ζητούμενο. Και σήμερα και αύριο και πάντα. Διότι, με διαφορετικές συνθήκες, οι προκλήσεις υπάρχουν και στην σύγχρονη εποχή. Όχι ίσως, με την ακραία μορφή που εκδηλώθηκαν τότε, αλλά πάντως σε βαθμό που επιβάλλουν εγρήγορση, ετοιμότητα, ισχυρή αποτρεπτική ικανότητα και την ίδια βούληση να υπερασπιστούμε την εθνική μας ακεραιότητα και τις εθνικές μας θέσεις