Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα και συνήθη αγιογραφικά θέματα τα οποία αντικρύζει κάποιος σε ένα ναό, αποτελεί το όραμα του Πέτρου, προκαθημένου της Εκκλησίας της Αλεξάνδρειας, κατά τις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ. Διετέλεσε επίσκοπος Αλεξανδρείας πριν την ανύψωση της Αλεξάνδρειας σε πατριαρχείο, από την Α΄ εν Νικαία Οικουμενική Σύνοδο του 325. Ως ιερομάρτυς, η μνήμη του τιμάται στις 24 Νοεμβρίου. Μαζί του ομολόγησαν και εκτελέσθηκαν οι, επίσης, επίσκοποι, Ησύχιος, Θεόδωρος και Παχώμιος, οι ιερείς – πρεσβύτεροι Αμάνιος, Δίος και Φαύστος και οι λαϊκοί Ιωάννης και Κύρος. Επρόκειτο για ένα από τα τελευταία μαρτύρια της σκληρότερης περιόδου των ρωμαϊκών διωγμών εναντίον των Χριστιανών. Στους καταλόγους της Αλεξανδρείας, το τέλος της αρχιερατείας του Πέτρου τοποθετείται στα 311, οπότε αν αυτό ευσταθεί, το μαρτύριό του ήταν από τα τελευταία. Το γενικό εύρος του χρόνου της συγκεκριμένης μαρτυρικής περιόδου, άρχεται από την 24 Φεβρουαρίου του 303 μ.Χ. οπότε εκδόθηκαν τα δύο πρώτα ρωμαϊκά διατάγματα περί διώξεων στη Νικομήδεια: «Έτος τούτο ην εννεακαιδέκατον της Διοκλητιανού βασιλείας…» (ενθρονίσθηκε το 284), «…τας μεν εκκλησίας εις έδαφος φέρειν, τας δε γραφάς αφανείς πυρί γενέσθαι» (Ευσέβιος Καισαρείας, Εκκλησιαστική Ιστορία, Ι΄, Περί των εν Παλαιστίνη μαρτυρησάντων, 1), έως περίπου το 311, οπότε ο Γαλέριος λίγο καιρό πριν πεθάνει, υπέγραψε με το διάταγμα της Σερδικής (η Σόφια της σημ. Βουλγαρίας) την λήξη των διωγμών: «ίνα αύθις ώσιν Χριστιανοί και τους οίκους εν οις συνήγοντο, συνθώσιν ούτων» (Ευσέβιος Καισαρείας, Εκκλησιαστική Ιστορία, Η΄, 17.
Η παράσταση του ιδίου ως πορτραίτο, πολύ περισσότερο των συναθλητών του, είναι σπάνια, όπως συνέβη κατά τον 12ο αιώνα στο Ναό της Μεταμορφώσεως της Neredica του Novgorod. Σε αντίθεση η αφηγηματική παράσταση του οράματός του είναι, συχνά, εκ των ων ούκ άνευ, στο εικονογραφικό πρόγραμμα ενός ορθόδοξου ναού. Αυτό έχει να κάνει με μια πολύ σημαντική θεολογική διαπίστωση: τα δογματικά σύμβολα και οι ομολογίες πίστεως δεν λειτουργούν ως αυτοσκοπός ή προσήλωση σε ένα παρελθόν, αλλά ως προϋπόθεση συμμετοχής στα μυστήρια. Πρώτιστα οι κανονικές ποινές, τα επιτίμια ή οι συνοδικές αποφάσεις, επιφέρουν διακοπή της εκκλησιαστικής κοινωνίας (Ι. Ζηζιούλας, Ευχαριστίας Εξεμπλάριον. Μέγαρα, Ευεργέτις, 2011, 23). Η θεοσέβεια δεν περιλαμβάνει αποκλειστικά ένα σύνολο ηθικών κανόνων οι οποίοι πρέπει να τηρηθούν, αλλά κυρίως συνδέεται με την μαρτυρία δια των ευσεβών δογμάτων προς τον Χριστό ως κεφαλή της Εκκλησίας (Κύριλλος Ιεροσολύμων, Κατήχησις Δ΄, PG 33, 456).
Ας δούμε, όμως και τα ιστορικά του οράματος του Πέτρου Αλεξανδρείας: Η κακοδοξία του διακόνου, τότε, Αρείου, εμφάνισε τον Χριστό στον άγιο περί το 308. Συνέβη ενώπιον Θυσιαστηρίου, με τον Ιησού σε μορφή νεογνού και τον χιτώνα σκισμένο σε πολλά σημεία. Στην σχετική ερώτηση του Πέτρου, ο Χριστός ως ευχαριστιακός αμνός, υπέδειξε τον Άρειο και την άρνηση του να δεχθεί τον Χριστό ως Ύψιστο Θεό και ομοούσιο.
Η αφήγηση του μαρτυρίου, παραπέμπει, σαφώς, στο γεγονός πως ο αμνός τον οποίο όφειλαν να εφοδιασθούν οι πιστοί για το πασχάλιο γεύμα της Παλαιάς Διαθήκης, τύπος της σταυρικής θυσίας του Χριστού, αλλά και του μυστηρίου της Ευχαριστίας, έπρεπε να είναι ενός έτους (Έξοδος 12:5). Πάραυτα απεικονίσθηκε, συχνά, στην βυζαντινή εικονογραφία ως νεογνό ή νεαρός σε μεγαλύτερη του φυσικού για την ηλικία αναλογία: Πρίλαπο, 1270, Gracanica (1313-14), Περίβλεπτο Αχρίδος (1294-5), στην Μονή Ολυμπιώτισσας Ελασσόνας (1295-6) κ.α. Όπως και να έχει, το παλαιοδιαθηκικό πασχάλιο έπρεπε να αναλωθεί μεμιάς, στην ίδια οικογενειακή τράπεζα (Εξ 12:3-7. Πρβλ. Ιω. 19:33-36. Πρόκειται για μια σαφή ευχαριστιακή εικόνα. Ο άραφος χιτώνας σχίζεται, αλλά δεν μοιράζεται, η Βάπτιση και η Ευχαριστία τελείται από μια Εκκλησία, γι΄αυτό και συνοδικά αναγνωρίζεται ένα Βάπτισμα και καταδικάζονται όσοι αναγνωρίζουν το Βάπτισμα αιρετικής ομολογίας. Ο άραφος χιτώνας είναι ένα ύφασμα το οποίο μπορεί να ξηλωθεί, αλλά όχι να μοιρασθεί. Αν ξηλωθεί αποτελεί είδος, αλλά όχι πρόσωπο. Η αίρεση δημιουργεί απώλεια ειρήνης, αμφιβολία, αποκοπή (Νικόλαος, Καβάσιλας. Ερμηνεία εις την Θείαν Λειτουργίαν, PG 150, 421D-424Α.
