Ο αριθμός σαράντα (40 ) τόσο στην αρχαία ελληνική όσο και στην ποντιακή ηθογραφία συναντάται πολύ συχνά ως ένα απόλυτοαριθμητικό,με ποσοτική, παραγωγική ,και φιλοσοφική σημασία τόσο στην θρησκευτική όσο και στην λαϊκή παράδοση.
Η ζωή του ανθρώπου αρχίζει ουσιαστικά σαράντα ημέρες μετά τη γέννηση του αφού τότε παραδίδεται στην ιέρια προστάτιδα των παιδιών . Το ίδιο χρονικό διάστημα στον ποντιακή ηθογραφία τα παιδιά παραδίδονται στον ιερέα που μετά από την ευλογία του μπορούν να έρθουν σε επαφή με τους ανθρώπους.
Θα μπορούσε να διερωτηθεί κάποιος, γιατί ο λαός χρησιμοποιεί κατά κόρον τον αριθμό σαράντα και όχι κάποιους άλλους αριθμούς. Αυτό παραμένει ένα αναπάντητο ερώτημα.
Ίσως έρχεται από τις αρχαίες λατρείες και τις θρησκευτικές παραδόσεις. Ίσως ακόμα να επικράτησε λόγω του εύηχων και μετρικών φθόγγων, που εμπεριέχει.Στα κείμενα της Αγίας Γραφής ο αριθμός σαράντα καταγράφεται 146 φορές.
Όπως και να έχει ο αριθμός αυτός άρχισε να οριοθετεί το πληθωρικό μέτρο,καθώς και την κοπιαστική δοκιμασία του ανθρώπου στο χρόνο, όπως ήταν η απομόνωση του Μωυσή για σαράντα μερόνυχτα στο όρος Σινά.
Ή ακόμα για σαράντα μέρες νήστεψε ο Ιησούς στην έρημο της Γαλιλαίας.
Αντίστοιχα μετά από σαράντα ημέρες διαλογισμούολοκληρώνεται και η επιφοίτηση του Βούδα .
Σε μια αντίστοιχη δοκιμασία υποβλήθηκε και ο μαθηματικός Πυθαγόρας προκειμένου να συγκεντρωθεί στην επιστήμη του.
Ο ίδιος αριθμός πιστεύεται πως οριοθετεί το χρόνο κατά τον οποίο μπορούν να γίνουν αλλαγές και σημαντικά πράγματα ακόμα και στην ιατρική όπου ο χρόνος ίασης ορίζεται συνήθως σε σαράντα ημέρες.
Και το πιο σημαντικό: τόσο το γεγονός της γέννησης όσο και του θανάτου ανοίγουν και κλείνουν με τις σαράντα ημέρες.
Στον αρχαιοπρεπή Πόντο συναντάμε τη δύναμη αυτού του αριθμού σ’ όλες τις εκφάνσεις της ζωής,ξεκινώντας από τηγέννηση του παιδιού όπουτόσο η λεχώνα όσο και το νεογέννητο έπρεπε να σαραντίσουν. Δηλαδή το νεογέννητο ναγίνει σαράντα ημερών ( σεραντάρ’) και η λεχώνα ( λεχούσα)να γίνει σερανταήμεροςνα σαρανταρίσει να μείνει στο σπίτι για σαράντα ημέρες (σερανταρίζ’).
Επίσης στα μνημεία του λόγου στον ποντιακό πολιτισμό χρησιμοποιούν κατά κόρον τον αριθμό σαράντα. επισημαίνουμε ορισμένες φράσεις.
Για τη διαδικασία του τοκετού , είναι γνωστή η φράση΄΄Σεράνταμαμήδες να έρχουνταν η νύφεξαν θα πονεί΄΄μία φράση που μαρτυρεί ότι το πεπρωμένο φυγείν αδύνατον.
Χαρακτηριστική είναι ηαιτιολογική σημασία του αριθμού, που εμπεδώνει τις περισσότερες φορές την χρονική υπερβολή και την ανθρώπινη προσπάθεια στο χρόνο.
Στις λαϊκές παροιμίες και τα γνωμικά χρησιμοποιείται με την έννοια της υπερβολής όπως :
Για τον ευτελή άνθρωπο το ΄΄Σεραντάβραστος΄΄ όσο και να τον βράσεις δεν παίρνει νοστιμιά (αξία)
Αντίστοιχα ο αριθμός χαρακτηρίζει τα απαξιωμέναφαγητά: τρίμαντρίβραστον και μαλέζ’ σαραντάβραστονδηλαδή όσες φορές και να βράσει η αξία του είναι ίδια.
Ο ίδιος αριθμός ως απόλυτο αριθμητικό ενέχει θέση περιπαικτική και εκφράζει το ατυχές:
Σα σεράντα μίαν εξέβεν ‘ς σο κλεψίον … Εκείνο πα φέγγος έτον..!
