Μια ιδιαίτερα συγκινητική εκδήλωση αφιερωμένη στην παλιά Χαραυγή, με τίτλο «Οι τόποι αφηγούνται την ιστορία τους», από τις εκδόσεις Παρέμβαση, πραγματοποιήθηκε το απόγευμα του Σαββάτου 18 Απριλίου, στο Οδηγικό Κέντρο στο Κουρί Κοζάνης, στο πλαίσιο της δράσης «Μετά-Τοπίο: Πολιτισμός και βιώσιμη ανάπτυξη στη Δυτική Μακεδονία της μεταλιγνιτικής εποχής».
Η αίθουσα του Οδηγισμού γέμισε ασφυκτικά, με την παρουσία εκπροσώπων της τοπικής αυτοδιοίκησης και φορέων, αλλά και κατοίκων της Χαραυγής και όχι μόνο, που βίωσαν από κοντά τις αλλαγές και τις μεταβάσεις του τόπου τους.
Κεντρικός άξονας της εκδήλωσης ήταν η ανάδειξη της μνήμης, της εμπειρίας της απώλειας και της σημασίας της πολιτιστικής συνέχειας, σε μια περιοχή που έχει σημαδευτεί από διαδοχικούς ξεριζωμούς και κοινωνικές μεταβολές.
Χαιρετισμούς απηύθυναν ο Πρόεδρος της Τοπικής Κοινότητας Νέας Χαραυγής, Γιώργος Χατζαβερίδης και η Πρόεδρος του Τοπικού Τμήματος Κοζάνης του Σώματος Ελληνικού Οδηγισμού, Νίνα Σάακιαν, ενώ το «παρών» έδωσαν ο βουλευτης της ΝΔ Στάθης Κωνσταντινίδης, η Αντιδήμαρχος Πολιτισμού Ρίτα Κύργια, Ο Αντιδήμαρχος Παιδείας Γιάννης Ιωαννίδης, ο Αντιδήμαρχος Πολιτικής και Ισότητας Γιώργος Μαδίκας και ο Αντιδήμαρχος Δημοτικών Ενοτήτων Ελλησπόντου και Δημητρίου Υψηλάντη Νεκτάριος Ελευθεριάδης.
Ο βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας Ν. Κοζάνης, Στάθης Κωνσταντινίδης, εμφανώς φορτισμένος συναισθηματικά, αναφέρθηκε στους προσωπικούς του δεσμούς με τη Χαραυγή, τονίζοντας ότι «η παρουσία μου εδώ δεν είναι μόνο θεσμική αλλά και βαθιά συναισθηματική», ενώ υπογράμμισε πως η ιστορία και ο πολιτισμός αποτελούν το ισχυρότερο στοιχείο συνοχής των τοπικών κοινωνιών.
Από την πλευρά της, η Αντιδήμαρχος Πολιτισμού Ρίτα Κύργια σημείωσε πως «είναι μεγάλη χαρά να βρισκόμαστε σε μια τόσο ιδιαίτερη και μοναδική εκδήλωση», επισημαίνοντας ότι τέτοιες πρωτοβουλίες προάγουν τον πολιτισμό, διατηρούν τη μνήμη και μεταδίδουν την παράδοση. Παράλληλα, στάθηκε στην έννοια της μετάβασης, τονίζοντας πως, παρά την αρνητική χροιά που συχνά αποκτά, «πίσω από κάθε μετάβαση κρύβεται μια εξέλιξη και πολλές θετικές προοπτικές για την κοινωνία».
Η Δημήτρα Καραγιάννη από τις εκδόσεις Παρέμβαση, σημείωσε πως η συγκεκριμένη δράση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα που ξεκίνησε τον Οκτώβριο και θα ολοκληρωθεί τον Μάιο, περιλαμβάνοντας σειρά εκδηλώσεων, μεταξύ των οποίων και αφιερώματα σε κοινότητες που μετεγκαταστάθηκαν. Όπως ανέφερε, στόχος είναι «να τιμηθεί το παρελθόν, να αναδειχθούν οι μνήμες και να δοθεί συνέχεια στο μέλλον των τόπων».
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη διπλή εμπειρία ξεριζωμού που χαρακτηρίζει την ιστορία της Χαραυγής. Ο συγγραφέας Μιχάλης Πιτένης μίλησε για «ένα από τα πιο σπάνια φαινόμενα», καθώς, όπως εξήγησε, μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων ξεριζώθηκε δύο φορές: αρχικά από τις χαμένες πατρίδες της Μικράς Ασίας και στη συνέχεια από τον τόπο εγκατάστασής της λόγω της λιγνιτικής δραστηριότητας.
