Πριν λίγες μέρες ο Δήμος της Ριζούντας στον Πόντο διοργάνωσε μια εκδήλωση, με ελεύθερη είσοδο, προβάλλοντας την ταινία «Σαδίκ Αχμέτ».
Η ταινία που προσέλκυσε εκατοντάδες δημότες και κυρίως νέους, παρουσιάζει τη δράση του ανεξάρτητου βουλευτή από τη Ροδόπη, εστιάζοντας στις διαμάχες του με τις ελληνικές αρχές, τη φυλάκισή του και τον «ύποπτο» –κατά την τουρκική θέση– θάνατό του σε τροχαίο το 1995. Ο δημιουργός της ταινίας Μουσταφά Ουσλού, απόφοιτος θρησκευτικού σχολείου και γνωστός για τις σχέσεις του με το κυβερνών κόμμα, είναι δημιουργός ταινιών εθνικιστικού περιεχομένου, είτε με θρησκευτικό περίβλημα («Μουσλούμ»), είτε «πατριωτικής» όπως η «Ναίμ» που αφορά τον παγκόσμιο πρωταθλητή άρσης βαρών Ναίμ Σουλεϊμάνογλου. Η ταινία του Ουσλούν για τον Σαδίκ έχει βασικό χορηγό τον κρατικό ραδιοτηλεοπτικό οργανισμό (TRT) και ήταν η επίσημη συμμετοχή της Τουρκίας για Όσκαρ….
Η παραπάνω ταινία δεν συνιστά μόνο μία ακόμη προσπάθεια της Τουρκίας να περάσει στην κοινωνία της χώρας το αφήγημα περί δήθεν «καταπιεσμένης τουρκικής μειονότητας» στη Θράκη, αλλά μία ακόμη απόδειξη ότι τα εργαλεία του κινηματογράφου και της τηλεόρασης, αποτελούν μέσα «ήπιας ισχύος». ( Σε άλλες εποχές ονομαζόταν πολιτιστικός ιμπεριαλισμός….)
Η «Γαλάζια Πατρίδα» του κινηματογράφου και της τηλεόρασης
Τα παραπάνω αποτελούν μία πραγματικότητα με την «άλωση» των κινηματογραφικών αιθουσών και των τηλεοπτικών δεκτών ανά τον κόσμο, με μπροστάρηδες τη «Σεχραζάτ» και τον «Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή», που είχαν αποκτήσει φανατικούς τηλεθεατές από τη Μέση Ανατολή μέχρι τα Βαλκάνια και από την ανατολική Ευρώπη μέχρι την Λατινική Αμερική και βεβαίως και στην Ελλάδα. Από τις 55 τουρκικές σειρές που προβλήθηκαν και προβάλλονται στη χώρα μας οι 18 προβλήθηκαν στον ΑΝΤ1, 17 στο παλιό ΜΕGA μέχρι το 2018, 7 στον ALPHA, 7 στο STAR, 5 στον SKAI και 1 όταν υπήρχε EPSILON.
Η πρώτη τουρκική σειρά που προβλήθηκε στην Ελλάδα ήταν η «Yabancı Damat» («Ξένος Γαμπρός»), εδώ όμως παίχτηκε ως «Τα σύνορα της αγάπης». Η σειρά, παρουσιάστηκε την τριετία 2004-2007 και περιέγραφε τον έρωτα ανάμεσα σε έναν Έλληνα και μία Τουρκάλα, καθώς και τα προβλήματα στη σχέση τους. Το ζευγάρι στο τέλος παντρεύεται και αποκτούν ένα γιο, στον οποίο δίνουν το όνομα Ege, δηλαδή Αιγαίο…… Έτσι το μήνυμα ότι «δεν έχουμε να χωρίσουμε τίποτα», «όλα είναι κοινά», «οι λαοί μπορούν να τα βρουν» κλπ περνούν πολύ πιο εύκολα, ως μέρος της προπαγανδιστικής πλύσης εγκεφάλου.