Μπορεί να υποδηλώνει επίσης το απρόκοπο και το οκνηρό στη φράση:
‘Σ σα σεράντα χρόνια μίαν επίασεν έναν πεντικόν…!
Στην επόμενη ποντιακή παροιμία ο αριθμός επιτείνει κάποιο γεγονός σπάνιο, που προκαλεί την έκπληξη:
Άρκον πα ‘ς σα σεράντα χρόνια μίαν αχπαράεται…!
Πολύ εύστοχη είναι η αναφορά στο ΄΄πεπρωμένονφυγείναδύνατον΄΄ που διαφαίνεται από την παροιμία:
Σεράντα ημέρας εδέβαζαν το Κοράν και τίνος έρθεν η σειρά, εκείνος επέθανεν…!
Στην επόμενη παροιμία διακωμωδείται ο άνθρωπος, που γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης από τους άλλους:
Σεράντα χρόνια ταουλτσής και φυσά την ζουρνάν…!
Τον αριθμό σαράντα έδιναν ως ονομασία σε κάθε τι, που ταυτίζονταν με αυτόν όπως:
Σεραντάρ ( χωριό της Αργυρούπολης με σαράντα σπίτια.) Σαρανταποδαρούσα ( γνωστό ζωύφιo), Σαρανταρίτσα(είδος φασουλιάς, που καρποφορεί σε σαράντα μέρες), Σέρανος ( στρατιωτικό αξίωμα αυτού, που διοικεί σαράντα στρατιώτες) κτλ.
Ο αριθμός συναντάται ευρέως σε πολλά ποντιακά τραγούδια αλλά ιδιαίτερα είναι γνωστός στο τραγούδι ΄΄ σαράντα μήλα κόκκινα΄΄. Το κόκκινο μήλο μας είναι γνωστό από την ομηρική εποχή και τον μύθο της Έριδας, που ήταν θεά του φθόνου και της ζήλιας. Η Έριδα με ένα μήλο, που το προόριζε για την καλλίστη, προκάλεσε τον Τρωικό πόλεμο.
Στο ποντιακό ερωτικό τραγούδι χρησιμοποιούνται σαράντα μήλα ως σαγηνευτικό συγκριτικό μέγεθος.
Σαράντα μήλα κόκκινα ‘ς σ’ έναν μαντήλ’ δεμένα,σαράντα σέβτας κι αν εφτάς ‘κ’ ευρήκ’ς κι άμον εμένα..!
Σαράντα μήλα κόκκιναείν’όλια μυρωμένα, κόρη, τα μάγλα σ’ κόκκινα γιαμ’ είναι φιλεμένα…!
Ο αριθμός πολλές φορές ελάμβανε διαστάσεις σκωπτικές, όταν χρησιμοποιούνταν σε σατυρικά δίστιχα, όπως η υπερβολικά κακιά αρραβωνιαστικιά, που στο τέλος αναγκάστηκε να την χωρίσει ο γαμπρός.
Η παλαιέσα η νουσαλού μ’, τ’ ομμάτια τς να εβγαίν’νε,σεράντα χρόνια να νηστεύ, ντ’ εποίκεν ‘κ’ επεβγαίν’νε.
Στο επόμενο δίστιχο μαθαίνουμε, ότι ο ερωτόληπτος νέος παραβίασε τις ΄΄ αρχές ΄΄ του νήστεψε ερωτικά σαράντα ολόκληρες μέρες σεβόμενος τις αρχές της καλής του.
Σεράντα ημέρες ‘κ’ έφαγα αγνέστηκαεκάτσα,πουλί μ’ ,για τ’ εσόν τη σεβτάν, το ψόπο μ’ εκολάτ’σα..!
Ο μεγάλοι έρωτες στη δημοτική μούσα συνήθως εκφράζονται με υπερβατικό και ακραίο τρόπο . Ο αριθμός σαράντα στην περίπτωση αυτή είναι ο ιδανικότερος.
Σεράντα χρόνια νηστικός,σεράντα διψασμένος ,κι όντες ακούω τ’ όνεμα σ’ ας όλια χορτασμένος…!
Μια παρόμοια ερωτική εξομολόγηση στέλνει το συγκριτικό μήνυμα μέσα από την υπερβατική χρησιμότητα του αριθμού.
Σεράντανομάτ’ άγιοι κι εξήντα προφητάδες,τ’ εμόν την ψήν κανείς ‘κι παίρ’, θα παίρν ατό οι νυφάδες.
Μια ακόμη χαρακτηριστική ερωτική παράκληση μεταβιβάζεται προς την υπερήφανη κοπέλα με σκοπό να γίνει αποδέκτης της ερωτικής πρότασης.
