Ένα ιδιαίτερο έθιμο τηρούν ανήμερα των Θεοφανείων οι κάτοικοι στον ορεινό οικισμό της Ερμακιάς, ρίχνοντας αναμμένα κεριά στο καθαγιασμένο νερό, και το διαφυλάσσουν ως «κόρη οφθαλμού», αν και πολλά επιμέρους στοιχεία του, στην πάροδο του χρόνου, έχουν εκλείψει , λόγω της μετανάστευσης των νέων στα γύρω Αστικά κέντρα.
Σύμφωνα με την καθηγήτρια – Φιλόλογο και συγγραφέα Φιλιώ Σουχάμβαλη το τελετουργικό του εθίμου, παλαιότερα, ξεκινούσε με τη δημοπρασία των εικόνων ,και όποιος από τους κατοίκους προσέφερε τα περισσότερα χρήματα κρατούσε την εικόνα μέχρι και το σημείο του αγιασμού των υδάτων (σήμερα σιντριβάνι) για να την επιστρέψει στη συνέχεια στον Ναό.
Το εκκλησίασμα, τότε και τώρα, αμέσως μετά τη Θεία λειτουργία, μαζί με τον ιερέα, με αναμμένα λευκά κεριά στα χέρια τους, κατευθύνονται στη δεξαμενή του νερού, όπου την ώρα της ρίψης του σταυρού, οι πιστοί ρίχνουν τα αναμμένα κεριά στο νερό « για να έχει φως και ζεστασιά ο μοναχογιός της Παναγιάς». Την ίδια στιγμή, πριν από χρόνια, οι νοικοκυρές του χωριού, έφεραν μαζί τους ένα κανατάκι με κόκκινη κλωστή, δένοντας ένα ματσάκι βασιλικό και ένα κουλούρι, τα έβρεχαν στο νερό και ακολούθως έραναν τα σπίτια, τα ζώα, τα χωράφια τους.
Στο ίδιο σημείο, παλαιότερα, βαπτίζονταν όλα τα βρέφη ακόμη και εκείνα που γεννήθηκαν τις τελευταίες ημέρες. Κατά την παράδοση, την ημέρα των Θεοφανείων, τα άκαρπα δέντρα δέχονταν τις « απειλές» του ιδιοκτήτη τους , ο οποίος «γυρνούσε ανάποδα το τσεκούρι του και τα φοβέριζε, με αποτέλεσμα την επόμενη χρονιά να δώσουν καρπούς». Στο μεσημεριανό τραπέζι ακόμη και σήμερα έχουν την τιμητική τους οι χυλόπιτες με τον κόκορα και ένα ταψί μπακλαβάς.
Πηγή: ΕΡΤ ΚΟΖΑΝΗΣ- ΣΥΝΤΑΞΗ: Μαίρη Κεσκιλίδου