Στη συνέχεια πολύ μεγάλη τηλεθέαση είχε η σειρά «Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής», η οποία περνούσε μηνύματα, αυτή τη φορά για την οθωμανική περίοδο και «το πόσο καλά ζούσαν οι υπόδουλοι λαοί», «για τα ίδια φαγητά που έτρωγαν», για «τη φιλία», για «τους φιλεύσπλαχνους ηγέτες» κλπ.
Είναι γεγονός ότι τα τελευταία είκοσι χρόνια, η τουρκική κινηματογραφική και τηλεοπτική βιομηχανία γνωρίζει μεγάλη άνθηση και μάλιστα η Τουρκία κατατάσσεται στη δεύτερη θέση, μετά τις ΗΠΑ, των εξαγωγών τηλεοπτικών σειρών.
Την ανακοίνωση της κατάκτησης της δεύτερης θέσης είχε κάνει ο υπουργός Τουρισμού και Πολιτισμού Νουμάν Κουρτουλμούς, λέγοντας επίσης πως το 48% του τουρκικού τηλεοπτικού κοινού παρακολουθεί εγχώριες σειρές, την ώρα που στην Ευρώπη τα τουρκικά σήριαλ κατέχουν την πρώτη θέση στις προτιμήσεις των τηλεθεατών.
Η «έκρηξη» της ακροαματικότητας των τουρκικών σήριαλ ξεκίνησε το 2006 με τη σειρά «Χίλιες και μια νύχτες», της οποίας η πλοκή της περιστρέφεται γύρω από την ιστορία μίας μητέρας που προσπαθεί να σώσει τον άρρωστο πεντάχρονο γιο της ζητώντας δάνειο από τον διευθυντή της, ο οποίος τελικώς την ερωτεύεται.
Η σειρά πουλήθηκε σε ογδόντα χώρες προκαλώντας για πρώτη φορά μια έκρηξη θεαματικότητας και ο λόγος για την «Σεχραζάτ», την οποία ενσάρκωσε η Μπεργκιουζάρ Κορέλ, σύζυγος του ηθοποιού Χαλίτ Εργκέντς ο οποίος γνώρισε παγκόσμια επιτυχία μέσα από το ρόλο του «Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς», σειρά η οποία επίσης αποτέλεσε μία από τις ναυαρχίδες της τουρκικής τηλεοπτικής βιομηχανίας, την οποία παρακολούθησαν 500 εκατομμύρια τηλεθεατές.
Ο «Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής» προβλήθηκε για πρώτη φορά στην Τουρκία το 2011 και η δημοτικότητά της εκτινάχθηκε στα ύψη, ενώ ο ξένος Τύπος αποκάλεσε τη σειρά «το “Sex and the City” της Οθωμανικής αυτοκρατορίας», ενώ τη συνέκρινε με το «Game of Thrones».
Επιπλέον το ζεύγος Κορέλ και Εργκέντς, πρωταγωνιστές στο σήριαλ «Είσαι η πατρίδα μου», λόγω της δημοφιλίας του στη Μέση Ανατολή, είχε σαν αποτέλεσμα να εκτιναχθεί στα ύψη ο αριθμός των τουριστών που έφθαναν στην Κωνσταντινούπολη από τις αραβικές χώρες. Μάλιστα το υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού, σταμάτησε να χρεώνει ορισμένες αραβικές χώρες με το ειδικό τέλος για τους τουρίστες.
Εκτός όμως από τις ιστορίες με κοινωνικό περιεχόμενο, τα τηλεοπτικά κανάλια της Τουρκίας προβάλλουν σειρές που δοξάζουν τον στρατό και οι «κακοί» είναι είτε «εσωτερικοί εχθροί» (συνήθως Κούρδοι) είτε ξένοι κακοποιοί (συνήθως Έλληνες). Το «Söz», για παράδειγμα, εκτυλίσσεται σε μια Τουρκία που βιώνει βία και υπαρξιακές απειλές, οι στρατιώτες πυροβολούν μέσα σε συντρίμμια βομβιστικών επιθέσεων αυτοκτονίας κυνηγώντας «τρομοκράτες». Υπάρχει επίσης τουρκική σειρά που κατονομάζει τον Οσμάν Καβάλα, τον φυλακισμένο επιχειρηματία που πρωτοστάτησε το 2013 στις διαδηλώσεις στο πάρκο Γκεζί, ότι είναι εχθρός του κράτους, της δημόσιας ασφάλειας, πράκτορας ξένων δυνάμεων και άλλα σχετικά.