Στη σημασία της διατήρησης της ιστορικής μνήμης στάθηκε και ο Πρόεδρος της Τοπικής Κοινότητας Νέας Χαραυγής, Γιώργος Χατζαβερίδης, επισημαίνοντας ότι «είναι σημαντικό να θυμούνται οι παλαιότεροι και να μαθαίνουν οι νεότεροι τι υπήρχε σε αυτόν τον τόπο και τι χάθηκε».
Στην ιστορική διαδρομή του τόπου στάθηκε ο πρώην Πρόεδρος της Τοπικής Κοινότητας Νέας Χαραυγής, Γιώργος Τουλουμενίδης, ο οποίος παρουσίασε στοιχεία για την προέλευση των κατοίκων και τις διαδρομές που ακολούθησαν, από τις παλιές πατρίδες έως την εγκατάστασή τους στην περιοχή. Παράλληλα, αναφέρθηκε στις δυσκολίες που αντιμετώπισαν τόσο στις αρχικές μετακινήσεις όσο και κατά τη μετεγκατάσταση, φωτίζοντας πτυχές της συλλογικής ιστορίας που σημάδεψαν την ταυτότητα της κοινότητας.
Από την πλευρά του Σώματος Ελληνικού Οδηγισμού, η Πρόεδρος του Τοπικού Τμήματος Κοζάνης, Νίνα Σάακιαν, υπογράμμισε τον ρόλο του πολιτισμού και του εθελοντισμού, τονίζοντας πως «ο πολιτισμός είναι η μνήμη και η ταυτότητά μας, ενώ ο εθελοντισμός είναι η δύναμη που κρατά αυτή την κληρονομιά ζωντανή».
Ξεχωριστή στιγμή αποτέλεσε η προβολή του βίντεο «Μια Χαραυγή στη δύση της» του φωτογράφου Αλέξανδρου Βρεττάκου, το οποίο κατέγραψε με ευαισθησία εικόνες και μνήμες από την παλιά Χαραυγή, αναδεικνύοντας το αποτύπωμα του χρόνου και της απώλειας.
Λόγω των καιρικών συνθηκών, το πρόγραμμα προσαρμόστηκε, με την εκπαιδευτικό Βάγια Λαμπροπούλου να αναλαμβάνει την αφήγηση και απαγγελία, μεταφέροντας με ιδιαίτερη εκφραστικότητα εικόνες και βιώματα του τόπου. Η παρουσία της δημιούργησε έντονη συγκινησιακή φόρτιση, «ζωντανεύοντας» μνήμες και ιστορίες της παλιάς Χαραυγής.
Ιδιαίτερο χρώμα στη βραδιά έδωσε και η μουσική παρουσία των Χρήστου Χανταβαρίδη και Ελευθέριου Νικολαΐδη, οι οποίοι με την ποντιακή λύρα και το τραγούδι έντυσαν μουσικά την εκδήλωση, ενισχύοντας το συναισθηματικό κλίμα και τη σύνδεση με την παράδοση.
Η συγκεκριμένη δράση της ‘Παρέμβασης’ υλοποιήθηκε με την υποστήριξη του Επιμελητηρίου Κοζάνης, του Helidoni Foundation στο πλαίσιο του προγράμματος «Σημεία Στήριξης», που συγχρηματοδοτείται από το Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση, το ΤΙΜΑ Κοινωφελές Ίδρυμα, το Ίδρυμα Καπετάν Βασίλη & Κάρμεν Κωνσταντακόπουλου, το Ίδρυμα Α. Γ. Λεβέντη, το Κοινωφελές Ίδρυμα Αθανάσιος Κ. Λασκαρίδης, το Costas M. Lemos Foundation, το The Hellenic Initiative Canada, το Ίδρυμα Αθηνάς Ι. Μαρτίνου, το Helidoni Foundation, και το Ίδρυμα Μποδοσάκη. Υποστηρίχθηκε ηθικά και θεσμικά από τους ακόλουθους φορείς: Περιφέρεια Δ. Μακεδονίας, Δήμος Κοζάνης, Πανεπιστήμιο Δ. Μακεδονίας, ΠΕΔ Δ. Μακεδονίας, Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Π.Ε. Κοζάνης, Μετάβαση Α.Ε., ΑΝΚΟ, Κοβεντάρειος Δημοτική Βιβλιοθήκη, ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης.
Μέσα από τις ιστορίες των ανθρώπων και τις αναφορές στο παρελθόν, η παλιά Χαραυγή «ζωντάνεψε» ξανά, επιβεβαιώνοντας ότι οι τόποι μπορεί να αλλάζουν μορφή, αλλά παραμένουν ζωντανοί μέσα από τις μνήμες και την ταυτότητα των ανθρώπων τους.