Κόρ’ ,κρέμασον έναν σταυρόν , έναν Θεόν προσκύνα ,σεράνταψύα εσύ μη καίεις,τέρεν κι αγάπα είναν,
Πολλές φορές όμως παρά τις θεϊκές παρακλήσεις ο έρωτας δεν ευοδώνεται και τότε έρχεται το ανάθεμα για τον ανεκπλήρωτο έρωτα.
Αναθεμάσε νε σεβντά ας σο καρδόπο μ’ έβγα,σεράντα χρόνια εράεψα, κ’ εγώ την άκρα σ’ ‘κ’ εύρα….!
Το ίδιο απογοητευτικό και το επόμενο λαϊκό τραγούδι, που γενικεύει τον ανθρώπινο πόνο σ’ έναν μοναδικό φυσιολατρικό τρόπο:
Σεράνταποταμόνερα , κ’ εφτά ραχία χιόνια , ‘κ’ επόρεσαν να έβζυναν τη κάρδιας ιμ’ τα πόνια…
Μετην ίδια χρονική υπερβολή συναντάται ο αριθμός προκειμένου να τεκμηριώσει την ανθρώπινη προσπάθεια στην εργασία και τη διασκέδαση.
Σεράνταχτήνιαορίαζεν,σεράντααλμεγάδια,σεράντα κι άλλο ορίαζεν τρανά κι άμονζουρκάδια..!
Σεράνταημεροκάματα έφαγα έναν ημέραν,ατά πα ‘κ’ εκανέθανε,επούλτσα και τη βέρα μ’..!
Την αριστοφανική διάσταση του αριθμού σαράντα την συναντάμε επίσης σε πολλά σατυρικά δίστιχα, που διεκτραγωδούν την εξουσία της πεθεράς ή την παρομοιώδη περιγραφή της γυναίκας με το πουλί Κίσσα.
Σεράντα χρόνια κυνηγός , εντώκα έναν ψύλλον, τα ποδάρια τ’ και το κιφάλ’ ‘ς σην πεθερά μ’ θα στείλω..!
Σεράντα χρόνια κυνηγός εσκότωσα έναν Κίσσαν, τ’ απάνατςάσπρονχιονοπούζ’, τ’ αφκάτ’ ατςμαύρονπίσσαν…!
Ο συμβολισμός του αριθμητικούεπιρρήματος έχει υπεισέλθει και στα ακριτικά άσματα , πράγμα που υποδηλώνει την προβυζαντινή του χρησιμότητα .
Στα εθνικά άσματα συναντάται στην η περιγραφή του ελληνικού κάστρου που παραμένει απόρθητο λόγω του δαιδαλώδους της κατασκευής του.
Σεράντα πόρτας είχεν κι όλιαχάλκενα , κι εξήντα παραθύρια όλια σίδερα.
Στο ακριτικό ερωτικό τραγούδι με τον τίτλο ΄΄Είνας κόρη εγάπεσεν΄΄μας παραπέμπει στην ομήρου Οδύσσεια με την Πηνελόπη με τους πολλούς μνηστήρες της. Αν το δημοτικό τραγούδι αποτελεί τη διαχρονική πολιτιστική συνέχεια ενός λαού, τότε είναι βέβαιο, ότι ο ποντιακός πολιτισμός αποτελεί την φυσική μετεξέλιξη της ομηρικής σκέψης στο βάθος των αιώνων.
Είνας κόρη εγάπεσενσεράντα παλικάρια, τους σέραντουςεμένεσεν έναν βράδονελάτεν..!
Ο ίδιος αριθμός συμφραζόμενος με τον αριθμό δώδεκα υποδηλώνει όλως παραδόξως το απειράριθμον .
Στο ακριτικό βουκολικό τραγούδι του ΄΄Γιάννη΄΄ αναφέρεται ως αμέτρητη ποσότητα.
‘Σ τοΘό σ’, ‘ς στο Θό σ’ νε λύκουδα,πουδένπρόατα είδες; Χίλια έφαγα την πιρνήν , μύρια το
μεσημέριν, κι άλλα σαρανταδώδεκααπόθεν κι αποκείθεν…!
Ο αριθμός σαράντα σύμβολο μιας μυθοπλασίας, που έχει τις ρίζες του στην μυθική ελληνική ιστορία συνεχίζει να είναι ζωντανός ιδιαίτερα στο ποντιακό παραμύθι ( μεσέλ’) που σε κάθε εξιστόρηση του αρχίζει με την χρησιμότητα του σε φράσεις όπως: σεράντα παλληκάρια, ή σεράντα νύχτας και σαράντα ημέρας, κ.τ.λ.
Μετά την παραπάνω ηθογραφική προσέγγιση του αριθμητικού προσδιορισμού του αριθμού σαράντα θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ανεπιφύλακτα, ότι ο αγαπημένος αριθμός στην ποντιακή λαογραφία είναι ανεπιφύλακτα ο αριθμός σαράντα…