Επιπλέον, οι ταινίες και οι σειρές περιγράφουν τη ζωή και τη δράση ιστορικών προσώπων και εκτός του Μωάμεθ του Πορθητή, υπάρχουν παραγωγές για τον αρχιτέκτονα Σινάν Μιμάρ, τον πειρατή Μπαρμπαρόσα και βεβαίως τον Μουσταφά Κεμάλ.
Χάρη στις διεθνείς πωλήσεις και την παγκόσμια τηλεθέαση, η Τουρκία διαθέτει τεράστιο κοινό στη Ρωσία, την Κίνα, την Κορέα και τη Λατινική Αμερική. Ειδικότερα η Χιλή είναι ο μεγαλύτερος καταναλωτής των σειρών, ενώ το Μεξικό και η Αργεντινή, πληρώνουν τα περισσότερα χρήματα για να τις αγοράσουν.
«Μπίζνες και προπαγάνδα»
Στην τουρκική έκδοση της Deutsche Welle δημοσιεύτηκε πρόσφατα ένα αποκαλυπτικό άρθρο με τίτλο «Τουρκικές σειρές: μπίζνες και προπαγάνδα». Εκεί αναφέρεται ότι οι παραγωγές έκαναν τζίρο γύρω στα 600 εκατ. δολάρια το 2023, ξεπέρασαν το 1 δισ. δολάρια το 2024 και το 1,2 δις το 2025. Σύμφωνα με τον Τούρκο υπουργό Εμπορίου Εμέρ Μπολάτ 800 εκατομμύρια τηλεθεατές σε όλο τον κόσμο παρακολουθούν τουρκικές τηλεοπτικές σειρές, με απαράβατο όρο ότι θα προβάλλεται αποκλειστικά και μόνο στην τουρκική γλώσσα.
Ο Ερντογάν δεν έχει κρύψει ότι εκτιμά τις τηλεοπτικές σειρές, προσπαθώντας να εκμεταλλευτεί την απήχηση που μπορεί να δημιουργήσουν , είτε ιδιωτικές με επιχορήγηση, είτε αμιγώς από παραγωγές του κρατικού TRT, οι οποίες παρουσιάζουν τον τουρκικό τρόπο ζωής στα πρότυπα που θέλει να προπαγανδίσει το κυβερνών κόμμα. Σύμφωνα με την Ένωση Τηλεοπτικών Παραγωγών της Τουρκίας, ο Ερντογάν επιχορήγησε από το 2018 έως σήμερα πάνω από διακόσια τηλεοπτικά σχέδια δίνοντας πενήντα και πλέον εκατομμύρια ευρώ…
Το Time είχε γράψει πριν μερικά χρόνια πως οι τουρκικές σειρές «αποτελούν το κρυφό όπλο του Ερντογάν», ο οποίος μέσα από τις επιδοτούμενες σειρές προβάλλει με καλυμμένο τρόπο το πρόσωπο του τουρκικού εθνικισμού. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο τουρκικός τηλεοπτικός και κινηματογραφικός ιμπεριαλισμός έφθασε στο σημείο να βάλει στη σειρά που αφορά το σουλτάνο Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ τις ίδιες φράσεις που αναφέρει ο Ερντογάν στις ομιλίες του.
Είναι γεγονός ότι οι κινηματογραφικές ταινίες και οι τηλεοπτικές σειρές αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου στρατηγικού σχεδιασμού εκλαΐκευσης και εμβάθυνσης του τουρκικού εθνικιστικού σχεδίου. Έτσι το Κουρδικό, η Θράκη, η Κύπρος, η «Γαλάζια Πατρίδα» και άλλα εθνικιστικά και προπαγανδιστικά, εκτός από τα συμβατικά μέσα προώθησής τους, χρησιμοποιούν την εικόνα, την πλοκή, τη μυθιστορία. Την ίδια στιγμή στην Αθήνα, πολλοί ακόμη πιστεύουν ότι πρόκειται απλώς για τηλεοπτικές σειρές και κινηματογραφικές ταινίες…..
